Theatermaakster en columniste Julie Cafmeyer debuteert met een roman, terwijl filosoof Ignaas Devisch een pleidooi houdt voor een 'weloverwogen onwetendheid'. Vlaanderen grensde ooit aan de Zuidpool! Dat legt geoloog Jasper Verhaegen uit in een boek over onze bodem. Johan Op de Beeck schrijft een lijvig boek over de Amerikaanse Burgeroorlog en we maken kennis met de Nederlandse Safae El Khannoussi. Dit zijn de boeken die VRT NWS deze week tipt.
De boeken van de week: het romandebuut van Julie Cafmeyer en een pleidooi voor meer onwetendheid van Ignaas Devisch
Myriam Blieck
Gepubliceerd:
Theatermaakster en columniste Julie Cafmeyer beschrijft in haar debuutroman hoe een gezin uit elkaar valt, hoe de vrouwen in dat gezin elk op hun manier vrijheid zoeken en keuzes maken tegen de verwachtingen van de maatschappij in. Is ‘De collectieve inzinking van de familie Hofmeyer’ (uitgeverij Pluim) uit haar leven gegrepen?
Eicellen invriezen
Na een relatiebreuk bezint de 37-jarige Cafmeyer zich over hoe het nu verder moet. Tijdens een bezoek aan haar vader krijgt ze het advies haar eicellen in te vriezen en te denken aan investeren in vastgoed. Deze vragen zorgen voor een existentiële crisis en vormen de inspiratie voor haar roman waarin 3 vrouwen uit het gezin Hofmeyer op zoek gaan naar hun plek in de maatschappij.
Voorbeelden voor Cafmeyer zijn de levens van haar moeder en grootmoeder. "Je beseft: ik ben 37 en ik zal een heel ander leven leiden dan zij. En dan word je ook bang voor die mislukking, die afgrond, dat eenzame", vertelt Cafmeyer in De Afspraak.
Internet is niet alleen een onuitputtelijke bron van informatie, maar zorgt ook voor bewustzijnsvernauwing. Daardoor komen we soms terecht in wat filosoof Ignaas Devisch 'een fabeltjesfuik' noemt. In 'We informeren ons kapot. Pleidooi voor onwetendheid' (uitgeverij De Bezige Bij) deelt hij tips die ons kritisch denken stimuleren.
Fabeltjesfuik
De keerzijde van de ongebreidelde toegang tot informatie is hoe je doorheen al die informatie geraakt. Devisch waarschuwt voor 'kapers op de kust' die ons bewust misleiden met gedesoriënteerde informatie met de bedoeling ons voor een ideologische kar te spannen.
"De desinformatie zorgt ervoor dat mensen in, wat ik noem, een fabeltjesfuik terechtkomen: een soort echokamer waarin je enkel dingen hoort die jouw idee bevestigen", vertelt Devisch in De Afspraak. Algoritmes kapen onze aandacht weg en sturen ons in een bepaalde richting wat leidt tot een bewustzijnsvernauwing: "Onze wereld wordt steeds kleiner, maar zelf denken we dat we kritisch zijn."
Checken op kwaliteit
Devisch kiest als ondertitel The art of critical ignoring: de kunst van het kritisch leren negeren of een weloverwogen onwetendheid. "Je hebt filters nodig, maar je moet ook leren om kritisch zaken te negeren. Doe je dat niet, dan word je door al die informatie helaas niet slimmer", poneert Devisch. En we kunnen dat niet alleen: "We hebben anderen, lerende netwerken nodig, die ons meehelpen aan betrouwbare info." Devisch verwijst naar het nut van reviews die een filter zetten op de massa-informatie.
Jasper Verhaegen is geoloog en vertelt in 'De geschiedenis van onze grond' (uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts) het fascinerend verhaal van de Vlaamse ondergrond dat zo’n anderhalf miljard jaar teruggaat in de tijd.
Te voet naar Engeland
Verhaegen begint zijn boek met enkele prikkelende weetjes. Zo lag het grondgebied van Vlaanderen ooit in Zuidpoolgebied. En 12.000 jaar geleden kon je te voet over land naar Engeland.
"Vlaanderen, net zoals West-Europa, behoorde 500 miljoen jaren geleden toe aan een supercontinent rondom de Zuidpool: Gondwana", vertelt hij op Radio 1. "Zo'n 500 miljoen jaar geleden zijn we als een klein eiland daarvan afgescheurd en stilaan naar het Noorden beginnen te drijven."
