De echo van 1994: de Antwerpse burgemeester tussen uitersten

“Ze gon ier maaine sjaarp afpakken”, zei de nu 90-jarige oud-burgemeester Bob Cools tijdens de onderhandelingen voor een nieuw bestuursakkoord in Antwerpen na de lokale verkiezingen van 1994, precies dertig jaar geleden. Cools was twaalf jaar burgemeester geweest en had vooral in de laatste jaren van de legislatuur enkele bakens verzet. Zijn bestuur had de winkelas van de Meir autovrij gemaakt en Antwerpen was in 1993 culturele hoofdstad van Europa. 

Maar een jaar later werden Cools en zijn ploeg niet beloond voor die inspanningen. Het Vlaams Blok boekte in Antwerpen een fenomenale verkiezingsoverwinning. Alle andere partijen moesten samen in bad om het Blok uit de coalitie te houden.

Het werd een merkwaardige ploeg met Leona Detiège, Hugo Schiltz, Mieke Vogels en (baron) Leo Delwaide junior. Cools moest verkassen naar het voorzitterschap van het OCMW, Detiège werd in haar eerste nacht geconfronteerd met de oudejaarsavondbrand in het Switel, 15 doden en 164 gewonden.

Tegenwoordig is er nog één politicus die nog altijd actief is in Antwerpen. Filip Dewinter is er nog steeds, maar wel voor het laatst lijsttrekker van het Vlaams Belang.

In 1994 verdubbelde het toenmalige Vlaams Blok bijna zijn aantal zetels, zes jaar later kreeg het een derde van de Antwerpse kiezers achter zich en haalde 20 van de 55 zetels binnen. Maar in 2006 moest Dewinter het afleggen tegen Patrick Janssens en zes jaar later werd zijn partij opgegeten door de N-VA van Bart De Wever.

Ook Dewinter krijgt de grote circustent van weleer niet meer gevuld, "eigen volk eerst" wordt er niet meer gebruld. Al blijft de retoriek grotendeels dezelfde: de dreigende islamisering van de stad. Eén belangrijk verschil: Dewinter richt zijn pijlen niet meer uitsluitend op links maar vooral op Bart De Wever. Een stem voor BDW is een stem voor Vooruit en Groen, zo zegt hij.

Op straat is er van Vlaams Belang amper spoor. Een spotje op regionale tv-zender ATV, een actie hier en daar en soms een spandoek achter een vliegtuig, dat is het zowat. Toch knabbelt de partij in de GVA-peiling al bijna 7 procent weg bij N-VA. Het verschil tussen beiden is nog 10 procent.

Het doemscenario voor De Wever is dat de communicerende vaten tussen beide partijen nog meer gaan werken. Daarom maakt de N-VA dankbaar gebruik van het spectaculaire resultaat van Jos D’Haese (PVDA) in juni.

Groen is niet langer de vijand, maar de PVDA. “Het zijn wij of de communisten” is nu al weken de slagzin bij de Vlaams-Nationalisten in Antwerpen. Of stem vooral niet op het Belang, want dan verzwak je de N-VA en wordt PVDA misschien wel de grootste partij van ’t stad.

Bij de PVDA draait de stilaan legendarische campagnemachine op volle toeren en TikTok-fenomeen Jos D’Haese wordt overal herkend en figureert intussen op duizenden selfies. Als hij nog 3 procent beter doet dan in juni, dan komt de progressieve meerderheid in zicht, zo zegt hij in elk debat. Toch kan de afschaffing van de opkomstplicht hem nog parten spelen.

Dat Fouad Ahidar in Antwerpen vijf zetels gaat halen zoals hij zelf verklaart, gelooft niemand. Toch is de teneur dat elke stem voor het nieuwe team er wel één minder is voor de PVDA.

De progressieve meerderheid van D’Haese is één met Groen en Vooruit, maar die twee zien vooral met lede ogen hoe ze door de PVDA worden leeggezogen.

Groen betaalt de tol voor een lamentabel oppositietraject met afhakende kopstukken en Bogdan Van den Berghe die nu voor een onmogelijke opdracht staat wegens amper bekend bij het grote publiek. Meryem Almaci is dat wel, maar zij kon de lijst niet trekken omdat ze veel tijd moet investeren in zorg voor haar moeder.

Vooruit houdt een kater over aan de samenwerking met de veel grotere N-VA. Een moegetergde Tom Meeuws gaf er in februari de brui aan. Niet veel later kwam het nieuws over de beschuldigingen van racistische uitspraken. Hij kreeg wel steun van de lokale afdeling, maar niet van de nationale leiding. Hij speelde alles of niets, verloor en gooide de handdoek.

Kathleen Van Brempt moet nu rekenen op deus ex machina Patrick Janssens om het tij te keren. In 2012 was hij in kartel met CD&V nog goed voor meer dan 28 procent van de stemmen. In de peiling klokte Vooruit begin vorige maand af op 8,6 procent.

De vraag rijst of het effect veel groter geweest zou zijn als Jinnih Beels en Karim Bachar het vervlogen kartel-experiment met Groen uit 2018 'Samen' nieuw leven hadden kunnen inblazen.

Ook Bart De Wever had deze keer liever gezien dat Vooruit en Groen ‘samen’ zouden gaan. In 2018 was hij nog het vermeende brein achter de split van het kartel, maar nu moet hij wellicht aan zijn achterban uitleggen dat hij een coalitie moet maken met Vooruit én Groen, een kartel met een andere naam zou makkelijker te verkopen zijn.

Als de uitslag van juni en de peiling van september een verlengstuk krijgen, dan wordt Antwerpen een stad zonder politiek centrum.

Liberalen en christen-democraten - twee drijvende krachten in de vaderlandse politieke geschiedenis - dreigen van het toneel te verdwijnen.

Dat is wat De Wever altijd voor ogen heeft gehad, de brede conservatieve volkspartij en Antwerpen als laboratorium voor Vlaanderen. Maar zijn droom was alleszins niet dat hij de koek moet delen met radicalen, langs links en langs rechts.  

Dertig jaar terug was het simpel: iedereen moest mee in bad om het Vlaams Blok van het schoon verdiep te houden. Toen ging het om linkse en centrumpartijen. Maar nu moet de rechtse N-VA een compromis gaan zoeken met het linkse front van Groen en Vooruit.

Als De Wever naar Brussel verkast en Koen Kennis onaanvaardbaar is voor de linkse partijen, dan moet de onervaren Els Van Doesburg dit bont allegaartje tot een dynamisch geheel smeden, geen cadeau.

Als de radicalen te veel zouden winnen, dan is er in Antwerpen geen werkbare meerderheid meer, niet langs links, niet langs rechts en zeker niet door het midden. Voorlopig is het een doemscenario, maar onmogelijk is het niet.