Van een audit tot een fusie van Brusselse OCMW's: zo reageren politici op wantoestanden bij OCMW Anderlecht 

Minister van Sociale Integratie en Armoedebestrijding Karine Lalieux (PS) noemt wat ze in de Pano zag "onaanvaardbaar": "Alle politieke niveaus moeten hun verantwoordelijkheid nemen om dit soort onregelmatigheden aan te pakken." 

Lalieux zelf heeft die al genomen, zegt ze. "Reeds voor de reportage heb ik de controles opgedreven bij het OCMW van Anderlecht. Daaruit blijkt dat het niet om een algemeen probleem gaat." De controles gebeuren steekproefgewijs. Zo'n 40 van de 9000 leeflonen in Anderlecht zouden van nabij onderzocht zijn door de federale overheid.

Zelfs moesten er problemen zijn, dan zou ze niet kunnen ingrijpen, zegt de ontslagnemende minister. Lalieux benadrukt dat ze verantwoordelijk is voor de werking van de overheidsdienst maar niet voor de interne werking van elk OCMW afzonderlijk. "Dat is een bevoegdheid van de lokale en regionale overheid."

Volgende week woensdag houdt het parlement een speciale hoorzitting naar aanleiding van het nieuws. Daar zullen onder andere de minister en de inspectiediensten vragen krijgen van de parlementsleden.  

Voor Gilles Verstraeten, Brussels parlementslid voor N-VA, bevestigt de reportage van Pano de vermoedens die hij al had, zo zegt hij in De Ochtend op Radio 1. "En wellicht is dit ook gangbaar in andere gemeenten, zoals Molenbeek en Brussel-stad", oppert hij. "Ik garandeer u: er zitten elders nog lijken in de kast. Er heerst een hele cultuur van cliëntelisme waarbij je alles kunt regelen als je iemand kent."

Voormalig OCMW-voorzitter Mustapha Akouz (PS) geeft dat bijna met zoveel woorden toe in Pano. "Het is niet alleen Akouz", benadrukt Verstraeten. "De huidige voorzitter van het OCMW van Anderlecht (Lotfi Mostefa (PS), red.) is ook voorzitter van de Sociale Huisvestingsmaatschappij. Daar zijn ook veel verhalen over. Daar zou je ook een hele Pano-reportage over kunnen maken."

Volgens Verstraeten werkt de controle daarop gewoon niet. "De POD Maatschappelijke Integratie is een federale instantie die toezicht houdt op de OCMW's en die wordt ook geleid door een Brusselse PS'er, Karine Lalieux. Daar worden allerlei inspectieverslagen gemaakt die aantonen dat er dingen niet in orde zijn, maar daar gebeurt niks mee." 

Verstraeten vertelt ook hoe het Brussels Gewest miljoenen toesteekt aan de OCMW's, maar daar zelf niet of nauwelijks op controleert, en hoe vervolgens ook de gemeenteraad doorverwijst naar de OCMW-raad. En dus dringt een grote herstructurering zich op, vindt hij.

"De hele controleketen moet anders: op het niveau van de gemeente, van het gewest en van het federaal toezicht. Vertrouwen is goed, controle is beter. Het OCMW van Anderlecht sanctioneert en controleert bijna niet. Dat blijft jaren en jaren doorlopen en dan zijn we verbaasd dat we budgettair ontsporen. Terwijl dat systeem dus politiek gehanteerd en misbruikt wordt."

Verstraeten suggereert ook om de OCMW's van de 19 Brusselse gemeenten te fuseren tot 1 OCMW. Eenzelfde geluid horen we bij Bob De Brabandere, fractievoorzitter in het Brussels Parlement voor Vlaams Belang. Die vindt dat dat ene OCMW moet worden bestuurd door de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie. Ook de sociale huisvestingmaatschappijen moeten volgens hem worden samengevoegd. 

"Zo kan men rechthebbenden een betere dienstverlening aanbieden én kan er een betere controle op inkomsten en uitgaven komen", zegt hij. "Bovendien maken we zo ook deels een einde aan de politieke baronieën en willekeur." De Brabandere roept ook op tot een externe audit in het volledige gewest. "Het aantal mistoestanden dat dan aan het licht zou komen, zou astronomisch zijn, daar ben ik zeker van."

