Steeds meer Belgen schenken hun lichaam aan de wetenschap: wat houdt dat in en hoe pak je het aan?

Wanneer je je lichaam aan de wetenschap wilt schenken, neem je best eerst contact op met de universiteit van jouw keuze . Die zal je vragen om jouw schenking met een officieel testament te registreren. Een voorbeeld daarvan vind je op de website van LEIF . "Elke universiteit heeft een eigen protocol dat moet gevolgd worden. Na jouw registratie geven ze je een kaartje dat je bij je identiteitskaart moet bewaren in je portefeuille. Op die manier is iedereen ervan op de hoogte dat je je lichaam na je dood aan de wetenschap wenst te schenken", vertelt Wim Distelmans, de voorzitter van LEIF.

Omdat die methode best omslachtig kan zijn en je zo'n kaartje gemakkelijk kwijt kan spelen, kan je sinds begin 2024 ook je laatste wilsbeschikking laten registreren bij je gemeentebestuur. Dat is een officieel document waarin je je uitvaartwensen kunt laten beschrijven. Na jouw overlijden controleert het gemeentebestuur dan of je nabestaanden jouw wensen respecteren. "Je hebt de mogelijkheid om in dat document te laten weten dat je je lichaam aan de wetenschap wilt schenken. Je kan best ook een kopie van dat document aan een vertrouwenspersoon geven."

Toch blijft het kaartje van de universiteit ook van belang. "Het moet natuurlijk snel kunnen gaan en universiteiten hebben geen toegang tot de registratie op de gemeente. Als je overleden bent en je vertrouwenspersoon is op dat moment niet beschikbaar, dan kunnen mensen dankzij dat kaartje alsnog zien dat je je lichaam aan de wetenschap wilt schenken."

Jij beslist dus wat er na jouw dood met je gebeurt, maar universiteiten kunnen jouw lichaam nog steeds om allerlei redenen weigeren. Bijvoorbeeld omdat ze te veel lichamen ter beschikking hebben. Zo voert de universiteit van Gent soms een tijdelijke opnamestop in omdat er te weinig ruimte is om de lichamen te bewaren. Donaties die dan binnenkomen, worden doorverwezen naar de Vrije Universiteit in Brussel.

"Ook lichamen die te zwaar beschadigd zijn - bijvoorbeeld na een zwaar verkeersongeval - worden geweigerd. Of wanneer er al een orgaandonatie heeft plaatsgevonden. Ook mensen die overleden zijn aan een besmettelijke ziekte kunnen hun lichaam niet meer schenken aan de wetenschap." Na een overlijden in het buitenland wordt een lichaam ook geweigerd, vaak omdat het dan te lang duurt voor het lichaam tot bij de universiteit geraakt.

Wanneer je lichaam aanvaard wordt, zal de begrafenisondernemer contact opnemen met de universiteit die je gekozen hebt om je lichaam daarna zo snel mogelijk daar af te leveren. Vaak zullen jouw nabestaanden moeten instaan voor die vervoerskosten. Universiteiten betalen in principe ook niets voor een donatie.

Wim Distelmans benadrukt dat het belangrijk is dat nabestaanden vooraf goede afspraken maken met de universiteit over wat er na het wetenschappelijk onderzoek met het lichaam moet gebeuren.

"Het is niet zo duidelijk hoe lang een universiteit een lichaam mag bijhouden. Officieel is het een verblijf van onbepaalde duur. In de praktijk is dat soms een paar maanden, maar gemiddeld werken universiteiten 1 à 2 jaar met een lichaam. Nadien kan het lichaam opnieuw worden vrijgegeven, maar vaak zeggen nabestaanden dat ze dat niet willen omdat ze geen tweede keer afscheid willen nemen. In andere gevallen komt er dan een tweede uitvaart. Bespreek zulke dingen goed op voorhand. Je kan dat zelf ook meteen bepalen door in je testament te schrijven of je lichaam al dan niet terug moet worden gegeven aan je nabestaanden."

Wanneer het lichaam opnieuw wordt vrijgegeven, zijn de kosten van een eventuele uitvaart, begraving of crematie altijd voor de nabestaanden.