Regelgeving versoepeld: binnenkort mag er in Europa weer iets meer gejaagd worden op de wolf

De wolf geniet niet langer het hoogste beschermingsniveau. Dat is vandaag beslist door de lidstaten van de Conventie van Bern, die de bescherming van planten en dieren in onder andere Europa regelt.

38 landen stemden voor de versoepeling, waaronder alle lidstaten van de EU, ook België dus. Monaco, Montenegro, het Verenigd Koninkrijk, Bosnië en Albanië stemden tegen. Turkije en Tunesië onthielden zich.

Daarmee is de jacht op de wolf nog niet meteen geopend. Eerst moet de Europese Habitatrichtlijn aangepast worden. Daarna moeten ook de Europese Raad en het Europees Parlement hun goedkeuring geven. Maar dat wordt een formaliteit. Toen de Europese Commissie de beschermingsstatus van de wolf op agenda wilde zetten van de Conventie van Bern, stootte dat op weinig tegenkanting vanuit de lidstaten.

Op dit moment mag er in Europa enkel op probleemwolven gejaagd worden die bijvoorbeeld te dicht bij mensen komen, en dan nog alleen als andere oplossingen zijn uitgeput. Maar als het hele proces in kannen en kruiken is, zullen lidstaten hele wolvenpopulaties mogen beheren door ze te bejagen. Dan kunnen die lidstaten quota instellen die bepalen hoeveel wolven er afgeschoten mogen worden, ongeacht of die nu voor problemen zorgen of niet. 

Hoeveel wolven er daadwerkelijk gedood zullen worden, zal afhangen van de lidstaten. Zij mogen, als ze dat willen, de wolf nog altijd strenger beschermen dan Europa voorschrijft. Soepeler optreden, mag in principe niet, al passen sommige landen zoals Zweden de regels nu al vrij losjes toe.

Dat Europa nu plots vindt dat de wolf niet meer zo streng beschermd hoeft te worden, mag een verrassing heten. 6 van de 9 Europese wolvenpopulaties is volgens de Internationale Unie voor Natuurbescherming (IUCN) nog in een "ongunstige" staat. En de Conventie van Bern regelt nu net de bescherming van zulke kwetsbare dieren en planten. Ook die van andere iconische roofdieren zoals de wolf, de beer of de lynx.

"De terugkeer van de wolf is goed nieuws voor de Europese biodiversiteit. Maar de concentratie van roedels is in sommige regio's een echt gevaar geworden voor vee", zo motiveerde Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen dat toen.

Maar "dat is een politieke beslissing, geen wetenschappelijke", zegt Joachim Mergeay van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) resoluut. Hij is een van de wetenschappers van het Large Carnivore Initiative for Europe, de IUCN-groep die voor de Europese Commissie het wolvenbestand doorlichtte.

"In 2022 stemde de Europese Unie nog tegen een voorstel van Zwitserland om de beschermingsstatus van de wolf te verlagen. Nu gebruikt de Commissie hetzelfde onderzoek, met dezelfde gegevens, om te zeggen dat de staat van de wolf wel goed genoeg is", zo merkt hij op.

Vorige maand doken de wetenschappers van het Large Carnivore Initiative daarom in hun pen. In een open brief hekelen ze het voorstel van de Europese Commissie als "prematuur", "foutief" en "een zorgwekkend precedent".

In Europa leven er op dit moment zo'n 20.000 wolven. In 2023 nog noemde de Europese Commissie hun impact op de veestapel nog "zeer klein". Ze zouden slechts 0,065 procent van alle Europese schapen doden, al ligt de schade in sommige lidstaten zoals Frankrijk hoger. Daar doodden wolven in 2023 nog 12.000 stuks vee.

Onder andere Zweden, Frankrijk en Duitsland zien zo'n versoepeling wel zitten. Maar op zich hoeft de aanpassing van de beschermingsstatus niet per se te betekenen dat er nu massaal veel wolven geschoten zullen worden, denkt wolvenexpert Joachim Mergeay. 

"Momenteel is de wolf al gewoon beschermd (en niet "strikt beschermd", red.) in Spanje, Polen, Slovakije en nog wat landen waar de populatie het al goed deed op het moment dat ze toetraden tot de EU. Daar wordt er niet méér gejaagd op de wolf. Spanje is ermee gestopt in 2022. De status verlagen, heeft dus niet noodzakelijk consequenties."

"Maar de lidstaten zullen zelf hun jachtbeleid veel gemakkelijker kunnen aanpassen, op voorwaarde dat de populatie groot en robuust genoeg is."

In België zal er niet meteen gejaagd worden op de wolf, denkt Mergeay. België telt slechts een twintigtal wolven, verdeeld over 4 roedels. Een van die roedels zit in Limburg, de 3 andere in Wallonië. Alvast de Vlaamse wolven vallen onder de bescherming van het Soortenbesluit. "Dat Soortenbesluit zou dan aangepast moeten worden, maar daar is geen enkele reden voor."

Toch geeft de beslissing een verkeerd signaal, vindt de milieu-organisatie WWF. "6 van de 9 populaties blijven kwetsbaar", zegt Sabien Leemans. "Bovendien stellen we met deze beslissing de boeren teleur. De échte oplossing om hun vee te beschermen, zijn maatregelen die het mogelijk maken om samen te leven met de wolf: hekken, waakhonden en herders."

Leemans vindt het ook een vreemd signaal aan de rest van de wereld. "We vragen aan andere regio's om hun biodiversiteit te beschermen en samen te leven met leeuwen, tijgers of olifanten. En dan willen we zelf niet samenleven met de wolf?"

Bovendien leeft binnen WWF ook de vrees dat de wolf slechts het tipje van de ijsberg is. Wanneer de Habitatrichtlijn hertekend zal worden om de beschermingsstatus van de wolf te verlagen, kan dat de deur openzetten om die richtlijn te verwateren, bijvoorbeeld met een resem extra amendementen. Dat lot viel vorige maand nog de Europese ontbossingswet te beurt. 

"Hoezeer meent de EU het nog met evidence based policy (beleid op basis van wetenschappelijk bewijs)? Is het nog bereid om tientallen jaren inspanningen voor natuurbescherming te vrijwaren?", vraagt Leemans zich af.

Volgens herder Johan Schouteden uit Houthalen-Helchteren is de versoepeling van de beschermingsstatus van de wolf geen vooruitgang, maar brengt die beslissing net meer onzekerheid met zich mee. "Vroeger was er een duidelijke Europese richtlijn met duidelijke afspraken, maar nu zitten wij met grote vragen."

Schouteden verloor in totaal al een 80-tal schapen door aanvallen van wolven. "Wij hebben ondervonden dat de wolven wegblijven als genoeg kuddebeschermingshonden aanwezig zijn. Wij kunnen niet zonder", legt hij uit. "Maar die dieren, hun verzorging en hun voeding kosten heel wat geld."

"Samen met de strikte bescherming van de wolf, waren er ook regels over vergoedingen voor de schade die wolven aanrichtten, vergoedingen voor wolfbestendige omheiningen, vergoedingen voor kuddebeschermingshonden…", zegt Schouteden.

"Wat zal er gebeuren nu die bescherming van de wolf afgezwakt wordt? Gaan we nog vergoedingen krijgen om de weide af te rasteren? Gaat onze schade nog vergoed worden?", vraagt hij zich af. "We zullen moeten wachten op wat er voor veehouders uit de bus zal komen, maar ik vind dit zeker geen schitterende zaak. Het veroorzaakt meer onduidelijkheid dan duidelijkheid."