Pano volgt kandidaten met migratieachtergrond tijdens verkiezingen in Antwerpen: "Campagne heeft gemeenschappen uit elkaar gehaald"

Wali Sediqi (26), Ali El Moussaoui (49) en Manal Toumi (30) zijn Antwerpenaren met een migratieachtergrond. Dat is niet het enige wat ze gemeenschappelijk hebben: ze waren alle 3 kandidaat bij de lokale verkiezingen in Antwerpen. Sediqi kwam op voor de N-VA, El Moussaoui voor CD&V en Toumi voor PVDA.

Pano ontmoet de 3 kandidaten enkele weken voor de verkiezingen en volgt hen tijdens de campagne.

Sediqi kwam 13 jaar geleden als vluchteling uit Afghanistan naar België. Vandaag is hij zelf ondernemer, en wil hij jongeren activeren "via het ondernemerschap". Het is de eerste keer dat hij zich kandidaat stelt voor de verkiezingen. 

Ali El Moussaoui was eerder dit jaar al kandidaat voor de Vlaams verkiezingen, maar raakte toen niet verkozen. Bij de lokale verkiezingen in Antwerpen staat hij op de 3e plaats voor CD&V. Hij is stafmedewerker bij Saamo, een organisatie die zich bezighoudt met buurt- en jongerenwerk. Vanuit zijn engagement als jeugdwerker besloot hij om zich kandidaat te stellen.

Manal Toumi heeft meer ervaring in de (Antwerpse) politiek. Sinds 2018 zetelt ze in de districtsraad van Deurne en ze is parlementair medewerker voor haar partij PVDA. Met haar Marokkaanse roots denkt ze dat bepaalde kiezers zich in haar kunnen herkennen, al voelt ze zich niet verantwoordelijk voor een bepaalde groep.

"Ik ben vooral gepassioneerd door de jongeren in de stad. Of die nu Marokkaanse roots hebben of Turkse, Belgische of Spaanse, dat maakt allemaal niet uit."

De groep met een migratieachtergrond groeit al jaren in Antwerpen en dat is ook de politieke partijen niet ontgaan. Bij de lokale verkiezingen had 28,4 procent van de kandidaten in Antwerpen een migratieachtergrond. Dat is meer dan in 2018, maar eerder laag in verhouding tot het aantal inwoners met buitenlandse roots.

Je kan de Antwerpenaren met migratieroots niet zomaar als 1 grote groep beschouwen, zegt Samira Azabar. Azabar doctoreerde rond de politieke participatie van moslims, en is tot nu toe de enige die het stemgedrag van moslims in Antwerpen in kaart heeft gebracht. Ze is zelf van Marokkaanse afkomst en woont in Antwerpen. 

"We zien verschillende achtergronden, verschillende opleidingen. Ook onder moslims zie je veel verschil en diversiteit binnen de moslimgemeenschap."

Enkel kandidaten van buitenlandse herkomst op de lijst plaatsen volstaat dus niet om hen te overtuigen, zegt ook Fouad Gandoul, politicoloog en columnist. "Als je verkiezingen wil winnen, moet je stemmen halen. En als je stemmen wil halen, moet je ook een zekere binding hebben met datgene waar die groepen van wakker liggen."

Politieke partijen en kandidaten zoeken dus aansluiting bij specifieke bevolkingsgroepen. Dat wordt ook duidelijk op sociale media, waar religieuze symbolen zoals het verbod op onverdoofd slachten en het hoofddoekenverbod heel wat aandacht krijgen.

Volgens Samira Azabar zetten sommige moslims die aspecten van hun identiteit meer in de verf (onder meer) omdat ze zich uitgesloten voelen. "Die moslimidentiteit wordt ook aangewakkerd door thema's die ingrijpen op fundamentele rechten waarvan moslims het gevoel hebben dat dat hen ontnomen wordt", legt Azabar uit.

"Het gaat dan over een hoofddoekenverbod dat wordt ingelast omwille van de neutraliteit, maar waarbij je duidelijk ziet welke groepen daarmee getarget worden, namelijk vrouwen die een hoofddoek dragen." 

