In Valencia heeft de volkswoede over het crisisbeheer van de catastrofe van 29 oktober een kookpunt bereikt. Kop van Jut is Carlos Mazón, de minister-president van de regio. In de Spaanse pers lekt er steeds meer uit over het verloop van de noodlottige 29e oktober en massa's betogers eisen nu het ontslag van Mazón.
Code rood. Al om 7.30 uur 's morgens waarschuwt het Spaanse meteorologisch instituut AEMET door de hoogste alarmfase af te kondigen voor het stormweer dat over Valencia trekt. Pas om 20.11 uur, ruim 12 uur te laat, ontvangen de Valencianen een sms van het noodnummer 112.
11 dagen na die noodlottige dinsdag 29 oktober blijven niet alleen de modder en het puin, maar ook de blunders zich opstapelen. Nu aan het licht komt wat er zich die fatale dinsdag achter de schermen heeft afgespeeld, wordt het pijnlijk duidelijk hoe de Valenciaanse deelstaatregering de ramp mismeesterde.
Staatsgeheim lekt uit: Mazón luncht urenlang met journaliste
Je kan er bijna een karikatuur van maken: de deelstaat wacht 12 uur lang om haar bevolking te waarschuwen, de bevoegde minister wist niet eens dat de overheid in noodsituaties de bevolking kan alarmeren via sms. Terwijl het water de Valencianen aan de lippen staat, verdwijnt de minister-president van de radar. Na druk gespeculeer in de pers is nu uitgelekt dat Carlos Mazón urenlang zat te lunchen met een knappe journaliste om haar een topjob aan te bieden.
Toch wist Mazón vorige zondag grotendeels uit beeld te blijven, toen een woedende bevolking het koningspaar met modder bekladde en ook de Spaanse premier Pedro Sánchez in de klappen deelde. Een gerespecteerde opiniemaker merkte fijntjes op dat "als Mazón hetzelfde overlevingsinstinct aan de dag had gelegd tijdens de zondvloed, de zaken anders waren uitgedraaid".
Verder is zowat iedereen het erover eens dat het bezoek van de staats- en regeringsleiders met heel hun hofhouding aan het zwaar getroffen Paiporta een misrekening van formaat was, op het ogenblik dat leger en hulpdiensten het grootste deel van het rampgebied nog niet hadden kunnen bereiken.
Even terug naar die fatale dinsdag 29 oktober. De kroniek van de feiten die de onafhankelijke krant El Diario oplijst , tart alle verbeelding. De Spaanse weerdienst slaat om 7.30 uur rood alarm en er volgen nóg 3 waarschuwingen vóór 10 uur. Rond die tijd slaat ook CECOPI alarm, de Valenciaanse entiteit die de noodhulp coördineert. De weersvoorspellingen over deze DANA (een terugkerend weerfenomeen in Spanje) waren trouwens al dagenlang ongunstig.
In delen van de provincie Valencia besluiten burgemeesters om de scholen dicht te houden. De dag ervoor annuleert de bevoegde minister een evenement waar veel volk naartoe zou komen. Dinsdagmiddag stuurt ze al haar medewerkers naar huis.
Minister-president Carlos Mazón laat om 13 uur nog van zich horen op de radio: "Tegen 18u zal de intensiteit van de storm afnemen. Er zijn geen waarschuwingen van de waterbeheerdiensten en er is geen melding van materiële schade", horen we hem zeggen, wetende dat er toen al urenlang reddingsoperaties aan de gang waren van mensen die vastzaten in hun auto's.
Het CECOPI komt pas om 17 uur samen onder leiding van Salomé Pradas, nummer 2 in de Valenciaanse deelstaatregering. Het zal nog tot 20 uur duren voordat Carlos Mazón opduikt.
Stuurloos rampenbeheer
De bevoegde minister Salomé Pradas nam midden juli het ministerie van Justitie en Binnenlands Bestuur over van het uiterst rechtse Vox, dat uit alle deelregeringen was gestapt in de autonome regio's die ze samen met de rechts-conservatieve Partido Popular (PP) bestuurde, na geruzie over migratie.
