Van "optische illusie" tot "een grap": heel wat landen zijn boos na klimaatdeal in Bakoe

Er was heel wat applaus na het bereiken van een akkoord over een slottekst, maar ook veel frustratie en ontgoocheling. Het was typerend voor de grote kloof tussen de rijke en arme landen die pijnlijk werd blootgelegd de voorbije 2 weken. Het waren toch vooral de rijke landen die hun slag hebben thuisgehaald. 

De rijke landen gaan pas tegen 2035 300 miljard dollar per jaar in het klimaatfonds stoppen. Dat fonds moet ontwikkelingslanden helpen om de overstap te maken naar groene energie, en om zich te wapenen tegen de gevolgen van de klimaatverandering - denk aan sterkere cyclonen, lange droge periodes, intense hittegolven of hevige overstromingen.

Die klimaatverstoring weegt voor veel landen nu al zwaar, met bijvoorbeeld mislukte oogsten, erosie en een hoge dodentol bij watersnood. De ontwikkelingslanden hadden 1.300 miljard gevraagd op basis van een wetenschappelijke berekening en inschatting bij de VN.

Het wordt dus véél minder, en er staat een termijn op van 10 jaar. Er wordt de komende jaren wel naar meer gestreefd, maar de 300 miljard is de enige harde garantie die op dit moment papier staat. 

"Het spijt me te moeten zeggen dat dit document (de slotverklaring, red.) niks meer is dan een optische illusie", zei India-vertegenwoordiger Chandni Raina enkele minuten na het bereiken van het akkoord. "Dit is onvoldoende voor de enorme uitdagingen waar we voor staan, een habbekrats. Daarom zijn we tegen. We doen niet mee met het applaus."

Raina zei nog dat ze haar geloof kwijt is in het COP-mechanisme van de Verenigde Naties. Ook Nigeria was snoeihard. Het Afrikaanse land noemde het bedrag van 300 miljard dollar "een grap". 

Tina Stege van de Marshall-eilanden in de Stille Oceaan wikte haar woorden: "Het is verre van voldoende, maar het is een begin. We vertrekken naar huis met slechts een fractie van wat landen die heel kwetsbaar zijn voor de klimaatverandering nodig hebben." 

VN-klimaatgezant Simon Stiell hield er de moed in en zei dat er tenminste een akkoord was gevonden na een moeilijke rit. Evident was dat niet: de COP moest na 12 moeilijke dagen van onderhandelingen verlengingen spelen, tijdens dewelke enkele eilandstaten en arme landen op een bepaald moment boos wegliepen uit frustratie.

Stiell voegde er wel aan toe dat het akkoord, hoe klein ook, nu moet worden uitgevoerd: "Het is zoals een verzekeringspolis: die werkt enkel maar als de premies effectief worden uitbetaald, en op tijd." Hij verwees naar het vorige bedrag voor het klimaatfonds van 100 miljard dollar. Dat bedrag werd jarenlang helemaal niet gehaald. 

VN-baas Antonio Guterres liet weten dat hij "op meer had gehoopt". 

Heel wat landen verdedigden het akkoord. De Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra benadrukte dat het goed was dat er een akkoord was, want dat had aan een zijden draadje gehangen (tijdens de slotnacht circuleerde even het gerucht dat de conferentie zonder slottekst zou worden afgesloten, red.). 

"Het is minder dan we wilden, maar meer dan we vreesden", vatte Hoekstra samen. "Het is realistisch en haalbaar." Frankrijk wees dan weer naar Azerbeidzjan en vond dat het gastland als voorzitter in gebreke is gebleven om een goede deal te bewerkstelligen. 

De Amerikaanse president Joe Biden prijst het akkoord en noemt het een "belangrijke stap" in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Hij belooft dat zijn land doorgaat op de ingeslagen weg, ondanks de klimaatscepsis van zijn aanstaande opvolger Donald Trump. 

Ontslagnemend federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) maakt na de VN-klimaattop COP29 een "gemengde balans" op.

"Wegens de gespannen geopolitieke context, waarin klimaatengagementen zwaar op de proef worden gesteld, en terwijl de effecten van de klimaatcrisis steeds verwoestender worden, was een akkoord noodzakelijk", zegt ze over de toegezegde centen.

Over de vooruitgang in het beperken van broeikasgassen, was ze minder tevreden, al had het ook daar erger gekund. "We wilden meer op het vlak van mitigatie. De onderhandelingen waren bijzonder moeilijk, maar de Europese Unie is erin geslaagd het akkoord van Dubai te vrijwaren (er was sprake van dat de hoofdtrofee van Dubai, de 'transitie weg van fossiele brandstoffen', zou worden teruggedraaid, red.)

"Het is spijtig dat er opnieuw een jaar verloren gaat. Volgend jaar in Brazilië zullen we de inspanningen moeten optrekken", besloot Khattabi.

De Belgische ngo's zijn ronduit hard voor het akkoord. "Triomf voor de rijken", zegt Oxfam over de centendeal. "Pijnlijk onvoldoende", laat Greenpeace weten. "Zware klap voor klimaatactie", klinkt het bij het Wereldnatuurfonds WWF. "Een halfbakken akkoord", vindt 11.11.11. De klimaatcoalitie spreekt over "een kaakslag voor mensen aan de frontlinie". 

De ontwikkelingslanden hopen dat het Braziliaanse voorzitterschap in Belém volgend jaar de zaken een boost kan geven. Brazilië werd door volgers nu al een van de voortrekkers genoemd tijdens de huidige conferentie, wat van gastland Azerbeidzjan niet echt gezegd kan worden. Het olie- en gasland leek wel dichter bij de fossiele lobby aan te leunen dan bij een sterke klimaatdeal. 

In Brazilië zal het klimaatfonds verder worden besproken, maar het zal vooral gaan over de reductie van de uitstoot van broeikasgassen, de bron van alle kwaad. Ook daar zijn scherpere doelen voor nodig. Het valt af te wachten hoe diep de wonden die in Bakoe zijn geslagen, zullen wegen op COP30 in Belém.