Verbiedt Oekraïne het christendom? Volgens verschillende berichten op sociale media is dat het geval. Maar dat klopt niet. De verwarring zit in een nieuwe wet die wel één van de twee grote orthodoxe kerken in Oekraïne viseert, omdat die te nauwe banden heeft met Rusland.
Neen, Oekraïne verbiedt het christendom niet, maar Oekraïens-orthodoxe kerk moet wel breken met Moskou
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
In het kort
Wat? Een recent aangenomen Oekraïense wet zou volgens posts op sociale media christendom in het land verbieden.
Maar? De wet verbiedt religieuze organisaties, die bestuurd worden vanuit een land dat oorlog voert met Oekraïne. Hiermee richt de wet zijn pijlen op de Oekraïens-orthodoxe kerk (een van de twee grote orthodoxe kerken in Oekraïne) en niet op het gehele christendom.
De wet ‘Over de bescherming van de constitutionele orde op het gebied van de activiteiten van religieuze organisaties’ werd op 20 augustus door het parlement goedgekeurd en op 24 augustus door president Zelenski ondertekend. Op sociale media werd het nieuws snel verspreid als zou Oekraïne het christendom verbieden, omdat de Oekraïens-orthodoxe kerk wordt verboden. Nederlandstalige berichten erover werden al meer dan 80.000 keer bekeken.
Een verbod op het christendom in Oekraïne zou opmerkelijk zijn, omdat volgens een peiling uit 2023 zo’n 85 procent van de Oekraïners zich op een of andere manier christen noemt. 60 procent zegt specifiek orthodox christen te zijn. De wet verbiedt dan ook helemaal geen specifieke religie.
Wat zegt de wet dan wel?
De wettekst spreekt van een verbod op "religieuze organisaties waarvan de controle zich buiten Oekraïne bevindt, in een staat die gewapende agressie uitvoert tegen Oekraïne". De activiteiten van de Russisch-orthodoxe kerk in Oekraïne worden dan ook verboden.
De Oekraïens-orthodoxe kerk wordt niet vernoemd in de tekst, maar het is voor commentatoren wel duidelijk dat die ook door de wet geviseerd wordt, aangezien ze sterk gelinkt is aan de Russisch-orthodoxe kerk. Betekent dit dan dat de orthodoxe kerk in zijn geheel verboden zal worden in Oekraïne? Neen, want er zijn meerdere orthodoxe kerken in Oekraïne.
Oekraïens-orthodoxe kerk vs. Orthodoxe kerk van Oekraïne
In tegenstelling tot de rooms-katholieke kerk, die een hiërarchische structuur kent met de paus bovenaan, bestaat de orthodoxe kerk uit een aantal ‘autocefale’ of zelfstandige kerken, die onafhankelijk geleid worden door een primaat. Afhankelijk van het belang van de autocefale kerk die de primaat leidt , wordt hij patriarch, metropoliet of aartsbisschop genoemd. Hoewel de leiders van alle autocefale kerken in principe op gelijke hoogte staan, wordt de patriarch van Constantinopel traditioneel als 'primus inter pares', eerste onder gelijken, gezien. De grootste orthodoxe kerk qua aantal gelovigen is de Russisch-orthodoxe kerk.
Na de val van de Sovjet-Unie in 1991 kwam de Oekraïens-orthodoxe kerk onder de Russisch-orthodoxe kerk in Moskou. De huidige patriarch van Moskou is Kirill, een bondgenoot van president Poetin. Kirill heeft zich uitgesproken voor de oorlog in Oekraïne.
In 2018 werd echter de Orthodoxe kerk van Oekraïne opgericht, die zich onafhankelijk van de Russisch-orthodoxe kerk opstelde. Bartholomeus, de patriarch van Constantinopel, verleende deze kerk autocefalie, tot grote woede van Moskou. Sindsdien telt Oekraïne twee grote orthodoxe kerken.
Sinds de invasie van Rusland in februari 2022 wordt de Oekraïens-orthodoxe kerk ervan beticht de Russische inval te steunen. De Oekraïense geheime dienst arresteerde ook al veel priesters van de kerk op verdenking van spionage voor Rusland. De Oekraïens-orthodoxe kerk veroordeelde de invasie van Rusland in mei 2022 en verklaarde zich onafhankelijk van de patriarch in Moskou, maar dit werd noch door Moskou, noch door Kiev erkend.
Volgens de peiling uit 2023 zegt 42,2 procent van de Oekraïners de Orthodoxe kerk van Oekraïne aan te hangen en 5,6 procent de Oekraïens-orthodoxe kerk.
Controversiële wet
De wet verbiedt dan wel niet het christendom, maar is toch controversieel. Critici zeggen dat hij in strijd is met de vrijheid van godsdienst die in de Oekraïense grondwet is opgenomen. Paus Franciscus had ook scherpe kritiek op de wet en het feit dat de Russisch-orthodoxe kerk werd verboden.
In een persbericht stelt het Oekraïense parlement dat de wet religieuze vrijheid nog steeds garandeert. Aangezien de kerk in de wettekst niet bij naam genoemd wordt, is de Oekraïens-orthodoxe kerk niet expliciet verboden. Wel moet de kerk op overtuigende wijze met Moskou breken om te kunnen blijven werken in Oekraïne. Daarvoor heeft de kerk zo’n 9 maanden de tijd.
Conclusie
Op sociale media wordt beweerd dat een nieuwe Oekraïense wet het christendom in het land verbiedt.
De wet richt zich specifiek tegen de Russisch-orthodoxe kerk en tegen religieuze organisaties die onder controle zijn van een land in oorlog met Oekraïne. Met deze laatste formulering wordt de Oekraïens-orthodoxe kerk geviseerd.
De wet verbiedt dus helemaal niet het christendom, en evenmin de orthodoxe kerk, aangezien er nog een andere orthodoxe kerk in Oekraïne werkzaam is, die niet Russisch gezind is: de Orthodoxe kerk van Oekraïne.
We beoordelen deze stelling dan ook als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