Toch zouden die religieuze thema's slechts voor een minderheid echt doorslaggevend zijn in hun stemgedrag, weet Azabar. "Bij de verkiezingen in 2018 merkten we dat 1 op de 10 moslims gestemd heeft op een partij omwille van die religieuze kwesties."

Voor de meerderheid zijn andere thema's veel belangrijker. "Het gaat daar nog altijd over waardig werk, waardige huisvesting en goed onderwijs", aldus Azabar. 

Ook Manal Toumi (PVDA) hoort hetzelfde. "Als ik mensen van Marokkaanse origine spreek, zeggen zij tegen mij: 'het gaat niet alleen over de hoofddoek, je moet het ook over andere dingen hebben, want wij zijn ook met anderen dingen bezig'. Zij zijn in de eerste plaats Antwerpenaren en zijn bezig met wat in Antwerpen aan de hand is." 

Voor Ali El Moussaoui (CD&V) is religie heel belangrijk in zijn leven, en het is een van de redenen waarom hij voor CD&V heeft gekozen. Maar tegelijk wil hij zijn individuele geloofsbeleving liever niet mengen met politiek.

"Religieuze vrijheid is heel belangrijk voor alle geloofsgemeenschappen. Ik vind dat de politiek de mens vrij moet laten kiezen hoe hij of zij dat geloof wil beleven." 

Op zondag 13 oktober, de dag van de lokale verkiezingen, was hét gespreksonderwerp de lage opkomstcijfers.

Volgens Manal Toumi (PVDA) heeft de afschaffing van de opkomstplicht haar partij pijn gedaan. Zij denkt dat vooral mensen in een lagere socio-economische klasse, kortgeschoolden en jongeren thuis gebleven zijn op verkiezingsdag. En mensen met migratieroots? "Ik denk dat een groot deel in die categorieën zit", antwoordt Toumi. 

Ali El Moussaoui (CD&V) raakte niet verkozen. Hij stond op de 3e plaats op de stadslijst van CD&V, maar de partij haalde met 3,4 procent maar 1 zetel in de Antwerpse gemeenteraad. "Dat is niet fijn natuurlijk", reageert hij net na de verkiezingen. "Komt dat door de opkomstplicht die is afgeschaft? Of ook deels door de polarisering tussen links en rechts?" 

Ook Wali Sediqi (N-VA) is niet verkozen. Zijn partij is nog altijd de grootste van de stad, maar met 977 voorkeurstemmen haalt hij het niet van zijn partijgenoten. Toch is hij niet teleurgesteld, al vindt hij wel dat het een harde campagne was.

"De campagne heeft sommige gemeenschappen uit elkaar gehaald. Dat is niet fijn, maar vanaf morgen is het onze opdracht om weer te werken aan die verbinding. Want we zijn één gemeenschap."

Dat ook heel wat mensen met een migratieachtergrond thuis zijn gebleven, is niet zo verwonderlijk, zegt Fouad Gandoul. "Ze zijn al jaren onzichtbaar voor de politiek, al jaren houdt de politiek daar nul rekening mee. Noch op de arbeidsmarkt, noch in het onderwijs, noch op vlak van huisvesting." 

"Er zijn dan 2 manieren om met dat gevoel van niet aanvaard te worden in de samenleving om te gaan: of je wordt volledig apathisch en je zegt: 'ik doe m'n ding en naar de rest kijk ik niet', of je gaat rebelleren en je gaat stemmen voor extreme partijen."

Gandoul noemt het afschaffen van de opkomstplicht wel een gevaar voor de democratie. "Als je die mensen geen opkomstplicht meer oplegt, dan komen die niet stemmen. Met als gevolg dat hun behoeften ook niet meer aan bod gaan komen in het beleid."

"Een politicus is een rationeel wezen. Die kijkt: 'wie komt stemmen, moet ik overtuigen en degene die niet komt stemmen moet ik niet overtuigen'. Dat is gevaarlijk voor de democratie."