Wat na de mislukte VN-top over natuurbescherming? "We zijn duidelijk ver van huis, maar er zijn lichtpunten"

COP16 in Cali eindigde gisteren in chaos: te veel landen hadden de afsluitende plenaire vergadering al verlaten om nog tot een geldige stemming te kunnen komen over de eindconclusies. Ze waren vertrokken om te gaan slapen of hun vlucht naar huis te halen, toen de vergadering maar bleef uitlopen en de nachtelijke sessie maar niet tot een uitkomst kwam. 

Er kwam geen nieuw, apart fonds om landen te helpen hun natuur beter te beschermen. Het gaat dan bijvoorbeeld over landen als Congo, Brazilië of Vietnam. 

Zij hebben een bijzonder rijke natuur en biodiversiteit, maar kunnen die onvoldoende beschermen en behoeden van verdere aftakeling, zoals in het Congobekken, het Amazonewoud, de Cerrado in Brazilië of de Mekongdelta. 

Nochtans was het een erg belangrijke natuurtop. In Cali moesten de bijna 200 deelnemende landen overeenstemming bereiken over hoe ze de doelen van Kunming/Montreal voor 2030 zouden invullen op het terrein: hoe ze de natuur concreet zouden beschermen, hoe de inspanningen worden opgevolgd en vanwaar het geld precies zou komen. 

Over het opvolgen van die doelen, in vaktaal de 'monitoring, planning, reporting en reviewing', leek een akkoord in de maak maar Afrikaanse landen hadden een goedkeuring laten afhangen van het aparte fonds. 

In Kunming en Montreal was onder meer afgesproken om 30 procent van het land en van de zee te beschermen tegen 2030. Ook zou er fors meer geld moeten worden vrijgemaakt. 

Intussen bleek uit eerdere rapporten dat de biodiversiteit steeds meer onder druk komt te staan. Het WWF berekende dat de populaties van wilde dieren gemiddeld met 73 procent zijn gekrompen tussen 1970 en 2020.

Die score zegt ook iets over de natuur zelf. En de staat van de natuur hangt sterk samen met het klimaat, omdat natuur veel CO₂ opslaat. Laat nu net de strijd tegen klimaatverandering ook een prangend vraagstuk zijn. Het maakte COP16 extra belangrijk. 

Wat betekent het afspringen van een finale deal nu precies? Wat kunnen de 2 deelakkoorden betekenen? En zal de breuk tussen de rijke en arme landen afstralen op de klimaattop die over een week begint?  

Het fonds dat er niet komt, was een apart (nieuw) fonds dat gevraagd was door de ontwikkelingslanden. Onder meer Congo vroeg daarnaar tijdens de vorige COP. Zij willen meer internationale ondersteuning voor de bescherming van het Congobekken. 

Het nieuwe fonds zou, samen met andere financieringsmechanismen, in de ideale wereld 200 miljard dollar moeten bevatten. Daar zou, naast publiek geld, ook privégeld in moeten komen. Onder meer de EU en Canada waren fel tegen een nieuw fonds gekant, omdat ze vinden dat de huidige financiële mechanismen hun werk moeten doen. 

Zo is er de GEF (Global Environment Facility). Momenteel is er ongeveer 407 miljoen dollar opgehaald. De bedoeling is evenwel om te streven naar 20 miljard volgend jaar, en naar 30 miljard richting 2030.

Verschillende landen dragen nu al op allerlei manieren bij aan biodiversiteit en natuurherstel, onder meer heel wat Europese landen (waaronder België), Australië en Canada. 

Dat er geen nieuw, apart fonds komt, kan alles verder vertragen, zegt Reine Spiessens, expert biodiversiteit bij WWF België. "Met die 407 miljoen zijn we duidelijk ver van huis. Het (proces om de natuur beter te beschermen, red.) gaat duidelijk heel traag. Het is een grote bezorgdheid voor het WWF. Dit is niet oké en heeft gevolgen voor ons allemaal." De mens is nu eenmaal afhankelijk van de natuur, die ons heel wat diensten levert en ook de klimaatopwarming helpt afremmen. 

Het financiële deel blijkt een groot probleem voor het uitvoeren van de doelstellingen. "Het is een flessenhals, en wordt een vertragende factor voor de uitvoering."

