"Ik kan niet langer zwijgen": bestuurder OCMW Anderlecht doet boekje open over jarenlange vermoedens van fraude

"Ik kan niet langer zwijgen", zegt José Fernandez. Hij is 1 van de 7 leden van het bijzonder comité in het OCMW van Anderlecht. Fernandez schreef een brief die hij liet bezorgen aan leden van de commissie Sociale Zaken in het federaal parlement.

Net vandaag moest bevoegd minister Karine Lalieux (PS) zich in die commissie verantwoorden, na een reportage van Pano vorige week. Daaruit bleek dat er verschillende problemen zijn bij het OCMW. Door een torenhoge werkdruk voor de sociaal assistenten worden leeflonen soms onterecht uitgekeerd en zijn er lange wachttijden. De voorzitter van het OCMW komt ook tussenbeide in dossiers. 

Fernandez zit al sinds februari 2019 in de raad voor maatschappelijk welzijn van het OCMW, en sinds februari 2023 ook in het bijzonder comité, voor de partij DéFI. "Sinds het begin van mijn mandaat stel ik disfuncties vast in het bestuur van het OCMW van Anderlecht", schrijft hij in zijn brief. 

"We hebben in 2021, naar aanleiding van vermoedens van fraude, voorgesteld om een eenheid voor fraudebestrijding op te richten", schrijft Fernandez. "Daarin zouden controleurs moeten zitten die sociale onderzoeken verifiëren, voor die worden doorgestuurd naar het bijzonder comité", klinkt het. "Maar daar is nooit gevolg aan gegeven." 

Al in datzelfde jaar, 2021, gebeurde ook een interne audit bij het OCMW. Ook die deelde Fernandez met het parlement. In de audit is sprake van "een zeker interventionisme" vanuit het bijzonder comité in de taken van de maatschappelijke assistenten, "ook over de manier waarop sociale onderzoeken worden opgesteld." Volgens de audit is het echter niet gezegd dat het bijzonder comité daarmee zijn boekje te buiten gaat. 

De audit stelt ook dat er een "duidelijke en eenduidige procedure ontbreekt, die nodig is om beslissingen over steunaanvragen te objectiveren". Er blijkt, dan al, een groot ongenoegen van de maatschappelijke assistenten. Zij zeggen "dat ze niet gehoord worden door het management behalve tijdens de jaarlijkse barbecue". De audit spreekt van een hoge werkdruk, personeelsverloop, stress en burn-out, "lijden op het werk" en een gebrekkig management. 

De interne audit komt nu bovenop de inspectieverslagen van POD Maatschappelijke Integratie die al bekend waren. De POD moet controleren of OCMW's de regels volgen. Over het OCMW in Anderlecht schreef de dienst in 2023 nog: "Voor alle uitgevoerde controles is vastgesteld dat de opmerkingen die de voorbije jaren werden gemaakt naar aanleiding van inspecties nog steeds aan bod komen. Er is dan ook geen positieve evolutie vast te stellen."

Verschillende parlementsleden vroegen aan minister Karine Lalieux (PS) wat er met die signalen is gebeurd en wat de verdere gevolgen zijn. "Begin oktober 2024 heeft de administratie beslist om het OCMW te straffen voor dossiers waar een beslissing langer dan 30 dagen op zich laat wachten", zei Lalieux. "Dat is dus voor de reportage", stipte de minister aan. De beslissing kwam er nadat de voorzitter van de POD Maatschappelijke Integratie al 2 keer was "tussenbeide gekomen" in Anderlecht, in 2022 en 2023. 

"Ik heb daarnaast een complete analyse gevraagd van alle nieuwe dossiers die sinds september 2024 geregistreerd zijn in het OCMW van Anderlecht. Dat rapport zal beschikbaar zijn tegen het einde van het jaar", zei Lalieux. Er hangt het OCMW een bijkomende financiële sanctie boven het hoofd als de situatie niet verbetert tegen 2025. 

De minister verdedigde de inspecties die gebeuren door haar diensten. Zo wees ze op een "automatische" procedure waarbij steunaanvragen die niet correct ingevuld worden, niet worden toegekend. In Anderlecht was er amper bij 0,9 procent van de dossiers zo'n automatische "alarmbelprocedure", volgens de minister. 

Reden te meer voor verschillende parlementsleden om te twijfelen of de bestaande controles wel volstaan. "De reportage heeft aangetoond dat er nog altijd gaten in het controlenet zitten", zei Anja Vanrobaeys van Vooruit. Als een voorzitter tussenbeide komt in een dossier, "welke alarmbellen gaan dan af? Geen enkele", aldus Vanrobaeys. 

N-VA-parlementslid Wouter Raskin vindt dat Lalieux de verantwoordelijkheid "van zich afschuift, richting de gewesten en richting het lokale niveau". "Een hand in eigen boezem zou u sieren", zei Raskin. Ook Kamerlid Vincent Van Quickenborne (Open VLD) ziet bij Lalieux "een gebrek aan schuldinzicht". 

Ook voormalige voorzitter van het OCMW, Mustapha Akouz (PS), en de huidige voorzitter, Lotfi Mostefa (PS), kregen een uitnodiging om vandaag vragen te beantwoorden voor het federaal parlement, maar gingen daar niet op in. Minister Lalieux wilde ook niet antwoorden op de vraag of er voorafgaand contacten waren tussen haar kabinet en de voorzitters. 

Volgens commissievoorzitter Denis Ducarme (MR) liet de huidige voorzitter Mostefa nog tijdens de commissie weten dat hij de mails met de uitnodiging niet gezien had en het "heel druk" had. 

Enkel personeelsmanager Harold Peeters van het lokale OCMW kwam opdagen in het parlement. Peeters, die al sinds 2011 in het OCMW werkt, wees op de context in Anderlecht, met hoge armoedecijfers. Extra maatschappelijke assistenten aanwerven is moeilijk, onder andere door het slechte loon. Bovendien kampt het OCMW met een groot verloop. 

Uit de reportage van Pano bleek dat 2 redactieleden een leefloon konden krijgen, terwijl ze niet in Anderlecht wonen. Ze gaven daarbij een vals adres op. Toch was het volgens Peeters niet mogelijk om dat adres te controleren, omdat de 2 volgens hem "zomaar ergens sliepen" en "nomadisch" zeiden te leven. Hij erkende wel dat er geen leefloon toegekend had mogen worden.

"Ik ben niet op de hoogte van fraude en zeker niet institutioneel binnen het OCMW", maakt Peeters zich sterk. Ook "politieke druk" zegt hij niet te ervaren. "Maar het OCMW van Anderlecht is zeker niet perfect, en dat is hier duidelijk aangetoond."