Poetin dreigt nucleaire wapens in te zetten, nu Amerikaanse langeafstandswapens voor Oekraïne hoog op de agenda staan

"We behouden het recht om nucleaire wapens in te zetten in geval van agressie tegen de Unie van Rusland en Wit-Rusland", sprak Vladimir Poetin tijdens een belangrijke veiligheidsvergadering. "We hebben hierover een overeenkomst gesloten met onze Wit-Russische partners en de president van Wit-Rusland. Dit gaat ook over situaties waarin de vijand conventionele wapens inzet, omdat dat een kritieke dreiging is voor onze soevereiniteit."

Lees dus: zelfs al heeft een land geen kernwapens en zet het land die niet in, dan nog behoudt Rusland het recht om bij een aanval nucleaire wapens af te vuren. Poetin verwijst niet direct naar Oekraïne, maar hij heeft het duidelijk wel over dat lopende conflict. Met de wijziging verlaagt Rusland de drempel om nucleaire wapens in te zetten.

Het is niet de eerste keer dat hij dreigt om kernwapens in te zetten in het conflict met Oekraïne (toen er gedreigd werd met sancties tegen Rusland, of na "provocatieve dreigingen" van het Westen), en mogelijk is ook nu de timing van de uitspraak niet toevallig. 

De Oekraïense president Zelenski is de afgelopen week naar de Verenigde Staten afgereisd voor de bijeenkomst van de Verenigde Naties in New York. Hij ontmoet er later vandaag president Joe Biden en vicepresident Kamala Harris (en zou later ook met Donald Trump samenzitten).

Op de agenda van de ontmoeting staat de Amerikaanse steun aan Oekraïne. Zelenski zal er zijn "victory plan" uit de doeken doen, een plan dat volgens hem Oekraïne tot de overwinning zal leiden. Het lijdt weinig twijfel dat ook de levering van Amerikaanse tactische ballistische raketten, ATACMS, om langeafstandsdoelen te raken, daar ook een belangrijk deel van uitmaakt.

VS-president Biden heeft vandaag ook een militair hulppakket goedgekeurd ter waarde van ruim 7 miljard euro voor Oekraïne. Dat pakket bestaat uit drones, munitie, maar ook langeafstandsbommen. Het zou gaan om glijbommen (JSOW), met een bereik van ongeveer 130 kilometer, die door een vliegtuig boven Oekraïens grondgebied worden gelost, en dan richting Russische doelen kunnen vliegen dankzij kleine vleugels die op de bom gemonteerd zijn.

Belangrijk: het gaat om bommen, niet om raketten. Als Poetin spreekt over een "rode lijn" die NAVO niet mag overschrijden, dan heeft hij het over de levering van Amerikaanse ATACMS-raketten of Britse Storm Shadows, met een bereik van ongeveer 300 tot 500 kilometer.

Zelenski dringt er bij zijn westerse bondgenoten al langer op aan om hun standpunt over de inzet van langeafstandsraketten tegen Russische militaire doelen te herzien. Oekraïne wil die langeafstandsraketten inzetten om Russische basissen te treffen die vernietigende luchtaanvallen op Oekraïense wijken en kritieke infrastructuur mogelijk maken. 

Zowel het militaire bondgenootschap NAVO als de Verenigde Staten hebben Oekraïne de toestemming gegeven om westerse wapens in te zetten tegen Russische doelwitten. Al krijgen de Oekraïners daarbij geen volledige carte blanche. 

Zo mag het Oekraïense leger voorlopig geen zwaardere ATACMS of Britse Storm Shadows, die doelwitten tot 300 kilometer ver kan raken, inzetten tegen Russische doelwitten. Voorlopig moet het Oekraïense leger het stellen met raketten met een korter bereik, die ongeveer 70 tot 90 kilometer ver kunnen reiken.

Daar zou nu wel eens verandering in kunnen komen. Tijdens het bezoek van president Zelenski aan het Witte Huis zal Biden naar alle verwachting "een actiepakket" aankondigen "dat de steun aan Oekraïne moet versnellen". Zelenski zit later ook nog samen met enkele politieke zwaargewichten in Washington over de kwestie. 

Het militaire bondgenootschap NAVO is wel nog steeds verdeeld over de levering van langeafstandsraketten aan Oekraïne. Sommige NAVO-leiders steunen de vraag van Oekraïne, onder hen ook secretaris-generaal Jens Stoltenberg. Ook de presidenten van Finland en Tsjechië dringen er op aan om alle beperkingen op het gebruik van lange-afstandswapens op te heffen.

Maar de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk blijven twijfelen, vooral omdat ze vrezen voor een escalatie van het conflict en een directe confrontatie tussen Rusland en NAVO. Ook Duitsland is tegen en weigert zijn Taurus-raketten, met een bereik van ongeveer 500 kilometer, te leveren. 

De Russische president noemt de mogelijke levering van langeafstandsraketten aan Oekraïne alvast een rode lijn en dreigt nu dus (opnieuw) om nucleaire wapens in te zetten. Volgens Andrej Jermak, stafchef van de Oekraïense president, zijn dat loze woorden. "Rusland heeft niets anders dan de nucleaire chantage om de wereld te intimideren", zegt hij. 

Met 5.977 kernkoppen heeft Rusland het grootste nucleaire wapenarsenaal ter wereld. Ter vergelijking: de Verenigde Staten hebben er 5.428, China heeft er "slechts" 350. Rusland heeft er dus een stuk meer dan de andere landen.

Van de 5.977 kernkoppen zijn er momenteel 1.588 koppen die op intercontinentale raketten geplaatst zijn of die zich op luchtmachtbasissen voor bommenwerpers bevinden. Die raketten kunnen bijvoorbeeld naar Amerika worden gericht, maar dienen ook voor middellange afstanden (zoals bijvoorbeeld Europa) of kunnen tactisch worden ingezet op het terrein. 

Ongeveer de helft van al die nucleaire koppen, 2.889 kernkoppen, worden momenteel niet gebruikt en bevinden zich in opslagruimtes. De overige 1.500 kernkoppen zijn te oud om gebruikt te worden en zullen in de toekomst worden ontmanteld. 

Het is moeilijk in te schatten of de Russische president Vladimir Poetin wel degelijk nucleaire wapens zou inzetten in het conflict met Oekraïne. Kernwapens zijn grotendeels een afschrikkingsmechanisme. Ze moeten een tegenpartij ontraden om een land militair of economisch aan te vallen. Iedereen gaat ervan uit dat niemand het in zijn hoofd zou halen om een nucleair wapen te gebruiken. Maar niemand weet natuurlijk wat er in het hoofd van Poetin echt omgaat.