Veel CD&V'ers, heel wat vertrouwde gezichten en weinig vrouwen: 6 conclusies na 1 week lokale coalities smeden

In 234 van de 285 Vlaamse gemeenten (telling van 12 uur deze middag) is de meerderheid en de burgemeester al bekend , exact een week nadat de gesprekken konden worden opgestart. Vooral op sommige plaatsen in West-Vlaanderen, in het Waasland, de regio tussen Brussel en Antwerpen en enkele gemeenten in Limburg is het nog wachten op een aankondiging.

"Dat zat er wel aan te komen", zegt politicoloog Herwig Reynaert (UGent). "In het verleden ging dat ook al vrij snel in veel gemeenten. Maar nu lag de tijdsdruk nog iets hoger."

Hij wijst erop dat de start van de nieuwe legislatuur verschoven is naar begin december, waar dat voordien 1 januari was. "Bovendien kreeg nu de grootste lijst maar 2 weken lang het initiatiefrecht. Dan heb je niet veel tijd te verliezen."

Dat in veel gemeenten de verkiezingsuitslag vrij duidelijk was, helpt natuurlijk ook om tempo te maken, voegt Reynaert toe. In maar liefst 118 Vlaamse gemeenten haalde een lijst afgelopen zondag bovendien een absolute meerderheid. "En voor de verkiezingen zullen er in verschillende gemeenten ook wel al gesprekken geweest zijn tussen lijsten onderling."

In 153 van de 234 gevormde meerderheden blijft de burgemeester dezelfde, zij het soms met een andere coalitie. In Zelzate bijvoorbeeld kiest Vooruit-burgemeester Brent Meuleman niet meer voor de PVDA, maar wel voor de N-VA en CD&V. In Beerse blijft Bart Craane (CDE-Vlim.be) burgemeester, maar gaat hij deze keer scheep met de N-VA.

Die continuïteit onder de burgemeesters hangt samen met het grotere vertrouwen en de tevredenheid van mensen in de lokale politiek, weet Reynaert. "Hoe hoger je opklimt in de politieke hiërarchie, hoe meer het vertrouwen afneemt, leert onderzoek. Een burgemeester is vaak goed gekend in een gemeente of stad en de mensen die er wonen, wonen er doorgaans graag. Dat zorgt voor die hogere tevredenheid."

Maar 44 van de tot dusver 234 bekende burgemeesters zijn vrouwen, amper een vijfde dus. In nauwelijks 48 gemeenten waren vrouwen, als stemmenkanon van de grootste lijst, aan zet.

"Die evolutie gaat nog altijd traag", erkent Reynaert. "Beterschap is er wel op vlak van schepenen en gemeenteraadsleden: de quotawetgeving daarover heeft zeker geholpen." Na deze verkiezingen is het aandeel verkozen vrouwen in de gemeenteraad gestegen van 38,4 procent in 2018 tot 41,7 procent in 2024.

Onder meer in Hulshout krijgt Elien Berghmans (HOP) de sjerp, waar die voordien voor Geert Daems (CD&V) was. In Balen neemt Sofie Leysen (CD&V) het over van haar vader Johan Leysen. En in Knokke-Heist is voortaan Cathy Coudyser (Inzicht)  burgemeester, ten nadele van Jan Morbee (Gemeentebelangen).

Nu al tellen we zowat 100 burgemeesters met een CD&V-stempel, zelfs al kwamen ze op onder een lijst die die partijnaam niet droeg. Dat is bijna de helft van het totale aantal tot dusver bekende burgemeesters.

"Dat bevestigt nogmaals dat CD&V een echt lokaal machtsbastion is en blijft", analyseert Reynaert. "Dat behouden, was voor voorzitter Sammy Mahdi een van de uitdagingen van deze verkiezingen. Bovendien doet de partij het ook goed in enkele centrumsteden, zoals Brugge, Roeselare en Genk."

"CD&V zal nu nog meer moeten proberen om dat lokale succes te vertalen in hogere politieke echelons. Misschien kan de partij die burgemeesters nog meer gaan uitspelen op die niveaus?"

Zowel in Ninove, waar Vlaams Belang (Forza Ninove) een absolute meerderheid heeft gehaald, als in Ranst, waar de partij deel uitmaakt van de meerderheid, krijgt Vlaams Belang voor het eerst een bestuursverantwoordelijkheid. Voor Reynaert stond het in de sterren geschreven dat zo'n doorbraak eerst op het lokale niveau zou gebeuren.

"Lokaal was de kans sowieso groter dat andere lijsten zouden willen samenwerken met Vlaams Belang. Veel lokale lijsten zijn namelijk nauwelijks schatplichtig aan de nationale partij."

Toch is volgens Reynaert het cordon sanitaire daarmee niet doorbroken. "Het cordon was een afspraak tussen verschillende partijen om niet met Vlaams Belang samen te werken. Die is zowel in Ninove als in Ranst gerespecteerd. In Ninove heeft namelijk gewoon de democratie gespeeld en heeft Guy D'Haeseleer een absolute meerderheid gehaald."

"En in Ranst gaat het om lokale partijen, met weliswaar leden van Open VLD en CD&V, maar die niet onder die naam naar de kiezer zijn getrokken. Bij het bestuur van Open VLD en CD&V zijn ze bovendien niet akkoord met die coalitie, waardoor de leden uit de partij zijn gezet." 

In heel wat gemeenten hebben partijen van de Vlaamse regering (N-VA, Vooruit, CD&V) een meerderheid op poten gezet, merkt Reynaert nog op. Soms met exact die 3 partijen, vaak ook met 2 van de 3. 

"Natuurlijk hangt zo'n samenwerking veel meer dan iets anders af van de lokale politieke dynamiek. Maar dat er ook op Vlaams niveau tussen die partijen wordt samengewerkt, speelt wel degelijk een rol. Soms helpt het bijvoorbeeld voor een gemeentebestuur om zo een meer rechtstreekse lijn te hebben met wat er in Brussel wordt beslist."