Kiezen deze 4 politici voor zwarte piet of roetpiet? Wat vinden ze van GAS-boetes? En hangen ze de regenboogvlag uit? Dit was 'Eerste keus'

Vijftig jongeren die op 13 oktober voor het eerst mogen stemmen, mogen in een nieuwe reeks van het tv-programma ‘Eerste keus’ hun vragen voorleggen aan 12 politici. De eerste reeks van ‘Eerste keus’ maakte al duidelijk dat dit een sterk format is om te tonen wat bij jongeren leeft.

In de 2e aflevering van het 2e seizoen, gepresenteerd door Fien Germijns en Pieterjan De Smedt, richten de jongeren hun vuurpijlen op deze 4 politici: Bart Somers (Open VLD / Voor Mechelen), (Filip Brusselmans (Vlaams Belang), Hafsa El-Bazioui (Groen) en Laure Uwase (CD&V).

Roetpiet of zwarte piet. Een discussie die iedere jaar weer komt aanwaaien wanneer de Sint in het land is. In steden als Gent of Antwerpen kiezen ze sinds enkele jaren voor roetpieten, maar niet alle gemeentes of steden doen daaraan mee.

Somers, Uwase en El-Bazioui hebben geen probleem met roetpieten. Brusselmans ziet het anders. "Ik vind het jammer dat we een onschuldig kinderfeest, waar niemand zich vragen over heeft gesteld, door een kleine agressieve minderheid laten polariseren tot iets slecht", aldus de lijsttrekker voor Vlaams Belang in Sint-Niklaas.

Volgens Uwase zal een verbod op zwarte piet alleen tot meer polarisatie leiden. "We moeten vooral het debat aangaan om aan te kaarten waarom het kwetsend is voor bepaalde mensen", aldus Uwase, die op de 5e plaats staat op de CD&V-lijst in Denderleeuw. Ze deelt ook haar eigen ervaring met zwarte piet.

"Ik ben in dit land toegekomen toen ik 7 jaar was en kende de tradities niet. Ze vroegen mijn vader wel om zwarte piet te spelen, maar op die leeftijd stond ik er niet bij stil. Toen ik 18 jaar of 19 jaar was, begon ik me wel vragen te stellen over waarom dit niet anders kan. Er zijn heel wat stereotiepen aan verbonden uit de koloniale boeken en zwarte piet die komt helpen, voelt als een ondergeschikte zwarte persoon aan. Dat is heel kwetsend."

Nelle, die de vraag stelde aan de politici, vindt dat de aanwezigheid van zwarte piet kwetsend kan overkomen voor mensen met een donkere huidskleur. Dat snapt Brusselmans. "Iedereen zijn gevoel is belangrijk, maar als je met ieder individu rekening moet houden, kan je niets meer laten doorgaan. Zwarte piet is een mythisch figuur en heeft niets te maken met racistische elementen."

Een uitspraak waar Meron, die zich in het debat mengt, zich niet in kan vinden. "Ik heb een zwarte huidskleur, dikke lippen en kroeshaar. Begrijpt u dat ik scholen mijd in die periode? Niet alleen in december, maar het hele jaar worden wij aangesproken dat we op zwarte piet lijken."

Brusselmans vindt het spijtig dat Meron daarop wordt aangesproken, maar blijft bij zijn standpunt. "We mogen tevreden zijn over onze tradities en moeten dat niet polariseren. Ik heb het Sinterklaasverhaal niet gemaakt. En hoe we dat vandaag kennen, heeft dat niets te maken met racisme."

Het is alvast een item waar iedereen in de zaal een mening over heeft. Wanneer Fien Germijns vraagt wie zich stoort aan zwarte piet, steekt iets meer dan de helft van de jongeren de hand in de lucht.

In 2021 heeft de Vlaamse regering beslist om de opkomstplicht af te schaffen voor de lokale verkiezingen. Voor zowel de gemeente- als de provincieraadsverkiezingen hoef je dus niet meer naar het stemhokje. 

Elio uit Gistel vindt het - net zoals de grote meerderheid van de jongeren - spijtig dat die opkomstplicht wegvalt. Hij vreest voor een lage opkomst en ook dat er vooral proteststemmen zullen zijn. Staan de politici ervoor open om die opkomstplicht weer in te voeren indien erg weinig stemmen zijn binnengekomen?

