De Nederlandse regering wil de komende jaren een strenger asiel- en migratiebeleid, forse bezuinigingen op onderwijs, minder papierwerk in de zorg en meer bouwen. Dat staat in het nieuwe regeerprogramma, dat de Nederlandse premier Dick Schoof heeft gepresenteerd. "De ambities zijn groot, maar dat zijn de problemen die opgelost moeten worden ook", zegt de premier.
Strenger asielbeleid, meer geld naar woningen, minder naar onderwijs: Nederlandse premier Schoof stelt regeerprogramma voor
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Als het van de Nederlandse premier Dick Schoof afhangt, gaat de nieuwe regering zo snel mogelijk aan de slag met het nieuwe regeerakkoord. "Nederland vraagt om oplossingen", zegt hij. "We kunnen niet langer wachten, we moeten nu aan de slag."
Al is er wel een budgettaire realiteit waar het nieuwe kabinet rekening mee moet houden. "We hebben keuzes moeten maken, maar we gaan aan de slag met de onderwerpen die het zwaarst wegen", klinkt het.
Woningcrisis aanpakken
Een van de meest urgente problemen die snel moeten aangepakt worden, is volgens Schoof de schaarste op de Nederlandse woningmarkt. Er zijn in Nederland ongeveer 300.000 woningen te kort. Dit komt onder andere door de groeiende bevolking, lange bouwprocedures en beperkte bouwgrond. Voor veel mensen is het hierdoor lastig een woning te vinden die aansluit bij hun wensen en mogelijkheden.
Ook de prijzen van bestaande koopwoningen zijn de afgelopen jaren fors gestegen tot boven het vorige hoogtepunt in 2008. Het tempo van de prijsstijgingen vertraagde halverwege 2019 een beetje, om daarna weer te versnellen.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek was de gemiddelde prijs voor het kopen van een bestaande woning in Nederland in 2023 416.153 euro, en voor een nieuwbouwwoning 503.370 euro. De gemiddelde woningprijs bedraagt er dus 423.427 euro. In België was de gemiddelde prijs voor een woning in datzelfde jaar volgens de Vastgoedbarometer van Fednot 322.780 euro. Kopen in Nederland is dus gemiddeld een stuk duurder dan in België.
Het kabinet streeft ernaar jaarlijks 100.000 bijkomende woningen te bouwen, waarvoor 'afdwingbare' afspraken worden gemaakt. Dit houdt in dat de overheid strenger zal optreden tegen gemeenten, provincies en andere partijen die de snelle bouw hinderen.
Er wordt actief gezocht naar bijkomende bouwlocaties, zowel binnen als buiten stedelijke gebieden, en nieuwe grootschalige woningbouwprojecten worden snel opgestart. Voor de realisatie van deze wijken is 2,5 miljard euro vrijgemaakt voor nieuwe infrastructuur.
Daarnaast moet de bouw versneld worden en worden maatregelen genomen tegen lokale regelgeving die de realisatie van deze bouwprojecten vertraagt.
Strenger asielbeleid
Een strenger asiel- en migratiebeleid was een speerpunt van de PVV van Geert Wilders. Zo willen de minister van Asiel en Migratie en de minister-president zo snel mogelijk een asielcrisis uitroepen. Als Nederland het label 'in crisis' krijgt opgeplakt, kan het meer maatregelen nemen om de asielinstroom te beperken.
Schoof wil ook op Europees vlak een uitzondering krijgen op de regels rond asiel en migratie. Volgende week zal daarvoor een officieel verzoek worden verstuurd naar de Europese Unie. De vraag rijst echter of die uitzondering de juridische toets van de Europese Unie wel zal overleven.
Wat heeft de EU te zeggen over het asielbeleid van Nederland?
Omdat de EU een gemeenschap van landen is met gezamenlijke regels, kunnen landen niet zomaar op eigen initiatief afwijken van afspraken die in Europees verband zijn gemaakt. Een verzoek om een uitzondering moet daarom door Europese juridische organen worden getoetst aan de bestaande verdragen en wetten. Dit betekent dat Nederland aan de EU-wetgeving moet laten zien dat een uitzondering:
Niet in strijd is met fundamentele EU-verdragen, zoals het recht op asiel.
Proportioneel en rechtmatig is, met voldoende onderbouwing voor waarom Nederland deze uitzondering nodig heeft.
Binnen de grenzen blijft van wat juridisch mogelijk is, zonder dat het het algemene asielbeleid van de EU ondermijnt.
Als deze juridische toets niet succesvol is, dan kan Nederland niet zomaar de uitzondering doorvoeren en moet het zich houden aan de bestaande regels.
Ook het principe van gezinshereniging, en dan specifiek waarbij meerderjarige gezinsleden uit het land van herkomst naar Nederland worden overgebracht, krijgt een krappere invulling. Asielaanvragen zullen moeten voldoen aan strengere voorwaarden. Ook komt er een mogelijkheid om asielzoekers die niet op een zitting of afspraak verschijnen, af te wijzen.
Meer efficiëntie in onderwijs en zorg
Maar het kabinet heeft beperkte middelen om mee te werken, erkent Schoof, en dus zijn besparingen mogelijk. In onderwijs, bijvoorbeeld, moeten "scherpe en verstandige keuzes" worden gemaakt. Er komt een 'herstelplan' om de basisvaardigheden in het onderwijs te verbeteren en het lerarentekort aan te pakken.
Het kabinet wil wel nog geld blijven geven aan gratis schoolmaaltijden, een compensatie van de btw-verhoging op boeken en meer middelen voor universiteiten om de jobs van 1.200 wetenschappers te behouden. Dat gaat wel ten koste van starters- en stimuleringsfondsen.
Om het personeelstekort in de zorgsector aan te pakken, streeft het kabinet naar een halvering van de administratieve tijd. Dit zal onder andere worden gerealiseerd door de inzet van kunstmatige intelligentie en digitalisering.
Daarnaast wil het kabinet de regionale ziekenhuizen behouden en versterken, en het overnemen van een huisartsenpraktijk vergemakkelijken. Tegen 2030 is het ook het doel om 290.000 extra woningen te realiseren die aangepast zijn aan de behoeften van ouderen.
Andere maatregelen
In het pakket staan ook nog een reeks andere maatregelen:
De wet zal vastleggen dat voortaan minstens 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie wordt besteed. Op ontwikkelingshulp wordt wel bezuinigd.
In het akkoord staat zo goed als niets over stikstof. Het verbeteren van de Nederlandse natuur legt het nieuwe kabinet voor een groot deel in handen van de Nederlandse boeren. Zij moeten daar hogere vergoedingen voor krijgen.
De huidige plannen voor windenergie worden uitgevoerd en gaswinning op de Noordzee wordt opgeschaald.
In het najaar komt het kabinet met een plan om de "weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen versneld te verhogen".
Het kabinet wil dat Nederland weer in de top-5 van meest concurrerende landen ter wereld komt.
