Ontwikkelingslanden kunnen zich onvoldoende aanpassen aan de nieuwe klimaatrealiteit. De kloof in financiering blijft enorm. Dat stelt het VN-milieubureau UNEP in een nieuw rapport aan de vooravond van COP29, de VN-klimaattop in Azerbeidzjan. Een en ander heeft vaak heel concrete gevolgen, bijvoorbeeld voor de teelt van koffiebonen, stelde VRT NWS vast in Kenia. Na de verkiezingsoverwinning van Donald Trump in de VS lijkt het er bovendien niet op dat de financieringskloof gedicht zal raken, integendeel zelfs.
Gigantische inspanningen nodig om arme landen beter te wapenen tegen nieuwe klimaatrealiteit (en dat heeft concrete gevolgen)
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Landen hebben nog een gigantische kloof te dichten als ze zich beter willen aanpassen aan de weersextremen in de nieuwe klimaatrealiteit, stelt de UNEP. We zagen het onlangs nog in Spanje, maar het geldt zeker niet voor Spanje alleen. Heel wat ontwikkelingslanden zijn nog veel slechter voorbereid en hebben vooral ook minder middelen. Het nieuwe rapport gaat vooral over die arme landen.
Het document heeft de bijtitel 'Come hell and high water'. Dat is een woordspeling op de Engelse uitdrukking 'come hell or high water', vrij vertaald 'sowieso'. De VN stelt onomwonden dat de inspanningen voor klimaataanpassingen gigantisch omhoog moeten.
Want terwijl de wereld moet blijven inzetten op het voorkomen van een nog ergere klimaatcrisis door minder broeikasgassen uit te stoten, wordt intussen ook het aspect van adaptatie steeds belangrijker.
Hoe groot is de kloof?
Eerst het goede nieuws: tussen 2021 en 2022 steeg het budget voor ontwikkelingslanden van 22 naar 28 miljard dollar, de grootste jaarstijging sinds 2015. Daarmee is bijna het doel in het Glasgow Climate Pact gehaald, dat tegen 2025 een verdubbeling wil van de inspanning van 19 miljard uit 2019.
Maar zelfs als het Glasgow Climate Pact wordt gehaald, dan zou de kloof met wat echt nodig is maar met zo'n 5 procent gedicht worden, stelt de VN: zij becijfert de financiële nood voor adaptatie op 187 tot 359 miljard dollar per jaar.
Geld staat plannen in de weg
Die aanpassing aan de nieuwe klimaatrealiteit gaat breed. Het kan gaan over betere dijken, sterkere huizen, betere waarschuwingssystemen bij naderend onheil of een sterkere transportinfrastructuur, maar even goed over een nieuw type gewas dat robuuster is en beter de klimaatverandering het hoofd kan bieden.
In Azië ontwikkelen ze bijvoorbeeld volop een nieuwe soort rijstplant die extremen beter verdraagt, in Kenia doen ze dat met koffie, daarover hieronder meer.
Altijd komt daar sowieso geld bij kijken. Dat geld is er ruim onvoldoende aanwezig bij de arme landen, wat steeds zorgwekkender wordt.
"We moeten de adaptatiemaatregelen serieus opschalen, maar die doelstelling wordt gehinderd door de grote kloof tussen de noden en de huidige financiële stromen. En dat terwijl ontwikkelingslanden nu al in de brokken delen en kampen met een hogere schuld", stelt het rapport.
Geld, maar ook technologieën delen
Van de 197 landen en de Europese Unie die het klimaatakkoord van Parijs tekenden, hebben er 171 ten minste 1 adaptatieplan. 26 hebben er nog geen, maar een meerderheid van hen werkt wel aan een plan.
Om de plannen te realiseren, moet er zowel publiek als privaat geld komen, maar ook technologieën moeten worden gedeeld.
Verkiezing van Trump is slecht nieuws voor arme landen
Die financiële kloof kan voor een stuk gedicht worden door een sterke nieuwe doelstelling voor het bestaande klimaatfonds. Dat internationale klimaatfonds bestaat vooral uit geld dat de rijke landen geven aan de armere landen, voor zowel adaptatie als om de omslag te maken naar meer groene energie.
Jaarlijks wordt er nu ruim 100 miljard dollar voor vrijgemaakt, maar de onderhandelaars op COP29 moeten een nieuw doel afspreken.
Dat Donald Trump opnieuw Amerikaans president wordt, kan de zaken erg bemoeilijken, vertelt Hans Bruyninckx, ex-directeur van het Europees Milieuagentschap. De VS was (is) een grote donor, en als zij de steun drastisch afbouwen, zullen andere donorlanden daar wellicht ook naar gaan kijken.
Als de VS zich terugtrekt, kan dat een invloed hebben op de hele dynamiek, net nu er nieuwe stappen nodig zijn
Hans Bruyninckx
"Als de VS zich terugtrekt, dan kan dat ook een invloed hebben op de algemene dynamiek bij steun voor landen in het Zuiden. Het zal niet bijdragen tot de noodzakelijke coalitievorming die je nodig hebt om nieuwe stappen te zetten", zegt Bruyninckx.
Koffieplanten verliezen hun bessen in Kenia
Wat het gebrek aan steun voor adaptatie concreet kan betekenen, zag VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse in Kenia. Hij ging er op bezoek in een koffieplantage die erg te lijden heeft onder de klimaatverandering. Door de stijgende temperaturen overdag en het grotere contrast met de koelte van de nacht, verliezen heel wat koffieplanten hun bonen.
Maar er is een oplossing: er bestaan andere planten die wél bestand zijn tegen de huidige klimaatverandering. Alleen: daar moeten er heel wat van worden aangeplant, en de plantjes zijn duur. Adaptatie kost geld, en ondanks Belgische steun is er voorlopig te weinig geld om alle koffieboeren te helpen.
