Op sociale media bestaat een aanbod aan valse adressen: niet om er te gaan wonen, maar om lokaal een leefloon of andere steun te kunnen aanvragen. Dat ontdekten de makers van Pano. De redactie deed zich voor als verhuurder in Anderlecht en kreeg massaal reactie van mensen die enkel willen huren om zich bijvoorbeeld aan te melden bij de plaatselijke OCMW-afdeling.
Dossier
Pano ontdekt fraude met valse adressen om leefloon te krijgen: "Liefst in Brussel, voor het OCMW"
“Ik woon nog bij m’n ouders. Maar nu ik volwassen ben, is het beter om m’n adres ergens anders te zetten, voor het OCMW. Liefst in Brussel. Daar is het minder strikt dan in Vlaanderen.”
Het is maar een van de vele reacties die we ontvangen wanneer we een zoekertje plaatsen op Facebook Marketplace: “Adresse à louer”. Op het online verkoopplatform bieden we een adres aan in de gemeente Anderlecht, in het Zuid-Westen van Brussel.
Leefloon zonder controle
Gisteren bleek al uit een reportage van Pano dat de OCMW-afdeling in Anderlecht soms leeflonen geeft aan mensen die er geen recht op hebben. 8 maatschappelijke assistenten getuigden dat kandidaten amper worden gecontroleerd. Ze vertelden ook over “cliëntelisme” door de leidinggevenden bij het OCMW.
Het OCMW in Anderlecht kampt met een torenhoge werkdruk. In verschillende Brusselse OCMW’s behandelt 1 maatschappelijk assistent zo'n 120 dossiers. Maar volgens de medewerkers stijgt dat in Anderlecht tot 200 dossiers per assistent. De lange wachttijden leiden ertoe dat kandidaten zich rechtstreeks melden tot de voorzitter, die volgens de assistenten druk zet op de toekenning van de leeflonen.
Vals adres: 250 euro
Drukbezette OCMW’s zoals Anderlecht zouden mensen aantrekken omdat er minder controle is, een aanzuigeffect dus. Op sociale media vinden we - publiekelijk - heel wat aanbiedingen terug om een adres te huren in de omgeving. Verschillende bronnen vertellen dat het vaak om valse adressen gaat: niet om te wonen, maar om steun te kunnen krijgen bij het plaatselijke OCMW. Daar heb je namelijk een verblijfsadres voor nodig.
Om te testen of het om valse adressen gaat, deed onze redactie zich voor als geïnteresseerde huurder. We gaan langs bij een van de mensen die online een adres aanbiedt. Tijdens het gesprek maken we duidelijk dat we er niet echt willen wonen. “Je wil er niet verblijven? Enkel het adres? Dat is geen probleem”, krijgen we te horen. De kostprijs van zo’n adres bedraagt zo’n 250 tot 300 euro per maand.
Massale interesse
We testen ook het omgekeerde scenario: we bieden zelf een adres aan in de omgeving van het OCMW. Al snel komt er massale reactie op ons zoekertje. De geïnteresseerden zijn vaak open over hun bedoelingen. “Ik woon in Dilbeek met mijn vrouw en dochter. We hebben een appartement daar. Op de eerste verdieping, met 3 kamers en een privéparking. Maar we willen naar het OCMW kunnen gaan”, zegt iemand.
In Brussel is het OCMW duizend keer gemakkelijker
Geïnteresseerde in vals adres in Anderlecht, anoniem
"Ik woon in Duitsland, in Aken, maar ik heb het nodig voor m’n werkloosheidsuitkering", zegt iemand anders. "Ik woon in Vlaanderen", klinkt het elders. "Maar het is te moeilijk in Vlaanderen. In Brussel is het OCMW 1.000 keer gemakkelijker. Ze staan erom bekend om mensen met rust te laten."
Meer steun
Volgens de maatschappelijk assistenten die getuigden bij de Pano-redactie, krijgen ze vaak aanvragen van koppels die zeggen dat ze alleen wonen. Wie alleen woont, krijgt een hogere uitkering. “Iedereen is tegenwoordig gescheiden”, zegt een medewerker van het OCMW Anderlecht anoniem. “Dat is ongelooflijk. Soms krijgen ze nadien zelfs nog kinderen. Een ongelukje, zeggen ze dan.”
Ook op ons vals zoekertje krijgen we een dergelijke reactie. “Ik leef samen met mijn man, maar voor de inkomsten zou ik beter alleen wonen. Dat is het probleem. Hij werkt nu en ze willen mijn inkomsten intrekken”, zegt een vrouw die geïnteresseerd is in het adres. “Het is niet om er te gaan wonen, he. Het is gewoon een adres dat helpt.”
Hoe ging onze redactie te werk en waarom?
Onze redactie werd 8 maanden geleden gecontacteerd door verschillende maatschappelijke assistenten van het OCMW Anderlecht. In totaal getuigden 8 van hen over verschillende mistoestanden. Daaruit bleek onder andere dat er vaak niet wordt gecontroleerd of mensen die naar het OCMW stappen, ook effectief in Anderlecht wonen.
Parallel stootte onze redactie op verschillende online zoekertjes, waarbij adressen in Anderlecht worden aangeboden. Om na te gaan of het effectief om valse adressen ging, deed onze redactie zich voor als huurder en verhuurder. Die aanpak wordt journalistiek gebruikt wanneer er geen andere manier is om informatie te controleren en als er voldoende maatschappelijk belang is.
We reageerden als kandidaat-huurder op meer dan 10 zoekertjes en gingen ook bij 1 adres op bezoek. Daarnaast plaatsten we zelf een zoekertje waarbij we ons voordeden als verhuurder. Meer dan 100 mensen waren geïnteresseerd. Daarvan spraken we 11 mensen die aangaven dat ze enkel geïnteresseerd waren in het adres om een vorm van financiële steun te kunnen aanvragen, of hogere steun te kunnen krijgen.
