De VS heeft het Amerikaanse parlement en zijn Europese bondgenoten op de hoogte gebracht van een nieuw, Russisch nucleair ruimtewapen. Dat schrijven Amerikaanse media op basis van een statement van Amerikaans volksvertegenwoordiger Michael Turner. Het wapen zou ontworpen zijn om het uitgebreide satellietennetwerk van de VS onbruikbaar te maken. Het Witte Huis heeft bevestigd dat de mogelijke veiligheidsdreiging te maken heeft met de ontwikkeling van een antisatellietsysteem door Rusland.
Nieuw Russisch "nucleair" ruimtewapen baart Verenigde Staten zorgen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"Ik roep president Biden op om alle informatie over deze dreiging openbaar te maken aan het Amerikaanse Congres, zijn administratie en onze bondgenoten, zodat ze openlijk kunnen overleggen over hoe we op deze dreiging moeten reageren." Het was deze cryptische verklaring van Republikeins volksvertegenwoordiger Michael Turner die plots heel wat ongerustheid veroorzaakte.
De "dreiging" waar Turner naar verwijst, is een Russisch ruimtewapen dat in staat zou zijn om het Amerikaanse satellietennetwerk onschadelijk te maken. Volgens The New York Times zou zo'n wapen alle burgercommunicatie stil kunnen leggen en al het toezicht vanuit de ruimte kunnen verstoren. Ook militaire commando- en controleoperaties zijn afhankelijk van dat satellietennetwerk.
"Geen echt nucleair wapen"
"Uit de eerste informatie blijkt alvast dat het niet echt gaat om een nucleair wapen, maar wel om een satelliet met een nucleaire reactor", zegt Patrick Bolder. Hij is defensiespecialist aan het Haags Centrum voor Strategische Studies en ook voormalig luitenant-kolonel van de Nederlandse luchtmacht.
"Volgens de Verdragen van de Verenigde Naties uit 1967, het zogenoemde Outer Space Treaty, is het verboden om massavernietigingswapens (WMD) in de ruimte te stationeren en in een baan om de aarde te brengen", vertelt hij. "Dat betekent niet dat het technisch niet mogelijk is, want dat is het wel, maar volgens de regels mag het dus niet."
Maar de huidige Russische ruimtesatelliet valt dus niet onder de regels van dat Verdrag, klinkt het bij Bolder. "Een satelliet met een nucleaire reactor die dient voor de energievoorziening van het ruimtetuig (en dus niet als nucleair wapen) mag dan wel weer de ruimte in worden gebracht. Dankzij die kernenergie kan zo'n satelliet jarenlang actief blijven."
Blind, doof en stom
Het lijkt er dus op dat de onenigheid tussen de VS en Rusland op aarde zich wel eens naar het ruimtedomein zou kunnen verplaatsen. Voor de Verenigde Staten is het satellietennetwerk immers van groot militair belang. "Denk bijvoorbeeld aan de lancering van hypersonische wapens door Rusland", gaat Bolder verder.
"Mocht er nu inderdaad een Russisch ruimtewapen zijn dat de Amerikaanse sensoren blind, doof en stom maakt, dan zijn zij natuurlijk niet meer in staat om die hypersonische raket te detecteren. De Russen zouden in dat geval wapens kunnen afvuren zonder dat die opgemerkt zullen worden."
Maar zover is het voorlopig nog niet. The New York Times schrijft op basis van overheidsbronnen dat het Russische wapen voorlopig geen directe bedreiging vormt. De bronnen zeggen dat het nieuws serieus moet genomen worden, maar dat het wapen voorlopig nog niet kan worden ingezet. Er is dus geen reden voor paniek, klinkt het. Bovendien zou het ruimtewapen zich nog niet in een baan rond de aarde bevinden.
Komt er een Europees atoomschild?
De aanhoudende Russische dreiging - en de recente uitspraken van de Amerikaanse presidentskandidaat Donald Trump over de NAVO - leiden ondertussen wel tot heel wat onrust op het Europese continent. Daardoor komt hier en daar het idee van een Europees atoomschild opnieuw bovendrijven.
Wat is het Europees atoomschild?
Het Europees atoomschild is een initiatief van de Europese Unie om de veiligheid van Europa te versterken, met name op gebied van defensie en om de veiligheid tegen nucleaire dreigingen op te schroeven. Het is bedoeld om de Europese Unie meer strategische autonomie te geven op het gebied van defensie en veiligheid, en minder afhankelijk te zijn van externe bronnen zoals de NAVO.
Concreet bestaat het plan erin om technologieën te ontwikkelen die vroegtijdig een nucleaire dreiging kunnen detecteren en staat het plan in voor een betere samenwerking tussen Europese landen die wel of geen kernwapens bezitten.
"Als de Amerikaanse president zegt dat Europa niet langer kan rekenen op de nucleaire paraplu van de VS, dan verliezen de Europese landen natuurlijk een stuk van hun afschrikkingskracht", legt Bolder uit.
Die afschrikking verwijst naar het idee dat het dreigement om nucleaire wapens te gebruiken, zelfs als defensieve maatregel, andere landen ervan kan weerhouden om aanvallen uit te voeren. Het is gebaseerd op het concept van wederzijdse vernietiging: de gedachte dat een grootschalige nucleaire aanval op een land ook tot de vernietiging van de aanvallende natie zou leiden.
"Afschrikking is eigenlijk het enige dat een autocraat als Poetin echt begrijpt", zegt Bolder. Toch is het niet zo evident om kernwapens van andere landen in te zetten bij een nucleaire dreiging.
"Eerst en vooral is Frankrijk (naast het VK het enige land in de West-Europa met nucleaire wapens) daarover heel terughoudend. Die willen de force de frappe (het doel om zo veel mogelijk schade te kunnen aanrichten bij een potentiële vijand, red.) voor zichzelf houden. Ook de Britten voelen zich makkelijker geremd om in dat idee mee te gaan, omdat ze geen deel meer uitmaken van de Europese Unie. Het is dus niet echt realistisch dat zo'n atoomschild er ooit komt."
En ook zelf nucleaire wapens ontwikkelen, kan niet. "Alle landen hebben het non-proliferatieverdrag ondertekend. Dat verdrag houdt onder andere in dat landen zelf geen nucleaire wapens mogen ontwikkelen. Het zou erg vreemd zijn om dat verdrag met de voeten te treden. Met elkaar afspreken lijkt dus wel het beste wat we kunnen doen", concludeert Bolder.