Voor Somers ligt de vraag om die beslissing te herbekijken nogal gevoelig. Als voormalig Vlaams minister van Binnenlands Bestuur besliste hij mee over de afschaffing. "Tot nu moesten we de mensen die niet gingen stemmen een boete geven. Wat heb je het liefste: die mensen via sancties naar het stemhokje drijven of mensen overtuigen over het belang van een stem uit te brengen?", zegt de burgemeester van Mechelen.

Somers ziet nu dat er op een andere manier campagne wordt gevoerd. "Vroeger moest ik zeggen: ik ben de tofste en op mij moet je stemmen. Nu moet alle partijen je overtuigen om uit je kot te komen en naar het stemhokje te gaan. We dwingen partijen zo om jongeren te mobiliseren en om een programma te maken dat ook voor jou interessant is. Zo maak je de democratie sterker."

Emma (18) is trans persoon en vindt het belangrijk dat het gemeentehuis uit haar gemeente een LGBTQIA+-vlag uithangt op de dag tegen homofobie en transfobie. "Het geeft me een warm en veilig gevoel." Ze vraagt zich dan ook af of de aanwezige politici dat in hun gemeentes ook zullen doen.

Brusselmans is van mening dat die "symboolpolitiek" weinig zin heeft. "Je lost een probleem niet op door een vlag uit te hangen of een regenboogzebrapad te introduceren. Ik heb een vriend die ook homo is en die voelt zich daar niet veiliger door, wanneer hij in het café wordt uitgescholden." 

Volgens hem moeten gemeentebesturen actie ondernemen, in plaats van trots te zijn op een regenboogvlag of -zebrapad. "Want in de realiteit is de onveiligheid in gemeentes groter geworden", zo stelt hij. "Laten we ons focussen op echte zaken, dat mensen echt vrijheid kunnen hebben."

Wanneer Mike vorig jaar de titel van zijn favoriete Turkse voetbalploeg wilde vieren in de Genkse binnenstad, kreeg hij een GAS-boete voor het wapperen met een voetbalvlag uit een auto. Hoewel Mike die sanctie absurd vindt, krijgt hij geen steun van de politici. "Verkeersveiligheid blijft belangrijk", klinkt het unaniem.

Maar het opent wel het debat rond GAS-boetes. Net zoals Mike vindt Rave dat er soms absurde boetes worden gegeven. Hij moest 90 euro betalen omdat hij per ongeluk een plastic deksel van een potje preparé op de grond liet vallen.

Volgens El-Bazioui kan het GAS-boetebeleid beter. "Je merkt in dat beleid dat politici zich te veel mengen met de rechtstaat. We hebben een scheiding der machten in ons land en als democraat moet je daar trots op zijn", zegt de Gentse schepen.

In de realiteit is dat helaas niet zo, vindt de Groen-politica. "Vandaag zien we dat een lokale burgemeester een petje van de sheriff krijgt en mag bepalen wat hij wil. Het is niet aan politici om bepaalde acties wel of niet tof te vinden."

Ook in Mechelen is er een GAS-boetebeleid en krijgt de stad veel kritiek over het binnenhalen "van miljoenen euro's aan boetes". "We moeten inderdaad opletten met die GAS-boetes", vindt Somers. "Het is geen goed idee om die in te voeren voor van alles en nog wat, maar we moeten wel gericht inzetten op zaken die echt belangrijk zijn."

De politici krijgen ook nog een luchtige vraag: wie is jullie politieke voorbeeld? Somers heeft al snel een antwoord klaar: Nelson Mandela. Ook Uwase ziet in Mandela een voorbeeld. De manier waarop hij altijd in dialoog ging, is inspirerend voor de CD&V-politica.

Een opvallende keuze is die van El-Bazioui. Zij schuift Meryame Kitir naar voren, die na strubbelingen binnen haar partij Vooruit gestopt is met politiek. "Ze had beter gesoigneerd moeten worden", zegt ze tegen de jongeren. "Zodat jullie konden opkijken naar haar. Iedereen van alle lagen, afkomsten en sociale klasses moeten kunnen deelnemen aan politiek, net zoals Meryame."