Specialisten waarschuwen voor alcoholafhankelijkheid en leverproblemen na vermageringsingreep 

Artsen maken zich zorgen over de gevaren op alcoholmisbruik en leveraandoeningen door alcohol bij mensen die eerder een vermageringsingreep hebben ondergaan. Dat vertelt professor en leverarts Anja Geerts (UZ Gent) aan VRT NWS. Vorige maand publiceerde ze daarover samen met onderzoeker Sander Lefere en 12 collega's een nieuwe studie in het vakblad Liver International. 

UZ Gent en Vitaz Sint-Niklaas blijven ook verder onderzoek uitvoeren om hun zorgen wetenschappelijk te staven. Professor Geerts en haar collega's verzamelen hiervoor medische data van patiënten die zich recent aanmeldden op hun spoedpsychiatrie met een alcoholproblematiek.

Ook die eerste cijfers bevestigen alvast de link tussen een vermageringsingreep en een hoger risico op een alcoholverslaving. In Vitaz Sint-Niklaas hadden 4 van de 12 spoedpatiënten de voorbije 2 maanden een vermageringsingreep achter de rug, in UZ Gent ging het de afgelopen 2 jaar om 18 van de 122 onderzochte personen. Professor Geerts: "Gemiddeld gaan we richting een vijfde van de patiënten, een percentage dat ook in meerdere internationale onderzoeken naar voren komt."

Vanaf het 2e of 3e jaar na de vermageringsingreep wordt het volgens professor Geerts steeds duidelijker dat sommige patiënten af te rekenen krijgen met ernstige leverproblemen, gaande van een leverontsteking, geelzucht, buikvocht tot leverfibrose – een proces van verlittekening van het leverweefsel. "Van zodra dit niet meer omkeerbaar is, is er sprake van een ‘levercirrose’ - uitgebreid littekenweefsel in de lever." 

Tot voor kort was het klassieke profiel van de levercirrosepatiënt de 60- tot 70-jarige tooghanger of bon-vivant, die pas na 20 tot 30 jaar de gevolgen van zijn drinkgedrag op zijn lever ervoer.

“Nu zien we die ernstige verlittekening bij steeds jongere mensen optreden”, merkt professor Geerts op. “Niet verwonderlijk, als je weet dat patiënten op de bariatrische afdeling (ziekenhuisafdeling voor de behandeling van zwaarlijvigheid, red.) gemiddeld 40 jaar oud zijn."

Het aantal bariatrische patiënten dat uiteindelijk een levertransplantatie nodig heeft, is eveneens opmerkelijk. "Tussen 2013 en 2022 hebben we gegevens van alle Belgische transplantatiecentra vergeleken. Uit die studie blijkt dat 6,5 procent van de levertransplantaties voor een alcoholische cirrose gebeurde bij patiënten die eerder een vermageringsingreep ondergingen."

De professor vermoedt bovendien dat dit percentage nog flink zal toenemen. "Uit een ander onderzoek van UZ Gent dat liep van 2018 en 2021 had 13 procent van de opgenomen patiënten met ernstig leverlijden door alcohol een bariatrische voorgeschiedenis."

Ondanks de vele gezondheidsvoordelen - denk maar aan een lager risico op hart- en vaatziekten op lange termijn - is een vermageringsingreep, en zeker een bypass, dus niet zonder gevaar. Maar hoe komt dit nu?

“Allereerst kampen veel patiënten al met een vette lever door hun obesitas”, vertelt Anja Geerts. “Die vetophoping brengt schade zoals ontstekingen en littekens in de lever aan.”

Een vermageringsingreep kan die letsels wel gedeeltelijk terugdraaien, maar levercellen hebben een ‘geheugen’ dat zich de risico’s als het ware ‘herinnert’. “Moet de lever na de bariatrische procedure opnieuw heel wat alcohol verwerken, dan zal het ontstekingsproces zich ook sneller in gang zetten”, legt professor Geerts uit. “Niet zelden zien we binnen die groep mensen in shock de spoedafdeling binnenkomen met een acute leverontsteking.”  

