Amper 20 van de 300 Vlaamse burgemeesters zouden hun sjerp niet hebben gekregen mochten de nieuwe verkiezingsregels vorige keer al bestaan hebben. Toen kon de burgemeester nog aangeduid worden door de gemeenteraad, nu gaat die functie automatisch naar de kandidaat met de meeste stemmen uit de grootste fractie van de meerderheid. "Maar ook vandaag al is de stemmenkampioen in de meeste gemeenten de burgemeester."
Waarom de 'automatische' aanduiding van de burgemeester geen grote schokgolf door Vlaanderen zal jagen
De nieuwe burgemeesters zullen in Vlaanderen op een andere manier verkozen worden dan tot nu toe het geval was. Wie de meeste stemmen haalt én uit de grootste fractie komt, heeft 14 dagen de tijd om een meerderheid te vormen. Lukt dat? Dan wordt die kandidaat ook burgemeester. Anders gaat dat initiatiefrecht over naar de op één na grootste fractie.
Uiteindelijk zal dus de populairste politicus van de grootste fractie uit de meerderheid burgemeester worden. Als die weigert, gaat de functie naar de kandidaat met de op één na meeste stemmen uit dezelfde fractie. Enzovoort.
Voor de Brusselse gemeentes en de 6 randgemeentes blijven de oude regels wel gelden. Daar heeft de gemeenteraad dus nog steeds de vrijheid om de burgemeester te kiezen.
20 van de 300
Als we de nieuwe regels toepassen op de resultaten van 2018 verandert er weinig. In amper 20 van de 300 Vlaamse gemeenten zouden er andere burgemeesters aan de macht zijn.
Correctie
Een vorige versie van dit artikel stelde dat Mathias De Clercq volgens de nieuwe regels geen burgemeester zou geweest zijn in Gent, omdat zijn partij Open VLD niet de meeste stemmen had (dat was de toenmalige kartellijst sp.a-Groen). Maar dat is niet correct: het kartel sp.a-Groen bestond toen uit aparte fracties, waardoor je hun scores volgens de nieuwe regels niet mag optellen voor de aanduiding van de burgemeester. Open VLD was dus wel degelijk de grootste fractie van Gent op dat moment en kon dus óók volgens de nieuwe regels de burgemeester leveren.
Bekijk hieronder welke gemeentes wellicht een andere burgemeester gehad zouden hebben. Opgelet, je vindt de naam van de oorspronkelijk verkozen burgemeesters op de kaart. Intussen kan iemand anders de functie overgenomen hebben:
Ook professor bestuurskunde Bram Verschuere (UGent), die de impact van die 'automatische' burgemeestersbenoeming onder de loep nam, beaamt dat de nieuwe regels de bestaande situatie in Vlaanderen hoegenaamd niet op haar kop zullen zetten. Integendeel: ze zullen het huidige beeld net bestendigen, zegt hij.
Ik zeg niet dat er geen voorakkoorden zullen zijn, maar op z'n minst heb je de indruk dat de echte afspraken pas na de verkiezingen gemaakt kunnen worden
Bram Verschuere, professor bestuurskunde aan de UGent
"Ook vandaag is de stemmenkampioen van de grootste fractie van de meerderheid al in de meeste gemeenten burgemeester. Enkel in uitzonderlijke gevallen ging de sjerp naar minder populaire figuren of kleinere partners die hun prijs opdrijven om tot de coalitie toe te treden." Na de hervorming zouden zulke uitzonderingen dus moeten afnemen.
Geen 'rechtstreekse' verkiezing
De hervorming heeft als doel om het democratische gehalte van de verkiezingen te versterken en de burger een rechtstreekse(re) impact te geven op het bestuur in zijn gemeente, zegt Verschuere. "Mensen krijgen in veel gevallen de burgemeester die effectief het populairst is, wat de macht van de partijen en eventuele voorakkoorden wat lijkt te doorbreken. Ik zeg niet dat er geen voorakkoorden zullen zijn, maar op z'n minst heb je de indruk dat de echte afspraken pas na de verkiezingen gemaakt kunnen worden."
Maar partijen passen zich natuurlijk ook aan aan die nieuwe situatie. "De mantra is nu 'de grootste blijven', zodat ze na de verkiezingen het initiatiefrecht krijgen om een coalitie te vormen en de burgemeester te leveren. Op verschillende plaatsen worden er dus kartels gevormd. De vraag zal nu zijn hoeveel effect dat zal hebben op hun resultaat."
Door de indruk te geven dat deze verkiezingen gaan over een strijd tussen enkelingen, komt de gemeenteraad nog meer in de schaduw te staan van de uitvoerende macht
Bram Verschuere, professor bestuurskunde aan de UGent
Ook waarschuwt Verschuere voor het valse gevoel dat dit een 'rechtstreekse' burgemeestersverkiezing is. "Dat is niet zo: in theorie kan nog altijd iedereen burgemeester worden, al zal het in veel gevallen wel degelijk de lijsttrekker zijn."
Door het louter als burgemeestersverkiezingen te verkopen, komt de gemeenteraad nog meer in de schaduw te staan, vindt hij. "Dit zijn wel degelijk nog altijd 'gemeenteraadsverkiezingen'. De gemeenteraad is en blijft het belangrijkste orgaan dat de burger vertegenwoordigt op het lokale niveau. Door de indruk te geven dat deze verkiezingen slechts gaan over een strijd tussen enkelingen, komt die gemeenteraad nog meer in de schaduw te staan van de uitvoerende macht."
