Handgranaten in Kopenhagen en allerhande schietpartijen: bendegeweld in Zweden steekt steeds vaker de grens over

De voormalige minister van Justitie in Noorwegen, Sylvi Listhaug, maakt zich zorgen. Ze wil niet dat haar land afzakt naar "Zweedse toestanden ", verklaarde ze. Ook Denemarken heeft zich al uitgesproken over het toenemende probleem.

"Zweden stond lang bekend om IKEA, innovatie, Spotify en mensenrechten, maar dat lijkt nu voorbij", zegt correspondent Jeroen Visser in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. Bendegeweld, daar worden de Zweden nu steeds meer mee geassocieerd.

Dat geweld is al langer een groot probleem. "In het recordjaar van 2021 waren er 391 schietpartijen, waarvan 62 met dodelijke afloop. Daarmee bengelt Zweden onderaan het Europese lijstje. Maar het probleem nu is dat het ook over de grens gaat, met name naar Noorwegen en Denemarken."

Het is geen exportproduct waar ze trots op zijn. "De Zweden schamen zich er ontzettend voor", zegt Visser, die onlangs nog de straten introk om meningen te verzamelen.

"Het hakt erin dat allerlei Zweedse bendeleden over de grens gaan." Handgranaten in het centrum van Kopenhagen, huizen die worden opgeblazen en allerhande schietpartijen: het zijn incidenten die steeds vaker opduiken.

"Dit jaar zijn er al 25 keer minderjarige Zweden naar Kopenhagen gestuurd om er 'klussen' te doen, zoals een handgranaat gooien of om iemand neer te schieten", zegt Visser. "Het lijkt er op dit moment op dat Zweeds-Deense netwerken actief mensen hebben geworven in Zweden, vooral tieners, om klusjes op te knappen in de drugswereld van Kopenhagen."

De landsgrenzen houden de tieners alvast niet tegen. "Tussen Zweden en Noorwegen is er een lange grens zonder grensposten. Ook de brug tussen Kopenhagen en Malmö is makkelijk te nemen. Als je in Malmö bent, ben je eigenlijk al in Denemarken; het wordt ook wel 'klein Kopenhagen' genoemd. Die regio's zijn ontzettend met elkaar verbonden."

"In Zweden zijn er veel kleine bendes. Per stad, zoals Stockholm, Malmö en Göteborg, zijn er meerdere. Daar sluiten veel tieners zich bij aan. Dat is het grote probleem: ze zijn makkelijk te manipuleren."

Ze worden gerekruteerd via Signal of Telegram, maar ook gewoon via Instagram worden 'advertenties' verspreid. "Het zijn foto's die dienen als vacatures. 'Gezocht: iemand die volgende week in Kopenhagen een klusje wil doen.' Bij 10.000 euro staat een pistooltje, bij 5.000 euro een bommetje. En voor overnachting en eten wordt gezorgd."

"De ministers van Zweden en Denemarken willen nu dat techbedrijven zoals Meta er harder op toezien dat dit niet meer gebeurt", zegt Visser. "Maar het is natuurlijk moeilijk om zulke dingen tegen te houden."

De hamvraag is natuurlijk waarom het bendegeweld net in een progressief land als Zweden voet aan de grond krijgt. Volgens Visser kunnen een aantal factoren aangewezen worden.

"Veel van de jongeren die betrokken raken bij bendegeweld komen uit achterstandswijken. Die zijn er in Zweedse steden in overvloed. Er heerst een grote segregatie: migranten en kinderen van migranten groeien op in andere wijken."

Dat fungeert als een "snelkookpan". "Er is veel werkloosheid, drugshandel en criminaliteit. Als je daar opgroeit, is het verleidelijk om voor het snelle geld te kiezen. Dat wijst onderzoek van de politie ook uit."

2 jaar geleden beloofde de centrumrechtse regering al een oplossing. "Het moordcijfer is afgenomen, maar het probleem is nog lang niet voorbij", zegt Visser.

"De regering zet nu in op repressie: preventief fouilleren, het leger inzetten – of er in ieder geval mee dreigen –, strengere straffen… Dat kan helpen, maar er is natuurlijk ook de andere kant. Hoe zorg je ervoor dat tieners niet meer bij bendes willen of gerekruteerd kunnen worden? Dat is een stuk ingewikkelder."