Open huis bij TikTok in Dublin, in het Europese hoofdkwartier. Deuren die opengaan, het is bij technologiebedrijven niet meer zo voor de hand liggend. TikTok moet op dat vlak wel een andere strategie hanteren, al was het maar om af te komen van het juk van de Chinese connectie die als een waas boven het bedrijf hangt. Maar écht in de ziel van een technologiebedrijf kijken, blijft erg moeilijk.
Op bezoek in het hoofdkwartier van TikTok in Ierland: "Verwoede pogingen om te bouwen aan een nieuwe Chinese Muur"
Tim Verheyden
Gepubliceerd:
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
In het hart van de Silicon Docks in Dublin ligt het hoofdkantoor van TikTok in Europa. Verspreid over 5 verdiepingen vergaderen, overleggen, modereren en bouwen medewerkers aan TikTok. Silicon Docks is het havengebied in de Ierse hoofdstad dat verwijst naar het industriële verleden rond de haven én kijkt naar de toekomst. Want grote en kleine technologiebedrijven palmen de buurt in en dan is Silicon natuurlijk een verwijzing naar Silicon Valley, de technologievallei in het Amerikaanse San Francisco. Wat verderop liggen Google en Meta.
“Goed nieuws”, zegt Christine Grahn enthousiast. Zij is het beleidshoofd van TikTok en in het verleden onder meer stafchef van de Zweedse minister van Defensie. Om maar te zeggen welk kaliber TikTok vandaag in het huis heeft om op het hoogste niveau lobbywerk te verrichten.
Nieuws dus. En dat blijkt een cijfer: 175 miljoen. Zoveel gebruikers heeft TikTok maandelijks in Europa. Om te vergelijken: Instagram heeft 260 miljoen maandelijkse Europese gebruikers. Snapchat ‘maar’ 93 miljoen.
Vertrouwen en verantwoording
TikTok opende eerder dit jaar hier in hun hoofdkantoor hun ‘Trust and Accountability’-centrum. Daar wil TikTok beleidsmakers en wetenschappers meer inzicht geven in hun werking. Transparantie, verantwoording en vertrouwen. Daarmee wil TikTok meer dan ooit mee aan de slag. Niet elk technologiebedrijf nodigt regelmatig journalisten uit of publiceert ook in hun online transparantiecentrum zoveel rapporten.
En dus krijgen de uitgenodigde journalisten van onder meer de Britse krant The Guardian, het Franse Le Figaro, de Nederlandse Telegraaf en wij medewerkers te zien en te horen die in panelgesprekken vertellen hoe toegewijd TikTok bijvoorbeeld omgaat met de mentale gezondheid van jongeren. Daarom liet TikTok eerder deze week al weten dat bepaalde filters die tieners het perfecte gezicht geven, niet meer kunnen gebruikt worden door minderjarigen.
Een andere medewerker van TikTok vertelt hoe hij en zijn zonen zich laten inspireren door TikTok-video’s als ze op citytrip gaan. TikTok is immers dé zoekmachine voor tieners geworden. Eleonara Svanberg is wiskundige én bereikt daarmee een groot publiek op TikTok. Ze vertelt hoe meisjes haar contacteren met verhalen over hoe ze door haar ook kunnen geloven dat een toekomst in de wetenschap iets voor hen is. Die kracht van sociale media blijft vaak onderbelicht door alle negatieve verhalen.
Maar die zijn er. En meer dan we willen. De warme verhalen staan in schril contrast met de andere kant van TikTok die uitlekt. In Amerika dook onlangs het verhaal op dat TikTok best goed weet hoe verslavend de app is en dat ze daar toch niets aan willen doen. Vorige maand was er ook nog de klacht van ouders van enkele Franse jongeren die uit het leven stapten.
In België is er een groepsvordering, omdat TikTok systematisch inbreuken zou maken op privacy- en consumentenrechten. Allemaal bovenop de aanhoudende verhalen hoe sociale media negatief kunnen inwerken op het zelfbeeld van tieners en hoe we uiteindelijke bijna allemaal verslaafd zijn aan sociale media en onze smartphone.
Ouders, waakt mee over uw kinderen
Bij TikTok horen we hier dat het vooral de verantwoordelijkheid van de ouders is om te zorgen dat kinderen gezond omgaan met hun telefoon. Dat is voor een groot deel ongetwijfeld ook, maar het ontslaat sociale media niet van hun verantwoordelijkheid. En dan zeker TikTok, met het vernuftige algoritme dat ontworpen is om iedereen zo lang mogelijk in de app te houden.
