Was Pablo Gonzalez een journalist die voor media in Spanje verslag uitbracht vanuit Polen? Of was dat slechts een dekmantel voor zijn échte missie: als spion voor Rusland informatie doorspelen naar Moskou? Het vermoeden is groot dat die laatste optie de juiste is, nu hij naar Rusland is overgebracht als onderdeel van de grote gevangenenruil met het Westen.
Pablo Gonzalez of Pavel Rubstov? Hoe vermoedelijke Russische spion zich jarenlang voordeed als Spaanse journalist in Polen
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Spanjaarden die de Russische inval in Oekraïne eind februari 2022 volgden, kregen enkele dagen lang Pablo Gonzalez vanuit Polen op hun tv-scherm te zien. Hij was een journalist die sinds 2019 in dat land woonde en voor de Spaanse zender La Sexta kijkers op de hoogte hield via live-interventies. In reportages bracht hij de verhalen van de eerste vluchtelingen aan de Pools-Oekraïense grens.
Twee en half jaar later lijkt het erop dat de Spaanse kijkers op de hoogte werden gehouden door een Russische spion. Gonzalez maakte enkele dagen geleden namelijk deel uit van de gevangenenruil tussen Rusland en het Westen, de grootste sinds de Koude oorlog.
Gonzalez landde donderdag samen met andere Russen in Moskou. Ze werden er opgewacht door Russisch president Vladimir Poetin.
Dat Gonzalez deel uitmaakt van de gevangenenruil lijkt te bevestigen dat hij wel degelijk in opdracht van zijn geboorteland Rusland werkte. Enkele dagen na het begin van de oorlog in Oekraïne werd hij door Polen opgepakt aan de grens met Oekraïne. Hij zat er tot vorige week in voorlopige hechtenis.
Volgens de Poolse inlichtingendiensten gebruikte hij zijn werk als journalist als dekmantel om informatie voor de Russische militaire inlichtingendienst te verzamelen.
Pablo of Pavel?
Pablo Gonzalez werd in 1982 in Moskou geboren als Pavel Rubstov. Met zijn Spaanse moeder keerde hij als kind terug naar haar geboorteland. Gonzalez, die de dubbele Spaans-Russische nationaliteit heeft, maakte carrière als zelfstandig journalist.
Hij ging als correspondent aan de slag in Centraal- en Oost-Europa voor voornamelijk Spaanse media. Ook in Oekraïne: hij bracht verslag uit over de oorlog in de Donbas en de Krim. Sinds 2019 was Warschau zijn uitvalsbasis, tot zijn arrestatie in 2022.
Daar werkt ook Jaap Arriens als freelance cameraman. "Ik kende Pablo redelijk goed", zegt hij. "Hij was onderdeel van een groep bevriende freelancers. Van tijd tot tijd gingen we samen op café en ik kwam hem ook tegen tijdens het werken op verschillende plekken."
We dachten dat hij gewoon een Spaanse journalist was. Hij heeft nooit verteld dat hij ook de Russische nationaliteit had
Collega-correspondent Jaap Arriens
Tot hij opgepakt werd, stelde Arriens zich geen vragen over Gonzalez. "We dachten dat hij gewoon een Spaanse journalist was. Hij heeft nooit verteld dat hij ook de Russische nationaliteit had. We dachten dat hij Russisch sprak omdat hij dat geleerd had voor het werk."
"Hij was een hele charismatische man, erg intelligent. Als je met hem sprak of zijn journalistiek werk bekeek, wees niets op Russische sympathieën. Het was niet dat hij Russische propaganda verspreidde", beschrijft Arriens hem.
Ontmoeting in Brussel
Eerder dan desinformatie de wereld insturen ten voordele van Rusland leek zijn taak er dus uit te bestaan informatie te verzamelen en door te spelen. Journalisten krijgen veel eenvoudiger dan anderen toegang tot informatie, bepaalde plaatsen en personen.
Volgens onderzoeksjournalisten van het onafhankelijke Russische platform Agentstvo bespioneerde hij op die manier bijvoorbeeld Zhanna Nemtsova. Hij ontmoette de dochter van de vermoorde Russische opposant Boris Nemtsov in Brussel in 2016. Onder het mom van zijn journalistiek werk volgde hij haar en werd hij uitgenodigd op verschillende conferenties die ze organiseerde rond oppositie voeren in Rusland.
"In Poolse media wordt ook gezegd dat hij als spion belast was met het plannen van sabotageacties", zegt Arriens.
Na zijn aanhouding was ik al van gedacht veranderd over hem. Hoe meer ik over hem nadacht, hoe meer ik dingen zag die niet klopten
Collega-correspondent Jaap Arriens
"Het is allemaal heel raar", kijkt hij terug op zijn contacten met Gonzalez. "Na zijn aanhouding was ik al van gedacht veranderd over hem. Hoe meer ik over hem nadacht, hoe meer ik dingen zag die niet klopten."
"Hij had het voor een freelancer bijvoorbeeld financieel heel erg breed: hij had altijd de nieuwste apparatuur en vloog heel veel over en weer naar Spanje. Hij ging ook mee op reizen die door de Russische overheid werden georganiseerd naar de oorlog in Syrië waar het land ook actief was. Achteraf begin je die dingen aan elkaar te linken."
Persvrijheid
In Polen was de afgelopen jaren heel wat discussie over de arrestatie van Gonzalez. Die vond plaats terwijl de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) Polen regeerde. In het algemeen rezen toen bezorgdheden over het ondermijnen van de rechtstaat door de regering.
Velen waren dan ook kritisch over de arrestatie van een journalist en zagen het als een voorbeeld van de tanende persvrijheid in Polen. Bewijzen voor de spionage of een proces bleven immers uit.
Onder impuls van Rubstovs familie trokken verschillende ngo’s ten strijde tegen zijn gevangenschap. Ze vergeleken zijn lot met dat van Evan Gershkovich. De Amerikaanse journalist van The Wall Street Journal werd in 2023 door de Russische autoriteiten opgepakt in Jekaterinenburg op verdenking van spionage voor de VS. Ook hij was onderdeel van de gevangenenruil afgelopen week.
Rubstov hield steeds vol dat hij niet als spion voor Rusland werkte. Hij heeft nog niet gereageerd op zijn vrijlating. Zijn familie liet weten hem zo snel mogelijk te hopen verwelkomen thuis in Spanje.
"Voor mij persoonlijk is het feit dat hij onderdeel was van de ruil hoe dan ook de bevestiging dat hij als spion werkt. Ik zie geen andere verklaring", aldus Arriens.
