Mensenhandel, georganiseerde misdaad en véél geld: hoe prostituees uit Latijns-Amerika massaal België binnenstromen

De toestroom van Latijns-Amerikaanse sekswerkers heeft te maken met verschuivingen in het prostitutiemilieu, zegt Eric Van Der Sypt van het federaal parket: “Prostitutie heeft altijd bestaan en we hebben er voortdurend aandacht voor. De druk die we de voorbije jaren legden op het Chinese milieu van mensenhandelaars heeft zijn effect niet gemist. Het gevolg is dat de Chinese prostituees grotendeels verdwenen zijn, en die leemte wordt nu opgevuld door sekswerkers uit Latijns-Amerika.” 

“Prostitutie is het oudste beroep ter wereld. En er zullen altijd mensen en organisaties zijn die daar proberen winst uit te halen. Dat maakt natuurlijk dat we te maken krijgen met criminele organisaties die zich specifiek toeleggen op uitbuiting van prostituees.”

Die uitbuiting opsporen is voor politie en justitie niet makkelijk omdat prostituees uit Latijns-Amerika niet werken in de straten van de bekende prostitutiebuurten in de grote steden. Ze werken vooral in hotels, privéhuizen, appartementen of Airbnb's. Dat is veel minder zichtbaar en dus ook moeilijker te controleren. 

"Het situeert zich op heel diverse plekken", zegt Van Der Sypt. "Van grote steden tot kleine dorpen. Sommige vrouwen weten zelfs niet in welk land, laat staan in welke gemeente of welke stad ze zijn. Dat is ook een deel van de werkwijze van die criminele organisaties. Ze laten die meisjes in het ongewisse om er vooral voor te zorgen dat ze niet naar buiten komen met hun verhaal en al zeker niet naar de politie stappen.”  

Advertenties op de website 'Redlights' en 'Quartierrouge' waar sekswerkers hun diensten aanbieden, bevestigen het fenomeen. Op basis van de rubriek ‘etniciteit’ werden voor dit jaar al 3.738 Latijns-Amerikaanse profielen geteld. Dat is net na de West-Europeanen de grootste groep.

Overigens worden deze sites druk bezocht. Liefst 170.000 bezoekers komen dagelijks een kijkje nemen. Het bezorgde het bedrijf achter de advertenties, Link Media, de voorbije jaren een winst van 3 à 4 miljoen euro per jaar. 

De advertenties worden geplaatst door criminele bendes. “Uit dossiers blijkt dat klanten niet altijd terechtkomen bij het slachtoffer op de foto’s en in de advertenties. Achter een advertentie zitten soms verschillende vrouwen. Door de advertenties te beheren, hebben de uitbuiters controle over de seksactiviteiten van de vrouwen en kunnen ze extra hoge geldsommen vragen voor deze ‘diensten'.” Dat staat te lezen in het jaarrapport van het Federaal Migratiecentrum Myria , dat op 18 december gepubliceerd wordt.  

Veruit de meeste mensen die de stap zetten, richting Europa én richting prostitutie, doen dat om economische redenen. 

“Hun migratiereden is meestal de zoektocht naar geld om naar hun familie in hun thuisland te sturen, studies te betalen, hun eigen leven comfortabeler te maken of om een persoonlijke schuld terug te betalen", zo schrijft Myria. Van Der Sypt bevestigt dat: "Er is geen enkele prostituee die werkt voor haar plezier. Het gaat hem altijd om geld.”

Geld dat in een aantal gevallen ook nodig is om de medische kosten te betalen voor de transitie van man naar vrouw.  Transgender personen zijn kenmerkend voor prostitutie uit Latijns-Amerika. Volgens het federaal parket is het evenwel opvallend dat net in die groep er weinig criminaliteit is. Van Der Sypt: “We hebben specifiek onderzoek gevoerd naar dat transgender milieu en we hebben daar weinig criminele organisaties in gevonden.” 

Sekswerk is erg lucratief. Tarieven variëren tussen de 50 euro en 80 euro per half uur, en tussen de 100 euro en 160 euro per uur. Dat blijkt uit een overzicht van de advertenties. 

"In een zaak rond Colombiaanse meisjes bedroeg een maandinkomen tussen 8.000 euro en 30.000 euro, afhankelijk van hoeveel ze werken", schrijft Myria. “Het is een miljoenenbusiness", zegt ook Van Der Sypt: "We mogen dat echt niet onderschatten. Iedereen kijkt altijd naar de drugswereld met de grote opbrengsten. Ik verzeker u dat mensenhandel en prostitutie eveneens iets is dat héél veel geld opbrengt.”

De meeste van deze sekswerkers spreken nauwelijks Engels of Frans, laat staan Nederlands. Vandaar ook dat ze hun diensten aanbieden via advertenties. Het contact tussen klant en sekswerker wordt gelegd via een telefooncentrale. Die telefooncentrale is niet zelden in het buitenland gelokaliseerd.