Ook Anderlechts schepen van Financiën Bieke Comer (Vooruit.brussels) reageert geschokt op de reportage en is het eens met de vraag om een audit. "Het OCMW is er om mensen te helpen. Wie daarmee sjoemelt, moet ernstig gestraft worden. Als we ontdekken dat mensen onrechtmatig geld gekregen hebben, moeten we dat kunnen terugvorderen."

Ze wil zich nog niet uitspreken over het lot van de voorzitter van het OCMW, waarmee ze nota bene op dezelfde verkiezingslijst stond. "Het onderzoek moet uitwijzen wat er juist gebeurd is." 

Ook Comer pleit voor een fusie van de Brusselse OCMW's. "We willen meer professionalisering, meer interne controle. Dan kan het helpen om 1 OCMW te hebben, dat alle praktijken op 1 lijn zet. Dat er verschillende praktijken zijn bij verschillende OCMW's is iets waar Vooruit al veel langer een probleem mee heeft."

En vanuit de politiek stromen nog meer reacties toe. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez vindt dat "zonder controle overheidsgeld geven" in België nog veel te vaak voorkomt. "In het zwaarst belaste land ter wereld bestaat er geen respect voor het geld van de burgers. We moeten de mentaliteit over dit onderwerp veranderen, deze verspilling elimineren en een einde maken aan vriendjespolitiek en cliëntelisme."

"We staan ​​op de rand van de afgrond en sommigen blijven geld verspillen", vindt hij. "En denk niet dat dat alleen bij het OCMW van Anderlecht het geval is. Dat is het geval in veel linkse steden." Volgens hem moet snel duidelijk worden wie in deze zaak politiek verantwoordelijk is.

"Onaanvaardbaar", vindt ook Brussels formateur David Leisterh (MR) in Terzake. "Menselijke of technische fouten kunnen altijd voorvallen, maar niet zoveel en niet op dit niveau. Dat de inspecties dit niet hebben gezien, is onbegrijpelijk. Het is heel moeilijk om te controleren of iemand een eigendom heeft in het buitenland, maar uitzoeken of iemand in een andere gemeente woont, is een basischeck."

"Ik had al eerder geruchten gehoord. Niet alleen in Anderlecht trouwens. Ik kan mij inbeelden dat bepaalde OCMW-voorzitters druk uitoefenen op sociale assistenten om dossiers sneller aan te pakken, maar uiteindelijk zijn er ook raadsleden en comités die de beslissing nemen. En blijkbaar is dit een algemene cultuur. Dat kan ik niet begrijpen. Er moet een veel beter controlemechanisme komen."

"Het zijn zotten die werken", foetert Vlaams parlementslid Egbert Lachaert (Open VLD) op X. " Toch in Anderlecht en wellicht een paar andere gemeenten. Zelf 6 jaar OCMW-voorzitter geweest en gelukkig kan ik getuigen dat heel veel maatschappelijk werkers controles en hun werk goed doen. Altijd streng, maar rechtvaardig, met hen gewerkt."

Brussels CD&V-parlementslid Benjamin Dalle heeft het op X over "schandelijk wanbeheer en cliëntelisme in het OCMW van Anderlecht". "Wraakroepend dat dit wordt aangestuurd door de lokale politici. Voogdijminister Alain Maron moet onmiddellijk optreden om hier paal en perk aan te stellen."

In een persbericht vraagt hij Maron onder meer een crisismanager aan te stellen om orde op zaken te stellen bij het OCMW. Ook hij roept op tot een grondige audit.

Elke Van den Brandt, Groen-kopstuk in Brussel, noemt de reportage van Pano "verpletterend". "Dit gaat over machtsmisbruik, wanbeheer en cliëntelisme. Het mag niet uitmaken of je de voorzitter van het OCMW kent of niet. OCMW moet er zijn voor de meest kwetsbaren in onze samenleving. Zij zijn het eerste slachtoffers, samen met de sociale assistenten die hun job moeten kunnen doen."

Ook Van den Brandt vindt het niet efficiënt en gezond dat er 19 verschillende OCMW's in Brussel zijn. "Dat moeten we harmoniseren op gewestniveau." Intussen wordt vanuit het gewest bekeken welke controles er nog mogelijk zijn. "Ook op federaal niveau moet dat gebeuren. En ik ga ervan uit dat de gemeente hier heel zware lessen uit trekt."