Pradas krijgt daarmee ook het rampenbeheer onder zich, maar dat is een stuurloos schip, want er is geen verantwoordelijke voor de coördinatie van de politiediensten en de civiele bescherming. Die job is vacant en pas op 29 oktober, o ironie, wordt er een topman aangesteld, door Mazón geprezen als kenner van het stierenvechten, maar onervaren wat crisisbeheer of het aansturen van rampenplannen betreft.
We schetsen even de politieke context binnen de ingewikkelde staatsstructuur in Spanje. Eind mei vorig jaar wint de rechtse oppositie de lokale verkiezingen in Spanje. De politieke spanningen met de linkse federale regering van de socialist Pedro Sánchez, een minderheidskabinet dat in het zadel gehouden wordt door nationalistische en separatistische partijen in Baskenland en Catalonië, lopen al jaren op.
De polarisering tussen links en rechts in Spanje is bijna Amerikaanse proporties gaan aannemen. De extreemrechtse partij Vox zit stevig in de lift en binnen de centrumrechtse Partido Popular voert de populistische, bijna Trumpiaanse Isabel Ayuso de boventoon. De moddermachine tegen de premier draait op volle toeren en liegen wordt het nieuwe normaal.
De lokale verkiezingen worden een bitsig referendum tégen de linkse premier Pedro Sánchez. Met succes, links wordt afgestraft, ook in Valencia, waar Carlos Mazón (PP) meteen een pact sluit met het uiterst rechtse Vox. Waarop Pedro Sánchez vervroegd naar de kiezer trekt en wij naar Valencia voor verslaggeving over die parlementsverkiezingen, omdat daar de coalitie tussen de rechtse PP en het uiterst rechtse Vox een voorbode lijkt van wat Spanje te wachten staat. Maar Sánchez gokt en wint, tot grote woede en frustratie van het rechtse kamp.
Voorgedragen Europees Commissaris voor klimaatbeleid onder vuur
In Valencia werd een gewezen stierenvechter viceminister-president en kreeg Vox cruciale ministerportefeuilles in handen, ook de bevoegdheid "emergencias" (noodsituaties). Het illustreert dat het rampenbeheer weinig au sérieux wordt genomen, want Vox is berucht om zijn klimaatnegationisme, dat tijdens de nationale verkiezingscampagne nog extra in de verf gezet werd met een reusachtig canvas waarop het klimaatpact de vuilnisbak inging.
Het contrast met de regering-Sánchez kan niet groter zijn. Spanje is koploper binnen Europa op het vlak van energietransitie, het is geen toeval dat de Spaanse milieuminister Teresa Ribera voorgedragen is als Europees Commissaris voor klimaatbeleid. Uitgerekend volgende week dinsdag moet ze "examen" afleggen in het Europees Parlement. Maar in Spanje krijgt Ribera nu het verwijt dat ze op 29 oktober pas na 20 uur contact opnam met Carlos Mazón. Ze weerlegt dat en verklaart dat ze Carlos Mazón tot vier keer toe probeerde te bellen .
Zware imagoschade
Maar uiteraard is er ook grote verontwaardiging over de rol van de Spaanse regering in het Valenciaanse drama, die de omvang van de ramp verkeerd lijkt te hebben ingeschat en zich verschuilt achter de wettelijke verdeling van bevoegdheden.
Dat terwijl de Valencianen in nood weinig boodschap hebben aan wie nu verantwoordelijk is om de noodeenheid van het leger (UME), de brandweer, helikopters en ambulances uit te sturen. Mensen willen een overheid die zo snel mogelijk in actie komt om hen te beschermen.
De Partido Popular verwijt Sánchez dat hij de noodtoestand niet afgekondigd heeft en Valencia "in de steek laat". De federale regering blijft verdedigen dat de regionale autoriteiten het best geplaatst zijn om snel en effectief in te spelen op de specifieke noden in hun omgeving. Het roer overnemen zou gezien worden als een vorm van dictatuur, zeker in zo'n verdeeld land als Spanje.
Eén ding is zeker: de politieke storm is nog niet gaan liggen en de imagoschade voor Spanje is nu al immens.
