Zorginstellingen weigeren patiënten van het Antwerps forensisch psychiatrisch centrum: "Telkens wordt deur voor je neus dichtgegooid"

Over het algemeen voelen de geïnterviewde patiënten zich goed in het behandelcentrum op Linkeroever. Ze werken er aan zichzelf en leren er veel bij, maar ze willen uiteraard zo snel mogelijk weer een normaal leven opbouwen buiten de muren van het centrum. 

"In het centrum krijgen we veel vrijheden, afhankelijk van onze situatie", vertelt Renée*, die ongeveer 6 jaar in FPC Antwerpen verblijft. "Omdat ik hier al zo lang zit, mag ik zonder begeleiding naar buiten en ga ik geregeld naar de cinema of trek ik de stad in. Dat kan een paar keer per maand van 8 uur 's ochtends tot 20 uur 's avonds."

Om die uitstappen te betalen, moeten de patiënten verschillende 'werkblokken' afwerken. Dat is een vorm van arbeidstherapie. "Per maand krijgen we 97,22 euro als we al onze blokken volgen", zegt Renée. Iedere patiënt doet het aantal werkblokken dat voor haar of hem geschikt lijkt en wat hij of zij op dat moment aankan. Er is bijvoorbeeld een textielblok, een keramiekblok of een bibliotheek waar de patiënten kunnen werken.

Renée verblijft dus al een tijdje in het forensisch psychiatrisch centrum en heeft daardoor veel vrijheden verworven. Ze is eigenlijk al enkele jaren klaar om door te stromen naar een instelling met een lagere beveiliging. "Ik zou graag vertrekken naar een instelling om dan vervolgens naar een initiatief voor beschut wonen over te stappen", gaat Renée verder. "Er is al verschillende keren een aanvraag gedaan, maar die is tot nu toe telkens geweigerd."

Voor die weigeringen krijgt ze verschillende redenen te horen. "Ze krijgen bij de vervolginstellingen uiteraard mijn dossier te zien", zegt Renée. "Ik zit hier onder andere omdat ik in verschillende psychiatrische instellingen gewelddadig ben geweest tegen verpleegkundigen en hulpverleners. Door mijn dossier en problematiek word ik geregeld geweigerd. Er is ook vaak geen plaats in de vervolginstelling dus dat maakt doorstromen nog moeilijker. Je doet zo je best, maar telkens wordt de deur voor je neus dichtgegooid."

Renée is ondertussen al 3 jaar bezig met haar zoektocht naar een vervolginstelling, voorlopig dus zonder succes. Ook Jelle* weet al een tijd dat hij mag doorstromen, maar wacht nog altijd af. "Ondertussen zit ik hier 3 jaar en ik weet al 9 maanden dat ik kan doorstromen naar een psychiatrisch ziekenhuis", vertelt hij. "Ik sta al die tijd al op de 2e plaats op de wachtlijst, maar er gebeurt niets."

Jelle is vooral teleurgesteld en gefrustreerd omdat hij constant te horen krijgt dat hij goed bezig is, maar zonder resultaat. "Sommigen zitten hier al 7 jaar, maar boeken geen vooruitgang. Ik zit hier nog niet zo lang maar ben eigenlijk perfect bezig. Ze kwamen zelf naar mij om te zeggen dat ze me willen doorsturen naar een psychiatrisch ziekenhuis, zelf heb ik niets moeten aanvragen. Toch gaat het zo moeizaam. Ik loop over van de stress."

Ook voor Evert* duurt het verhaal al erg lang. "Ik zit hier nu iets meer dan 6 jaar. In het begin had ik het heel moeilijk om mij hier aan te passen. Ik bonkte op de deuren, gooide met meubels en begon te roepen om buiten te mogen. Sinds 2 jaar gebeurt dat niet meer en gaat het veel beter."

Evert zit sinds enkele weken op de afdeling voor voortgezette behandeling en resocialisatie. Patiënten op die afdeling zijn klaar om meer verantwoordelijkheden te nemen. "De rechter heeft beslist dat er voor mij gezocht moet worden naar vervolginstellingen", zegt Evert. "Er is dus eindelijk licht aan het einde van de tunnel, want er wordt al 2 jaar gezegd dat ik naar een psychiatrisch ziekenhuis zou kunnen. Ik ben trots op mezelf."

"Het is op zich normaal dat het voor de ene patiënt langer duurt om uit te stromen dan voor de andere", zegt Ruben van den Ameele, directeur patiëntenzorg van FPC Antwerpen. "Onze 182 patiënten hebben elk hun eigen problematiek, achtergrond en mogelijkheden. Het is zoeken op maat van elke patiënt."

Een forensisch psychiatrisch centrum is verplicht om mensen op te nemen, de vervolginstellingen zijn dat niet. "Dat zorgt er natuurlijk voor dat er heel verschillende profielen binnenkomen", zegt van den Ameele.

"Momenteel is meer dan een kwart van onze patiënten aangemeld bij een vervolgvoorziening. Dat betekent dus eigenlijk dat wij vinden dat ze hier niet meer hoeven te zijn. Dat is echt heel veel en dat is zo jammer voor die patiënten. Ze belanden op lange wachtlijsten, moeten een lang traject doorlopen en hebben een groot gebrek aan zekerheid."

"Het is niet enkel moeilijk voor de patiënten die nu in het behandelcentrum zitten, maar ook voor de geïnterneerden in de gevangenis die wachten op een plek bij ons", gaat de directeur verder. "We hebben dus een wachtlijst om hier terecht te komen. De wachttijden wisselen heel erg omdat het helemaal afhangt van hoeveel mensen er uitstromen voor we mensen kunnen opnemen."

Wat zijn dan de oplossingen voor dit probleem? "Dat is niet eenvoudig", zegt Ruben van den Ameele. "We maken met het hele zorglandschap niet efficiënt genoeg gebruik van alle behandelcapaciteit die we voor handen hebben. Ik ben ervan overtuigd dat ook in andere instellingen er gewacht wordt op een vlotte doorstroming. In heel het zorgsysteem heb je veel wachtende patiënten."

Een deel van het probleem is dat de geplande longstay-voorziening in Aalst er nog steeds niet is. "Een deel van onze patiënten zou daar terechtkunnen voor een langer verblijf", zegt van den Ameele. "Er zijn bij ons patiënten die op dit moment geen vooruitgang meer boeken in hun behandeling, maar wel nog in een hoog beveiligde setting moeten verblijven. Dat gaat bij ons toch over meer dan 10 procent van de patiënten. De voorziening in Aalst kan daar heel belangrijk in zijn."

Sinds de opstart van FPC Antwerpen in 2017 zijn er 362 opnames geweest en zijn er 132 mensen uitgestroomd. 36 procent van de opgenomen patiënten kon dus doorstromen. "Dit zijn goede resultaten waar we trots op zijn", besluit Ruben van den Ameele.