Een tweede grote oorzaak is het buiten strijd stellen van een deel van de dunne darm bij een bypass. “Hierdoor ga je veel sneller alcohol opnemen in het bloed. 2-3 glaasjes wegen dan plots een pak zwaarder door dan voor je onder het mes ging.”

Daarnaast verandert ook de productie van maag- en darmhormonen na zo’n bariatrische ingreep, waaronder de hormonen die een rol spelen in verzadiging en beloningsmechanismen. “Die gewijzigde hormoonspiegel kan de drang naar alcohol bij deze patiënten versterken. En dat terwijl hun hersenen vaak al gevoeliger zijn voor verslavingen.”

Deze veranderingen in het lichaam kosten tijd, waardoor de meeste mensen pas in het 2e of 3e jaar na hun operatie problemen ontwikkelen. “Net daarom is het cruciaal om patiënten tijdens die eerste 2 jaar intensief te begeleiden”, benadrukt Anja Geerts. Eens er sprake is van verlittekening, is de schade al onomkeerbaar. “Het enige wat er dan nog opzit, is de ingreep weer ongedaan maken om verder leverlijden te voorkomen, in combinatie met een alcoholafkickbehandeling.”

Een degelijke preventie begint al bij de screening. “Alcoholgebruik wordt tijdens de verplichte psychologische testen voor een bypass wel afgetoetst, maar niet grondig genoeg. Via wetenschappelijke vragenlijsten zoals de ‘AUDIT-score’ moeten we op voorhand zien te achterhalen hoeveel iemand exact drinkt."

Is er sprake van afhankelijkheid, dan zal je sowieso niet in aanmerking komen voor een vermageringsingreep. “Zo'n ingreep heeft dan weinig zin; alcohol is nu eenmaal een echte dikmaker.”

Ook tijdens de opvolgconsultaties na de ingreep komt het thema ‘alcohol’ nog te weinig aan bod, vindt Geerts. “Nochtans zijn de resultaten snel zichtbaar: al na 2 glazen kan je dronken zijn en voel je je afhankelijk voor het beloningseffect van alcohol.” 

Dat bevestigt ook ex-patiënte Caroline* (56) aan VRT NWS. Zij was kandidaat voor een gastric bypass, maar door onderliggende aandoeningen onderging ze uiteindelijk een maagsleeve. "Na mijn operatie was ik in geen tijd bijna 10 kilo afgevallen. Tijdens de eerste controle feliciteerde mijn dokter me en zei dat ik als beloning een goed glas wijn mocht drinken. Die avond dronk ik er 6 en was het hek helemaal van de dam.”

Na een vermageringsingreep kan je volgens professor Geerts beter volledig stoppen met drinken. "De huidige richtlijn voor alcoholgebruik met een maximum van 10 eenheden per week is gewoon te hoog voor deze doelgroep."

Carolines alcoholconsumptie liep alvast volledig uit de hand. “Ik begon steeds vroeger op de dag te aperitieven met een glas wijn of cava en daar kwam op den duur ook nog sterke drank bij. Op een gegeven moment ontbeet ik met een glas en ’s nachts stond ik meerdere keren op om te drinken."

De vijftiger vond uiteindelijk steun bij de Anonieme Alcoholisten (AA), waar ze ontdekte dat haar verhaal niet zo uniek was. “Bijna de helft van de mensen in onze AA-groep heeft een bariatrische ingreep achter de rug. Dat zegt toch genoeg?" 

Caroline: “Nog voor mijn ingreep dronk ik eigenlijk al 1 liter per dag. Wijntjes en aperitiefjes hoorden gewoon bij mijn leven; ik stond er niet bij stil dat ik eigenlijk een goed functionerende alcoholverslaafde was."

De eerste specialist die Caroline raadpleegde, had dit wél door en weigerde haar te opereren. "Maar in de plaats van hierover te reflecteren, minimaliseerde ik mijn drankgebruik bij een volgende specialist. Zo blufte ik mijn weg doorheen de vooronderzoeken.”

Inmiddels is Caroline 4 jaar nuchter, maar ze gaat nog iedere week trouw naar de AA. “Ik durf het niet los te laten, want de drankduivel ligt altijd op de loer."

*Caroline is een schuilnaam. Haar echte identiteit is bekend bij de redactie.