Toch merk ik bij de medewerkers een oprechte betrokkenheid over de online veiligheid van kinderen en tieners. TikTok heeft ook genoeg instellingen die ouders controle geven over de inhoud die hun kinderen zien. Of het instellen van schermtijd. TikTok schakelt extra technologie in om kinderen die jonger zijn dan 13 en die een account maken te ‘ontmaskeren’.
Ze doen dat met artificiële intelligentie, door onder meer te scannen wie welke zoektermen gebruikt. Een kind zoekt doorgaans andere zaken dan een volwassene. In de periode van april tot juni dit jaar blokkeerde TikTok meer dan 20 miljoen accounts van kinderen jonger dan 13.
De wereld in één eindeloze scroll
Maar TikTok is óók dat schizofrene platform waar je het ene moment een tiener leuke dansjes ziet doen en waar je in de volgende video wordt geconfronteerd met medische desinformatie of influencers met opmerkelijke uitspraken.
Net voor het binnengaan bij TikTok deed ik de app open en begon iemand me uit te leggen hoe een vrouw best haar man behaagt. “Seks hoort er nu eenmaal bij dames, ook als je geen zin hebt”, zegt een ‘psychologe’ met meer dan 1 miljoen volgers. “Val je man niet meteen lastig met vragen als hij thuiskomt, mannen moeten al de hele dag beslissingen nemen.”
‘s Avonds passeert een zoveelste video over de oorlog in Oekraïne, later Israël en Gaza. Ook tieners trekken deze gruwel ongefilterd binnen in hun tienerkamer.
Ook China is nooit ver weg. TikTok is van Bytedance, een Chinees bedrijf. TikTok wordt in het geopolitieke spel bestempeld als een spion op onze telefoon. Ook al zijn daarvoor nog nooit doorslaggevende bewijzen geleverd. Medewerkers van bijvoorbeeld de federale overheid of het Europese parlement mogen daarom de app niet op hun telefoon hebben.
Hier bij TikTok horen we dan weer dat zo'n 45 procent van de Europarlementsleden een account zou hebben om hun politieke ideeën of propaganda te delen. Het cijfer kunnen we niet verifiëren, maar als het klopt, betekent het dat ongeveer 350 van de 720 Europarlementsleden een account hebben.
Hoe herken je een echte politieman van een nepagent? En op bezoek bij TikTok
Overdracht Europese data vertraagd
Europa wil dat data van Europese gebruikers ook in Europa wordt opgeslagen. Of in een land met dezelfde privacystandaarden. TikTok besliste daarom om 3 datacentra te bouwen, 2 in Ierland en eentje in Noorwegen. De Chinese Muur met het moederland moet hoog en ondoordringbaar. Maar we leren dat de overdracht van die data vertraging oploopt en niet in januari 2025 wordt afgerond. Het zal later zijn.
Nu zijn die data opgeslagen in de Verenigde Staten, in een virtuele Europese enclave noemen ze het hier. Jade Nester, verantwoordelijke voor data en beleid bij TikTok, kan ons geen nieuwe datum geven. “We doen ons best, maar we hebben geen controle over bepaalde omstandigheden die niet van ons afhangen bij de bouw van zulke centra.”
Securitybedrijf NCC zal onderzoeken of al die data ook veilig wordt opgeslagen en of er toch geen gegevens worden doorgesluisd naar China. NCC zegt onafhankelijk te zijn, maar wordt betaald door TikTok. “Iedereen zal ons kunnen controleren als we ons werk niet goed doen”, zegt Stephen Bailey, hoofd van de privacyafdeling van NCC. "Zoiets lekt altijd uit."
“Kan je met 100 procent zekerheid zeggen dat er geen data naar China gaat?”, vraagt een collega van een Nederlandse krant. “Neen", zegt Bailey, "je kan nooit 100 procent zeker zijn van iets". "Dat is niet geruststellend", zeg ik. "Het is een hypothetische vraag", antwoordt Bailey. "Op hypothetische vragen kan je nooit met 100 procent zekerheid antwoorden."
Ze willen hier heus wel van China los. Dat voel je. En de waas van spionage en andere vragen die rond de app hangt. Maar écht in de ziel kijken of een grondige blik achter de schermen in de mechanismen van algoritmes, zal nooit meer lukken. Daarvoor zijn de belangen te groot geworden. Bij alle grote technologiebedrijven. TikTok zelf heeft er dan weer alle belang bij geen loopholes of achterdeuren te bouwen.
