Waarom Noord-Korea tot 100.000 soldaten naar Oekraïne wil sturen

De voorbije dagen was een aanzienlijke Russische militaire delegatie onder leiding van minister van Defensie Andrej Belooesov te gast in Pyongyang. Volgens Noord-Koreaanse staatsmedia heeft leider Kim Jong-un gezworen dat zijn land de oorlog van Rusland in Oekraïne “altijd zal steunen”.

Kim en Belooesov zouden tijdens een ontmoeting op vrijdag “een bevredigende consensus” hebben bereikt over het versterken van het strategisch partnerschap. Kim omschreef de oorlog in Oekraïne als een defensieve reactie op wat zowel Moskou als Pyongyang de “roekeloze” opmars van de NAVO naar het oosten noemen, en haalde zwaar uit naar de VS.

Zo bestempelde hij de toestemming van de Amerikaanse president Biden om Amerikaanse langeafstandsraketten te laten inzetten tegen Russische doelwitten als een “directe interventie” in het conflict. 

Volgens Amerikaanse, Oekraïense en Zuid-Koreaanse rapporten heeft Noord-Korea naar schatting 11.000 tot 15.000 soldaten naar Rusland gestuurd en zijn sommigen van hen al begonnen met gevechten aan de frontlinies. De soldaten zouden vooral worden ingezet in en rond het Russische Koersk om Oekraïense eenheden terug te dringen.

Noord-Korea heeft de voorbije maanden ook al artilleriesystemen, raketten en andere conventionele wapens verscheept om de uitgeputte wapenvoorraad van Rusland aan te vullen.

Volgens Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, is deze militaire betrokkenheid niet verrassend. “Noord-Korea heeft een lange geschiedenis van het ondersteunen van bevriende staten in oorlogen”, legt hij uit in de VRT NWS-podcast 'China voorbij de muur'. 

“In het verleden hebben ze troepen en materieel geleverd aan landen zoals Egypte, Syrië en zelfs Vietnam. Ze hebben zelfs meegevochten tegen Israël. Assad heeft de burgeroorlog kunnen winnen omdat hij Noord-Koreaanse hulp kreeg, tot zelfs de bouw van gifgaslaboratoria. Dit past binnen hun strategie.” 

Toch is de inzet van Noord-Koreaanse troepen in Europa een ingrijpende stap met verstrekkende gevolgen. We moeten al teruggaan tot de Eerste en Tweede Wereldoorlog, toen Koreanen meevochten aan Duitse zijde. “Kim Jong-un is op zoek naar bewegingsruimte voor hemzelf en zijn land”, zegt Sara Van Hoeymissen, Azië-experte bij de Koninklijke Militaire School. “Hij ziet een duidelijke kans in samenwerking met Rusland, wat snel vruchten moet afwerpen. Dit moeten we ernstig nemen.”

Zuid-Korea, de VS en hun partners zijn bezorgd dat Rusland Noord-Korea in ruil geavanceerde wapentechnologie kan geven, waaronder hulp bij het bouwen van krachtigere kernraketten.

In juni ondertekenden Kim en Poetin een verdrag waarin staat dat beide landen elkaar onmiddellijk militaire bijstand verlenen als een van beide wordt aangevallen. Het wordt beschouwd als de grootste defensieovereenkomst tussen de twee landen sinds het einde van de Koude Oorlog.

Vorige week meldde de Zuid-Koreaanse nationale veiligheidsadviseur Shin Wonsik dat Rusland luchtverdedigingsraketsystemen aan Noord-Korea heeft geleverd. Er is ook sprake van technologieën die nodig zijn om een betrouwbaar bewakingssysteem in de ruimte te bouwen.

Uit onderzoek van satellietbeelden kon BBC vaststellen dat Rusland ook massaal olie levert aan Noord-Korea. Financieel biedt de deal met Rusland ook voordelen. Noord-Korea ontvangt naar verluidt meer dan 2.000 dollar per soldaat per maand, een bedrag dat hard nodig is voor de Noord-Koreaanse economie. Breuker benadrukt: “De instroom van Russisch geld, olie en voedsel kan helpen om de toenemende interne onvrede over de economische situatie in Noord-Korea te sussen.”

Noord-Korea's motieven zijn dus zowel economisch als geopolitiek van aard. Volgens Sara Van Hoeymissen heeft Kim Jong-un in Poetin een gelijkgestemde gevonden, vooral als het gaat om het belang van kernwapens. “Rusland biedt een partner die bereid is om Noord-Korea openlijk te steunen in internationale fora zoals de VN-Veiligheidsraad.”

