Aantal jeugddelinquenten in gesloten instellingen blijft stijgen: opvallend vaak door drugs

In totaal werden vorig jaar 1.796 jongeren opgenomen in een gesloten jeugdinstelling.

1.154 onder hen werden opgenomen nadat ze een ernstig jeugddelict hadden gepleegd of hiervan verdacht werden. We spreken van een jeugddelict als een jongere tussen de 12 en de 18 jaar de strafwet overtreden heeft. Omdat jongeren volgens de wet nog niet strafrechtelijk verantwoordelijk zijn, en ze dus strikt genomen geen misdrijven kunnen plegen, spreken we van jeugddelicten of 'als misdrijf omschreven feiten' (ook wel 'MOF' genoemd). 

De overige 642 jongeren werden vorig jaar in een gesloten instelling opgenomen in het kader van een zogenoemde time-out of verontrustende (leef)situatie (of 'VOS'). 

Jongeren met een moeilijke gezinssituatie of uit een verontrustende omgeving kunnen ook in een gemeenschapsinstelling geplaatst worden, voor een korte time-out van 14 dagen. 

Sinds 1 maart 2023 zijn de regels veranderd. Alleen jongeren tussen 12 en 18 jaar die een delict hebben gepleegd of hiervan worden verdacht kunnen worden opgenomen in een gesloten instelling.

Vorig jaar werden 1.154 jongeren in een gesloten instelling opgenomen wegens een jeugddelict. Dat is een stijging van 11,5 procent ten opzichte van 2022. Daarmee wordt de stijgende trend van de voorgaande jaren ook voortgezet. 

Die stijging van vorig jaar heeft volgens het Agentschap Opgroeien 2 belangrijke verklaringen.

Ten eerste is er sinds vorig jaar een andere aanpak: jongeren die volgens de jeugdrechter nood hebben aan een verblijf in een gesloten instelling, komen nu eerst terecht in de gesloten instelling in Everberg. Ten tweede werd de capaciteit van de instelling in Everberg gevoelig uitgebreid. 

Na maximaal een maand in de instelling in Everberg beslist de jeugdrechter of een verdere plaatsing in een andere gemeenschapsinstelling noodzakelijk is of niet. 

In de voorgaande jaren werd de stijging verklaard door de invoering van het zogenoemde kortverblijf, waardoor het aantal weigeringen werd teruggedrongen.

Daarnaast werd er de afgelopen jaren sterk geïnvesteerd in extra capaciteit in de gemeenschapsinstellingen en werden de nieuwe plaatsen voorbehouden voor jeugddelinquenten. 

Duiken we dieper in de statistieken, dan zien we dat de meeste jeugddelinquenten in een gesloten instelling belanden wegens drugsgerelateerde feiten. 

“Hoewel de instroom van drugsdelicten op de jeugdparketten relatief stabiel zijn, merken we dat dit niet geldt voor de opnames in een gemeenschapsinstelling” schetst Vlaams minister van Justitie en Handhaving Zuhal Demir.

“In totaal gaat het om meer dan 1 op de 4 jongeren die aan Everberg worden toevertrouwd en na een maand kunnen doorstromen naar een andere gesloten instelling. Ze worden ingezet als dealer of moeten helpen bij het uithalen van drugs. Maar ook als drugskoerier of voor het ronselen van andere jongeren, worden jongeren door drugsbendes ingeschakeld.”

“In Nederland merken ze dat 15 van de druguithalers in de havens minderjarigen zijn. Het is een verontrustende trend die zich ook in Vlaanderen doorzet, vooral in de Antwerpse haven en de grensregio’s met Nederland”, meent Demir. “We merken ook op dat er heel wat Nederlandse minderjarigen op die manier in onze gemeenschapsinstellingen terechtkomen.”

Andere vaak voorkomende redenen waarom jongeren in een gesloten instelling worden opgenomen zijn diefstallen of extreem geweld. 

Opvallend is dat jongeren die opgepakt werden vaak opgelucht zijn als ze door de jeugdrechter naar een gesloten instelling worden gestuurd, zegt Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit). “Het zorgt ervoor dat ze uit een hectische situatie worden gehaald en ook zelf veilig zijn voor wraakacties.” 

Het merendeel van de jongeren die in het drugsmilieu terechtkomen, hopen immers snel geld te verdienen. “Ze zijn vaak gemakkelijk beïnvloedbaar en kunnen de risico’s niet inschatten. Maar eens ze in het web van een drugsbende zitten, raken ze er niet meer uit.”

Er wordt dan vaak gedreigd om hun familie iets aan te doen of ze worden zelf fysiek toegetakeld als ze fouten maken of uit het milieu willen stappen. “In de instelling worden ze letterlijk aan die dreiging onttrokken”, aldus de woordvoerder. 

Na hun opname wordt geprobeerd om de banden met hun ouders en hun school weer aan te halen. Ook wordt er gezocht naar andere manieren om hun vrije tijd in te vullen: een vakantiejob of een sportclub. “Het is echt essentieel dat we hen opnieuw richting geven in het leven en ervoor zorgen dat ze niet opnieuw in dezelfde val trappen”, besluit Heselmans.