OCMW-voorzitters keken met open mond naar Pano over chaos in Anderlecht: "Maar ook ik krijg de vraag of ik mensen kan helpen" 

OCMW-voorzitter, het is een apart beroep. Uit een Pano-reportage bleek dinsdagavond dat de politieke vertegenwoordiging binnen de OCMW’s niet altijd zorgt voor een neutrale dossierbehandeling. Zo ontvangt de huidige voorzitter van het OCMW in Anderlecht, Lotfi Mostefa (PS), zelf mensen die bijvoorbeeld een leefloon willen aanvragen. 

Normaal komt de beslissing om een leefloon te geven toe aan een bijzonder comité, waarin verschillende politieke partijen zitten. Daarbij weegt het advies van de maatschappelijk assistent die het dossier behandelt meestal door. Maar in Anderlecht ervaren maatschappelijk assistenten “druk” van bovenaf, getuigden ze in Pano. “Ze betalen hun kiezers, dat is de realiteit”, zegt een van hen onomwonden.

Dat is alvast niet hoe het in Gent verloopt, maakt Rudy Coddens (Vooruit) zich sterk. Coddens is voorzitter van het bijzonder comité van het Gentse OCMW, al 12 jaar zit hij er aan de knoppen. Tegelijk is hij schepen voor Armoedebestrijding in de stad. 

Net als de andere voorzitters die we spreken, zegt Coddens dat hij nooit persoonlijk mensen ontvangt met een steunaanvraag. “Ik zou nogal werk hebben”, lacht hij. “Maar ja, het is wel zo dat mensen soms noodkreten sturen, maar dan verwijs ik steevast door naar het onthaal.” 

Eenzelfde geluid bij partijgenoot Tatjana Scheck, voorzitter van het bijzonder comité in Antwerpen. “Nee, ik zie geen steunaanvragers op mijn bureau”, zegt Scheck. “We hanteren daar een strakke deontologie. We zien die mensen enkel in de aanwezigheid van het hele comité, met vertegenwoordiging van verschillende politieke partijen dus. Als iemand uit het comité de persoon in kwestie kent, gaat die buiten.” 

“En je moet weten dat het tijdens zo’n hoorzitting vaak gaat om een sanctie, of over mensen die een duwtje in de rug nodig hebben”, zegt Coddens. “Je kan je voorstellen, ik heb dan ook nooit ervaren dat mensen mij persoonlijk bedanken.” 

Toch blijven er ook vanuit academische hoek vragen bij de “politisering” van OCMW’s. “In geen enkele andere tak van de sociale zekerheid, zij het werkloosheidsuitkeringen, de pensioenen, de gezondheidszorg, worden beslissingen genomen door politieke mandatarissen”, zegt Daniel Dumont, professor socialezekerheidsrecht aan de ULB. “Ik vind die politisering van sociale steun wel wat problematisch.”

In Anderlecht zorgt de hoeveelheid dossiers ervoor dat controles door het OCMW wegvallen. Maatschappelijke assistenten vertellen dat ze zo’n 200 dossiers per persoon moeten behandelen. Huisbezoeken om een verblijfsadres te controleren, die komen er dan vaak niet van, laat staan begeleiding richting werk. 

Ter vergelijking: in Antwerpen ligt de dossierlast officieel rond de 50 tot 60 dossiers per maatschappelijk assistent. Volgens de vakbond ACV stijgt dat in sommige gevallen wel tot 85 dossiers per persoon. Ondanks "toenemende werkdruk" zeggen de vakbonden in Antwerpen dat ze nooit situaties zoals in Anderlecht zien en ook geen "politieke druk" ervaren.

"Het is een vicieuze cirkel", gelooft Joris Poschet, tot 2022 OCMW-voorzitter in de Brusselse gemeente Jette. “Door een massa dossiers in een gemeente als Anderlecht is het onmogelijk om die op te volgen, daardoor kan je minder controleren. En doordat je minder kan controleren, trek je nog meer mensen aan die daar gebruik van willen maken.”

“In Gent werken we daarom met een getrapt systeem”, zegt Coddens. “Als er een eerste gesprek is bij het onthaal en het dossier is meteen duidelijk, dan kan de maatschappelijk assistent een ‘mini-verslag’ maken. De eenvoudige dossiers kunnen zo al binnen een paar dagen tot steun leiden”, zegt hij. “Zo werken we op 2 snelheden.” 

Het ultieme doel van een traject bij het OCMW is uiteraard om mensen uit hun precaire situatie te helpen, waar dat kan. “Daar werken wij hard op”, zegt Marco Laenens. Hij werkt al sinds 2001 bij het OCMW in Antwerpen, was een tijdlang ondervoorzitter en stond op een N-VA-lijst bij de lokale verkiezingen. 

“Als we klanten uit Brussel of Wallonië krijgen, schrikken zij wel van onze aanpak”, zegt Laenens. “De klant heeft recht op een leefloon, maar daar staat ook iets tegenover: je moet eerlijk zijn en je moet willen activeren. Als ik in de reportage van Pano dan hoor dat mensen geen Frans willen leren in Anderlecht of niet willen zoeken naar werk, dan schiet dat wel zijn doel voorbij.” 

Er worden intussen verschillende oplossingen geopperd voor de chaos bij het OCMW in Anderlecht, variërend van een audit tot een eengemaakt OCMW voor heel Brussel. Volgens Laenens kan een centrale structuur de regels duidelijker vastleggen. "In Antwerpen is er een gelijke aansturing voor alle districten in Antwerpen. In Brussel zijn er blijkbaar veel verschillen tussen de OCMW’s. Maar anderzijds blijft het belangrijk om op korte afstand een sociaal centrum te blijven hebben."