Daarnaast lijkt Kim te willen breken met de afhankelijkheid van China. Hoewel China nog steeds goed is voor 98 procent van Noord-Korea's officiële handel, wil Kim een alternatieve economische en politieke pijler ontwikkelen. Rusland biedt hiervoor mogelijkheden, inclusief militaire technologie die cruciaal kan zijn voor Noord-Korea’s kernwapenprogramma.

Maar wat hoopt Noord-Korea te bereiken? Breuker stelt dat Pyongyang zich positioneert als een speler in de informele alliantie van autocratische staten. “Dit helpt hen om sancties te omzeilen en tegelijkertijd militaire ervaring en economische steun te verkrijgen”, legt hij uit. Ervaring die Noord-Korea dan weer kan gebruiken in het conflict met buur Zuid-Korea, waarmee het technisch gezien nog steeds in staat van oorlog verkeert.

China bevindt zich in een ongemakkelijke positie. Historisch gezien heeft het altijd een complexe relatie gehad met Noord-Korea, gebaseerd op een mengeling van strategisch belang en wederzijds wantrouwen. Terwijl China Noord-Korea als een bufferzone ziet tegen Amerikaanse invloed in de regio, wordt de onafhankelijkheid van Pyongyang steeds lastiger te controleren.

Van Hoeymissen wijst erop dat China Noord-Korea nog altijd economisch blijft ondersteunen met voedsel, medische hulp en energie. Maar de recente samenwerking tussen Noord-Korea en Rusland leidt tot spanningen tussen beide landen. “China wil stabiliteit in de regio, en deze militaire betrokkenheid brengt juist risico’s met zich mee,” zegt Van Hoeymissen.

Volgens Breuker is de invloed van China op Noord-Korea beperkter dan vaak wordt gedacht. “China heeft nooit volledige controle gehad over Noord-Korea”, benadrukt hij. “De recente zet van Noord-Korea om troepen naar Rusland te sturen, toont aan dat Pyongyang alleen naar zichzelf luistert bij belangrijke beslissingen.”

China lijkt zich voorlopig te onthouden van harde kritiek, omdat het Rusland als een strategische partner ziet. Maar het land heeft weinig enthousiasme getoond over de Noord-Koreaanse betrokkenheid in Oekraïne. Chinese diplomaten zijn nergens te bespeuren op officiële gelegenheden in Pyongyang, en dat Kim en Xi Jinping elkaar niet meer ontmoeten toont aan dat de relatie in het slop zit.

Breuker vermoedt dat het wantrouwen tussen Beijing en Pyongyang verder zal vergroten. “China heeft in het verleden herhaaldelijk geprobeerd Noord-Korea onder controle te houden, maar zonder succes. Deze ontwikkeling toont aan hoe beperkt hun invloed daadwerkelijk is.”

De inzet van Noord-Koreaanse soldaten in de oorlog in Oekraïne heeft niet alleen de geopolitieke dynamiek tussen Rusland en het Westen veranderd, maar ook tussen Noord-Korea, China en Rusland.

Terwijl Noord-Korea zijn onafhankelijkheid probeert te versterken en zijn economische situatie wil verbeteren, wordt China geconfronteerd met een nucleaire buur die steeds minder voorspelbaar is. Zoals Breuker treffend opmerkt: “Noord-Korea provoceert met een doel. Ze testen hoe ver ze kunnen gaan zonder harde repercussies. Tot nu toe lijkt die strategie succesvol.”

En daar komt straks de (onvoorspelbare) factor Trump bovenop, die beloofd heeft de oorlog in Oekraïne in 24 uur te beëindigen. Het valt niet uit te sluiten dat hij ervoor kiest om aan tafel te gaan met Poetin én met Kim Jong-un, twee heren waarmee hij goede persoonlijke banden heeft. 

Trump is de man van de grote transacties. Die kernwapens gaat hij nooit meer kunnen weghalen uit Noord-Korea, dat beseft hij na zijn vorige mislukte poging. Maar hij zou Kim bijvoorbeeld kunnen voorstellen om zijn soldaten weg te halen uit Europa, in ruil voor een verlichting van de sancties of zelfs geld.

Maar dé vraag is natuurlijk of Kim daar ooit mee gaat instemmen. Remco Breuker is daar sceptisch over: “Noord-Korea is eigenlijk gebaat bij een langdurige oorlog in Oekraïne. "Amper' 15.000 soldaten sturen en daardoor het risico lopen dat je er internationaal op afgerekend wordt? Neen, dat is niet de moeite voor Pyongyang. Daar hoopt men op 100.000 soldaten of meer, zodat Noord-Korea een stabiele inkomstenstroom heeft vanuit Rusland.”