VN-top over natuur eindigt in chaos en mislukking over nieuw fonds, wel deelakkoorden over inheemse volkeren en farma- en cosmeticabedrijven

Gemengde gevoelens bij de onderhandelaars in Cali, Colombia: op de slotdag werden nog twee deelakkoorden bereikt, maar het belangrijkste onderwerp op deze COP16 draaide uit op een mislukking. Het gaat dan over de oprichting van een apart fonds voor de bescherming van de natuur en de biodiversiteit. De rijke landen zouden met geld over de brug moeten komen voor de arme landen, om zo de doelen te kunnen bereiken. 

Tijdens de vorige COP15, 2 jaar geleden in Montreal, zijn immers doelstellingen vastgelegd voor natuurbehoud en biodiversiteit. Zo werd onder meer afgesproken om tegen 2030 30 procent van alle zee en land op aarde te beschermen. Maar in Cali moest alles concreet worden gemaakt én moest het financiële plaatje rond raken. 

In de ideale wereld zou er elk jaar zo'n 200 miljard dollar - 184 miljard euro - naar natuurbescherming en biodiversiteit moeten vloeien, onder meer via dat nieuwe fonds. Het opzetten voor een financieringsmechanisme mislukte echter. De gesprekken verliepen al de hele COP moeilijk en eindigden met een anticlimax op de plenaire slotzitting. De Europese Unie, Japan en Canada waren vierkant tegen zo'n nieuw fonds gekant.  

Uiteindelijk bleken er, na de nachtelijke gesprekken die door waren gegaan tot een stuk in de ochtend, zelfs onvoldoende landen aanwezig om nog een geldige stemming te kunnen houden - al had het niet zo veel meer uitgemaakt. Voorzitter Susanna Muhamad had gegokt en verloren. Ze wilde tot de finish gaan in een soort alles-of-niets-strategie, maar het pakte verkeerd uit.  

Op een bepaald moment lag er enkel op tafel om "een traject op starten" in de juiste richting, tegen COP17 in Armenië (in 2026). Dat was onaanvaardbaar voor veel landen, waaronder Congo. Zij blijven met lege handen achter. Of toch niet helemaal, want er was wel een deelakkoord over privégeld van multinationals (zie onder). 

"Het was begonnen met een hoogtepunt, maar op het einde is het jammer genoeg in elkaar gezakt", vertelt biodiversiteitsexpert An Lambrechts aan VRT NWS. Zij volgde voor Greenpeace de onderhandelingen in Cali. "Er is ook geen plan om de financieringskloof te dichten." 

Oorspronkelijke bewoners en lokale inheemse gemeenschappen zullen vertegenwoordigd worden in een nieuw permanent orgaan bij de Verenigde Naties. Op die manier krijgen ze een sterker statuut. Ze kunnen beter betrokken worden bij beslissingen over natuurbehoud en biodiversiteit, en kunnen hun belangen beter verdedigen. 

Ook die uitkomst hing aan een zijden draadje: India en Zwitserland verzetten zich lang, maar plooiden uiteindelijk toch. 

Het gaat om een primeur, die op luid applaus onthaald werd door vertegenwoordigers van inheemse volkeren die ter plekke zijn. Inheemse volkeren voelen het aan als een erkenning van de rol die zij spelen in natuurbehoud. Zij wonen ook vaak in erg rijke gebieden qua natuur en biodiversiteit, zoals het Amazonewoud. 

"We hebben zonet een historisch moment beleefd", vertelt An Lambrechts, specialiste natuur en biodiversiteit van Greenpeace aan VRT NWS.

"Dit is nooit gebeurd tijdens onderhandelingen over natuur en milieu", schetst Camila Romero die de Quechua in Chili vertegenwoordigt. De Colombiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Luis Gilberto Murillo, zei dat de doorbraak bijzonder belangrijk is voor Latijns-Amerika en het Caraïbische gebied. 

Gisteren ging er nog een video rond van Esneda Saveedra van de Yukpa-gemeenschap in Colombia die vertelt dat hun "leefgebied niet veilig is voor exploitatie van mijnbedrijven, integendeel." De gemeenschap is ook het slachtoffer van het jarenlange gewapend conflict in de streek.

Tegelijk zijn lokale gemeenschappen de eerste slachtoffers van weersextremen door de klimaatverandering, omdat ze in zo'n nauw verband leven met de natuur.   

Later vandaag volgde een tweede deelakkoord. Er is overeenstemming bereikt over het principe dat onder meer farmareuzen en grote cosmetica- of biotechbedrijven zullen (kunnen) betalen voor het gebruik van genetische informatie uit de natuur, wanneer ze er nieuwe winstgevende producten mee ontwikkelen.

Het is een bijdrage voor een soort copyright dat uit de natuur komt, aan de regio's of landen die dat unieke stukje biodiversiteit bezitten. 

In het jargon gaat het om digital sequence information (DSI). Met het geld van de multinationals zal een fonds worden gespijsd, dat kan worden gebruikt om de natuur te beschermen en zo de biodiversiteit te vrijwaren. Het is het "Cali-fonds" gedoopt naar de gaststad van COP16. Het kan mogelijk een deeltje van de taak van het andere bredere fonds overnemen, dat er voorlopig niet komt. 

Ontwikkelingslanden die de biogenetische informatie hebben aangeleverd, hopen dat het fonds enkele miljarden dollar per jaar kan opleveren. Maar het is nog onduidelijk hoeveel het fonds zou kunnen opleveren. Het leeuwendeel van de bijdragen zal immers vrijwillig zijn. 

Het gaat om 0,1 procent van de omzet of 1 procent van de winst, afhankelijk van wat het hoogst is. Bedragen die circuleren lopen van 1 miljard tot 10 miljard dollar. Het kan voor ontwikkelingslanden een belangrijke prikkel zijn om extra goed zorg te dragen voor hun natuur en biodiversiteit. "Het kan een game changer worden", meent Greenpeace, dat het over "een duidelijk signaal" heeft. 

Eerder had de vertegenwoordigster van Brazilië over de kwestie gezegd dat "het plunderen van de ontwikkelingslanden moet stoppen". Of dat zo is, zal de komende tijd moeten blijken. De motie is dus niet afdwingbaar maar bedrijven kunnen er wel transparant over communiceren, waarna de consument dan in staat is om een bewuste keuze te maken. 

De slechte afloop van de biodiversiteitsconferentie is geen goed nieuws voor de VN-klimaattop die op 11 november van start gaat in Bakoe (Azerbeidzjan).

Het zal daar immers gaan over dezelfde principes, zoals geld voor een klimaatfonds. Dat zou gespijsd moeten worden door de rijke landen, zodat armere landen het kunnen gebruiken voor de omschakeling naar groene energie en om zich aan te passen aan de nieuwe klimaatrealiteit. 

Het vertrouwen tussen de verschillende spelers is nu geschonden, het wantrouwen moet nu worden weggemasseerd in aanloop naar Bakoe.