De Belgische Ines Verleye, die samen met een Braziliaanse collega de cruciale laatste gesprekken leidde, nuanceert dat de top mislukt zou zijn. Ze wijst op de vooruitgang voor inheemse volkeren en lokale gemeenschappen, en het feit dat genetisch copyright beter financieel beloond zal worden door multinationals, waarover we eerder berichtten.

Tegelijk ziet ze ook vooruitgang in meer thematische en technische zaken in verband met een gezamenlijke aanpak van biodiversiteitsverlies. Deze COP16 is zeker geen blamage voor het Colombiaanse voorzitterschap, zegt ze: "Integendeel, maar wel jammer van het einde. Over het algemeen is deze COP toch een succes op meerdere vlakken." 

"Er was ook redelijk wat belangrijke politieke aandacht voor het High Level Segment (de belangrijke slotfase, red.) van deze veeleer 'technische' COP met meerdere staatshoofden, milieuministers en VN-secretaris-generaal Guterres", onderstreept Verleye.   

Na het afspringen van COP16 wordt de officiële, formele sluiting naar een latere datum verplaatst. Waar en wanneer is nog onduidelijk, maar het zal wellicht ergens volgend jaar zijn. Op zo'n "tussentijdse COP" (de volgende officiële COP17 is pas in 2026 in Armenië) kan misschien opnieuw wat vooruitgang worden geboekt. "Hoe sneller er duidelijkheid is, hoe beter", zegt Spiessens. "Intussen blijft de klok wel tikken."  

Door het afspringen van COP16 zijn er dingen blijven hangen waarover wel degelijk vooruitgang was geboekt, zoals de 'monitoring' van het uitvoeren van de doelstellingen. "Er zijn effectief bepaalde stappen vooruit gezet. Daar zijn we heel blij mee. Maar de teleurstelling overheerst." Ook Ines Verleye hoopt dat het kader van de monitoring op een volgende COP goedgekeurd kan raken. 

Die gezette stappen, dat slaat op die 2 grote deelakkoorden. Inheemse bevolkingsgroepen krijgen meer inspraak bij de VN, en multinationals gaan betalen als ze een unieke genetische code gebruiken voor de ontwikkeling van bepaalde, winstgevende producten.

Er is sprake van een opbrengst van 1 miljard dollar per jaar (of misschien enkele miljarden), geld dat deels naar lokale bevolkingsgroepen zal gaan en deels naar landen die de unieke biodiversiteit herbergen waar het copyright vandaan komt. Goed nieuws was er eerder dit jaar ook in Europa, waar de natuurherstelwet na veel vijven en zessen dan toch goedgekeurd raakte. 

De vraag blijft welk impact op natuurbeleid de mislukte conferentie gaat hebben. "Ambities op papier zetten is 1 ding, ze uitvoeren is een ander. De wil om zaken te gaan uitvoeren, komt verder onder druk te staan", zegt Spiessens. "Het is zeker niet zo dat er niets gebeurt, maar er is een versnelling nodig."

"De afloop van COP16 creëert geen goodwill bij landen die 3 of 4 stappen vooruit moeten zetten. Het gaat immers ook om die politieke wil, om vertrouwen in elkaar. Het kan een versnelling losmaken waardoor er makkelijker dingen gebeuren. Dat is nu lastiger. Net daarom was het te doen. Alle trends gaan achteruit en zijn in vrije val, net in die gebieden die rijk zijn aan biodiversiteit. Hoe minder vertrouwen er is, hoe trager het gaat."    

Over 8 dagen komt er een VN-klimaattop aan in Azerbeidzjan. Zal de mislukte COP16 invloed daarop hebben? Het zal immers opnieuw om geld draaien, en om de vraag hoeveel de rijke landen betalen aan de ontwikkelingslanden. Ander thema, zelfde verhaal.  

Als het over andere onderhandelaars gaat, kan het nog meevallen, denkt Spiessens. "Maar er zal over gesproken worden, en mensen zullen het meenemen in het achterhoofd." Toch ziet ze ook hier een lichtpunt: er zijn plannen om beide conferenties (over natuur en over klimaat) dichter bij elkaar te laten aanleunen.

Zo kan de werking misschien vlotter verlopen. Want wat goed is voor de natuur en de biodiversiteit, is goed voor het klimaat, en omgekeerd.