“Door het taalisolement hebben Latijns-Amerikaanse slachtoffers bij hun aankomst in België doorgaans alleen hun uitbuiters als contactpersonen, wat hun afhankelijkheid van hen versterkt,” zo staat te lezen in het jaarrapport van Myria.

De klant krijgt uitleg over het tarief van een 'telefonista', die dan ook perfect op de hoogte is van het aantal klanten en het totaal aan inkomsten. Het is een element dat als bewijs gebruikt wordt in processen.

Myria schrijft: “De Belgische hoven en rechtbanken baseren de kwetsbaarheid van Latijns-Amerikaanse slachtoffers van mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting in België geregeld op het feit dat hun uitbuiters controle op hen uitoefenen en op het feit dat ze een groot deel van hun inkomsten aan die laatsten moeten afstaan.”

Sommige Latijns-Amerikaanse sekswerkers maakten de keuze voor de job wetens en willens. Zo heeft Myria een verhaal over een Braziliaanse transgender sekswerker die naar Italië reisde, daar enkele weken autonoom werkte en nadien naar Denemarken trok.

Via een Whatsappgroep vernam zij dat er goed kon worden verdiend in België, waarna ze naar Charleroi reisde en na enkele weken opnieuw via Italië naar haar familie in Brazilië ging. Toen zij na enkele maanden besefte dat ze geld nodig had, kwam zij terug naar Europa. 

Een aantal sekswerkers waren in hun land van oorsprong al actief in de branche. Maar zij verleggen hun terrein omdat hier meer geld te verdienen valt. 

In het verlengde van die ‘keuze’ is er de vaststelling dat veel sekswerkers zichzelf geen slachtoffer voelen, hoewel dat objectief misschien wel zo is. In hun beleving komen ze gewoon naar Europa om geld te verdienen, veel meer dan dat ze in het thuisland kunnen krijgen. Dat laatste bemoeilijkt ook het werk van politie en justitie. Veel slachtoffers zien het probleem niet en zien bijgevolg ook het nut niet in verklaringen af te leggen laat staan het statuut van slachtoffer van mensenhandel aan te vragen.  

In 2023 stapten niettemin 55 slachtoffers van seksuele uitbuiting in een begeleidingstraject. Onder hen 10 mensen met de Belgische nationaliteit, 8 Brazilianen en 7 Colombianen. Een begeleidingstraject is de eerste stap naar het statuut van slachtoffer mensenhandel. Dat statuut helpt justitie bij de aanpak van deze criminaliteit en biedt slachtoffers, in ruil voor verklaringen, bescherming.     

"Er is inderdaad minder sprake van gedwongen prostitutie zoals we die in de jaren negentig kenden", zegt Van Der Sypt. "Toen werden de vrouwen echt met valse voorwendsels gelokt en met fysiek geweld gedwongen te werken in de prostitutie."

"Dat clichébeeld van Matroesjka’s is achterhaald. De meeste vrouwen weten dat ze komen werken als prostituee. De knoop ligt nu meer in de beloftes die worden gemaakt over werkomstandigheden, leefomstandigheden en opbrengsten. Dat is dikwijls niet zoals men het hen heeft voorgesteld.”

“Want ook dat noem ik geweld: die vrouwen dwingen om harder te werken, meer klanten te ontvangen, minder geld te krijgen, gedwongen worden handelingen te stellen die ze niet willen, het afnemen van de paspoorten…"

Daders zien zich ook niet als criminelen, wel als ondernemers, ‘agencies’, die meisjes helpen de reis naar Europa te maken om daar te gaan werken. Het komt er vooral op aan geld te verdienen.   

Ook typerend voor die grijze zone is het gegeven dat mensen doorgroeien. Als slachtoffers na verloop van tijd hun schulden hebben afbetaald of voldoende zelfstandig kunnen werken, ziet men dat ze soms zelf andere mensen in dienst nemen en hen op hun beurt exploiteren. Slachtoffers worden zodoende daders. 

Sekswerkers uit Latijns-Amerika vormen een gesloten en reizende gemeenschap. De meeste sekswerkers verblijven hooguit een paar weken op hetzelfde adres om dan te verhuizen naar een andere locatie. Dat doen ze volgens Myria om 2 redenen: “Enerzijds commercieel, volgens het principe 'new in town': een nieuwe sekswerker in een bepaalde regio trekt meer klanten aan. Anderzijds kunnen sekswerkers zo lokaal geen netwerk uitbouwen en kunnen ze buiten het vizier van de autoriteiten blijven.”

“De manier van werken is eigenlijk bij alle bendes hetzelfde. Ze rekruteren vrouwen, brengen ze over naar de werkplek en buiten ze uit.” Zo vat Van Der Sypt het patroon van deze georganiseerde criminaliteit samen.  

Concreet komt het erop neer dat het netwerk de reis organiseert naar het buitenland, de publiciteit regelt via de onlineadvertenties en ook zorgt, via de telefonistas, voor het contact met de klant. Het is een goed georganiseerd pooierschap. 