Ongeveer 3 miljoen jaar geleden waren hier ook tropische oerwouden. Er was een grote biodiversiteit, een weelderige plantengroei en meer zuurstof in de lucht. Dit zorgde voor gigantische insecten, die je nu kan terugvinden in onze fossielen. "Het gaat dan bijvoorbeeld over libellen met een spanwijdte van 70 cm, miljoenpoten van een halve meter lang en schorpioenen van 70 cm", licht Verhaegen toe.
De Vlaamse Alpen
Vlaanderen kent nu geen hooggebergte, maar zo'n 400 miljoen jaar geleden was er in Brabant gebergte zoals de Alpen, gevormd tijdens de continentenbotsing. "Vlaanderen dreef toen richting het noorden en botste toen met het continent Baltica, en daarbij werd dat Brabant Massief gevormd. Natuurlijk is dat na miljoenen jaren afgevlakt, maar dat is wel altijd een hoog gebied gebleven."
In 'De Verscheurde Staten van Amerika' (uitgeverij Horizon) duikt Johan Op de Beeck in de geschiedenis van de Amerikaanse Burgeroorlog. Hij ontdekt dat de Belgen een grotere rol hebben gespeeld dan werd aangenomen.
Leopold I, bondgenoot van de Zuidelijke Staten
De concrete aanleiding voor de Civil War (1861-1865) tussen de Noordelijke en Zuidelijke Staten was de afschaffing van de slavernij door de liberale president Abraham Lincoln. Die slavernij was de basis van de economische welstand in het zuiden, in het noorden hadden ze geen of veel minder slaven nodig.
"Maar ook de democratie vormde de inzet", vertelt Op de Beeck op Radio 1. De VS waren toen de grootste democratische republiek met een grondwet. "Lincoln besefte heel goed dat de uitkomst van de oorlog impact zal hebben op alle vooruitstrevende democraten in de hele wereld."
Leopold I, koning van het jonge en neutrale België, was ideologisch gezien geen voorstander van een liberale grondwet. Hij wendde actief zijn invloed in Parijs en Londen aan om de Zuidelijke Staten - de slavenstaten - zo snel mogelijk te erkennen. "Hij stond duidelijk aan de verkeerde kant van de geschiedenis", vertelt Op de Beeck. Bovendien zagen de Zuidelijke Staten geen graten in de expansiedrang van Leopold I die - door het huwelijk van zijn dochter Charlotte met Maximiliaan van Oostenrijk, keizer van Mexico - zijn invloed in de regio wilde uitbreiden.
Belgen op het slagveld
Ook Belgen lieten het leven op het slagveld van de burgeroorlog. Enerzijds waren er de immigranten die na het invoeren van de dienstplicht verplicht werden te gaan vechten. Anderzijds ronselden mensenhandelaars in opdracht van Washington arme Belgen, zonder de mededeling dat ze het leger in moesten bij aankomst.
Safae El Khannoussi leverde met haar roman 'Oroppa' (uitgeverij Pluim) het meest bejubelde debuut van dit najaar af. El Khannoussi (30) werd geboren in Marokko en groeide op in Amsterdam. Ze schreef 7 jaar aan 'Oroppa'.
Vele personages
De figuren uit 'Oroppa' komen van overal en komen elkaar tegen in Amsterdam. Hoofdpersonage is Salomé Abergel, ooit politiek gevangene in Marokko waar ze gemarteld werd en beviel van een zoon. Abergel wordt een gevierd kunstenaar, maar slaat op de vlucht wanneer haar folteraar na decennia opduikt in de Nederlandse hoofdstad.
"Je zou bijna medelijden krijgen met hem. Maar dat was niet mijn doel. Ik wilde laten zien hoe complex een mensenleven is. En Abergel is ook niet altijd slachtoffer geweest. Ze is ergens ook dader ten opzichte van haar kind, die kroegeigenaar werd in Parijs. Mensen zijn niet reduceerbaar tot een karikatuur", vertelt El Khannoussi op Klara.
Oroppa, Europa
'Oroppa' is de Marokkaans-Arabische naam voor Europa. El Khannoussi groeide op in een lagere klasse. Ze herkende zichzelf, haar ouders, generatiegenoten en de mensen met wie ze in contact kwam, niet in de boeken die ze las.
"Het boek is vooral ontstaan vanuit het verlangen om de eigenzinnigheid van die personen die ik ontmoette, op papier te zetten. Wie zijn die mensen? Waarom zijn ze naar Europa gekomen? Waar gaan ze naartoe? Hoe ziet een potentieel Europa eruit, waarin hun verhaal centraal staat?"
Wie Safae El Khannoussi wil ontmoeten, kan dat tijdens de uitzending van het Radio 1 Boekenfeest op woensdag 30 oktober, live vanop Boektopia in Kortrijk.
