"Biologische klok werkt niet zonder daglicht": waarom MNM-dj Sander Gillis zon beter niet buitensluit tijdens radio-experiment

Een week lang maakt Sander Gillis van MNM radio in een afgesloten studio. Van maandag tot vrijdag eet, slaapt en presenteert hij zonder zonlicht en zonder enige tijdsaanduiding. “Ik wil weten hoe goed mijn inwendige klokt werkt”, vertelt Gillis. 

“Sander zal ongetwijfeld uit de pas lopen van het ritme van aarde en zon”, zegt auteur Wilma de Rek in het Radio 1-programma 'De wereld van Sofie'. De Rek is chef boeken bij de Nederlandse Volkskrant en schreef het boek ‘Rust, reinheid en regelmaat’. Volgens haar begaat Sander een denkfout door het daglicht buiten zijn studio te sluiten.

“Ons lichaam houdt rekening met 2 klokken”, zegt De Rek. “Er is de innerlijke biologische klok en de zon.” Onze biologische klok is een klein steekje weefsel in het oudste deel van het brein. Het ritme dat die klok produceert is bij iedereen een beetje anders, maar beslaat gemiddeld 24,2 uur. Dat is dus net iets meer dan de tijd die de aarde nodig heeft om rond haar as te draaien.

“Elke ochtend opnieuw worden alle biologische klokken van alle levende wezens op aarde door de zon gecorrigeerd. Zo blijven nachtdieren ’s nachts actief en zijn wij dat vooral overdag." Wie zich opsluit in het donker en alleen zijn biologische klok volgt, raakt uit het ritme van aarde en zon. "Dat is problematisch", zegt De Rek.

“Onze voorouders deden het op het vlak van tijdmeting een stuk verstandiger dan wij”, stelt De Rek. De Babyloniërs, Egyptenaren, Grieken en Romeinen verdeelden de periode tussen zonsopgang en zonsondergang namelijk in twaalf gelijke delen. Dat waren hun ‘uren’. Naar gelang de tijd van het jaar verschilde bijgevolg de lengte van die uren. In de zomer waren de uren tijdens de dag langer en tijdens de nacht korter, tijdens de winter was het net omgekeerd.

“Net als wij hanteerden de mensen in de oudheid een regelmaat die hen tot een bepaalde dagindeling dwong, maar hun regelmaat sloot wel aan bij de regelmaat van de natuur en dus ook bij de regelmaat van het lichaam”, zegt De Rek.

Onze biologische klok kent namelijk ook seizoensritmen, ontdekte de Leidse neurofysioloog Joke Meijer een aantal jaar geleden. Naarmate de dagen lengen, spreiden de cellen van de biologische klok in onze hersenen hun activiteiten uit over een langere periode. Ze worden met steeds meer tussenpozen actief. In de winter worden die tussenpozen opnieuw korter.

Naast de biologische klok en de zon, bepaalt ook de maatschappelijke klok ons doen en laten. Die klok is bedacht door de mens die de tijd in zijn greep wilde krijgen. “Op een dag moeten we echter constateren dat niet wij de tijd beheersen, maar de tijd ons”, zegt De Rek.

“Regelmaat is goed voor ons, maar de regelmaat in ons lichaam is niet de regelmaat van de maatschappelijke klok. Wat de maatschappij van ons verlangt, is gericht op uren, minuten en seconden. Onze eigen klok werkt echter met dagen, maanden, seizoenen en jaren.”

“Een gezond ritme gedurende de dag wil niet zeggen dat je alles op hetzelfde tijdstip doet”, zegt De Rek. Ze geeft het voorbeeld van elke donderdag om 20 uur een rondje hardlopen: dat is prima in de zomer wanneer het nog volop licht is, maar gaat regelrecht in tegen ons lijf tijdens de winter.

“Een gezonde regelmaat is dus een flexibele regelmaat, eentje die mee-ademt met de seizoenen”, besluit De Rek. “Het is een kwestie van je eigen biologische klok volgen, gecorrigeerd door de zon.”