“Het werkt zoals een firma, een vennootschap, met een businessmodel,” zegt Van Der Sypt nog. “Dat model komt erop neer dat de hele keten onder controle blijft van de bende: de rekrutering in het thuisland, de vliegreis naar Europa, de ‘plaatsing’  in een bepaald appartement, de foto’s voor de advertenties, de telefooncentrale, het materiaal zoals condooms maar ook drugs.” 

Er worden, net als in de samenleving, sowieso veel drugs gebruikt in deze sector. Sekswerkers zeggen dat ze slechts daardoor kunnen doen wat ze doen. Soms zijn drugs ook een betaalmiddel voor seks. Maar veelbetekenend is ook het gegeven dat de feiten van mensenhandel en seksuele uitbuiting aan het licht kwamen in het kader van een onderzoek naar drugsfeiten.

"Typisch is ook dat de vrouwen aan de bende gebonden worden door de schulden die ze maken", zegt Van Der Sypte. "Die kunnen soms oplopen tot 10.000 euro. Transportkosten, huur, advertenties enzovoort moeten aan de bende betaald worden. En dat is natuurlijk een belangrijk drukkingsmiddel naar die vrouwen. Vandaar ook dat ze een deel van de inkomsten die hen werden beloofd niet krijgen, maar dat die wel terugvloeien naar de criminele organisatie.”

Een concreet voorbeeld van uitbuiting zijn de woekerprijzen die gevraagd worden voor de huur van een appartement. Sekswerkers huren deze kamertjes tegen een hoge dag- of weekprijs, die ruim boven de marktprijs ligt. Het gaat om weekprijzen tussen 250 en 600 euro en dagprijzen tussen 30 euro en 150 euro. Men spreekt in dit verband van ‘abnormaal profijt’. Temeer omdat in veel gevallen tot drie vrouwen tegelijk werken (en betalen) in een appartement. 

De geldstromen in beeld brengen of in beslag nemen, is bijzonder moeilijk. "Dat is altijd een moeilijke materie", zegt Van Der Sypt. "Bij sommige organisaties hebben we dat inderdaad kunnen blootleggen. En dan zien we dat het geld gewoon terugvloeit naar het thuisland waar het dan wordt geïnvesteerd in bijvoorbeeld de bouwsector. We zien ook binnen de georganiseerde criminaliteit dat er afzonderlijke criminele groeperingen zich specialiseren in deelaspecten van het werk. Zo zijn er aparte organisaties die zich bezighouden met het witwassen van geld.” 

Myria stelt vast op basis van de analyse van tal van gerechtelijke dossiers dat er niet 1 piramidaal geleide organisatie is, maar eerder verschillende cellen die met elkaar in een los-vast verband samenwerken. Politiediensten spreken daarom over een netwerk van cellen. 

"De afzonderlijke cellen staan vaak met elkaar in contact en werken samen, soms verschillende nationaliteiten door elkaar", schrijft Myria. "Er is sprake van een soort doorschuifsysteem tussen die verschillende cellen, waarbij adressen en slachtoffers worden uitgewisseld. Op die manier worden de snelle verplaatsingen mogelijk gemaakt en is sprake van een prostitutiecarrousel.” 

Het federaal parket kreeg in 2022 een rapport van de Centrale directie van de bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit (DJSOC), een afdeling van de Federale Gerechtelijke Politie. Het rapport maakte een analyse van afgesloten en lopende dossiers van Latijns-Amerikaanse prostitutie.

"We zagen steeds dezelfde adressen, daders en slachtoffers opduiken", zegt Van Der Sypte. "In de dossiers van de lokale parketten waren enkel de pooiers veroordeeld. Met het federaal parket willen we de “bovenbouw” aanpakken. Daarom hebben we een zevental dossiers afkomstig van de lokale parketten gebundeld, en van daaruit hebben we het onderzoek verder gezet.”  Dat onderzoek leidde vorige week tot een belangrijke doorbraak.  

Het is relatief makkelijk voor Latijns-Amerikanen om via Spanje en Portugal naar Europa te komen. Voor bepaalde landen uit Zuid- en Midden-Amerika geldt geen visumplicht. En eenmaal in Europa is het voor hen, binnen de Schengenzone, makkelijk rondreizen. 

In ons land zouden vooral mensen uit Brazilië en Colombia komen werken. Opvallend is het groot aantal Braziliaanse sekswerkers afkomstig uit de streek Goiàs. Wellicht kan dat verklaard worden door de mond-aan-mond reclame die er gemaakt wordt en die in een klein gebied snel effect sorteert.

In ons land verblijven 10.000 Brazilianen legaal maar ingewijden schatten het vier- tot zesvoudige aan illegale Brazilianen. Een deel daarvan werkt in de bouwsector maar een deel dus ook in de prostitutie.  Hoe langer hoe meer, zo blijkt.