Wat wil en kan Joe Biden de komende maanden nog bereiken als president van de VS?

"De komende 6 maanden zal ik me richten op mijn werk als president", zegt president Biden in zijn eerste speech sinds hij zich afgelopen weekend heeft teruggetrokken uit de presidentsverkiezingen. 

Vanuit zijn Oval Office heeft hij het Amerikaanse volk toegesproken. Tot hij op 20 januari de fakkel doorgeeft aan zijn opvolger, zal hij zich concentreren op zijn taken als president. 

Met een waslijst aan beleidsprioriteiten toonde hij zich "vastberaden om zoveel mogelijk gedaan te krijgen", zowel qua binnenlands als buitenlands beleid, klonk het.  

Biden haalde tijdens zijn speech verschillende thema's aan die hij wil aanpakken.

"Ik ga me blijven uitspreken om onze kinderen te beschermen tegen wapengeweld", zo verwijst hij naar de groeiende problematiek in de Verenigde Staten.

Sinds het begin van het jaar hebben volgens het Gun Violence Archive al meer dan 300 grootschalige schietpartijen plaatsgevonden. Daarvan worden 18 schietpartijen als 'mass murders' geclassificeerd, wat betekent dat minstens 4 mensen (exclusief de schutter) zijn vermoord.

Biden slaagde er al in enkele veranderingen door te voeren. In 2022 - na de schietpartij in Uvalde (Texas) en die in Buffalo (New York) - ondertekende hij nieuwe 'red flag'-wetten, die het makkelijker moeten maken om via de juridische weg wapens weg te halen bij mensen die een gevaar vormen voor zichzelf of anderen.

De wetgeving voorzag ook meer investeringen in mentale zorg na schietpartijen. In 2023 richtte de president The White House Office of Gun Violence Prevention op, onder toezicht van Kamala Harris.

Na de aanslag op de Republikeinse ex-president Donald Trump riep Biden op om het oorlogswapen AR-15 te verbieden. Dat is het wapen dat de dader gebruikte bij de moordpoging in Pennsylvania. 

Haat, extremisme en politiek geweld heeft dan ook geen plaats in de VS, aldus Biden. "Ik ga me blijven uitspreken tegenover politiek geweld, of eender welk geweld. Daar is geen plaats voor in Amerika. Punt."

De president gaf ook aan dat hij verder wil inzetten op de gezondheidszorg in de VS. Daarbij wil hij de hoge prijzen van medicatie in de Verenigde Staten verder naar beneden krijgen. Een Amerikaan betaalde in 2022 gemiddeld 1.400 dollar voor medicatie.

Onder meer de maximale kostprijs van insuline is verlaagd van gemiddeld 100 dollar per maand naar 35 dollar voor oudere Amerikanen met een Medicare-ziekteverzekering. Biden wilde oorspronkelijk alle Amerikanen met een ziekteverzekering die maximumprijs bieden, maar dat wilden de Republikeinen in het Congres niet toelaten. Hij zal de komende 6 maanden toch proberen de maximumprijs door te trekken voor álle Amerikanen, zei hij in zijn speech.

Biden zal ook blijven strijden voor "het recht om te kiezen". Daarmee verwijst hij naar het recht op abortus dat Biden én Harris als een gezondheidskwestie beschouwen.

"Ik ga een oproep doen voor hervormingen van het Hooggerechtshof", zegt hij. Biden slaagde er de afgelopen jaren niet in het nationaal recht op abortus opnieuw in te voeren, nadat het Hooggerechtshof in 2022 het arrest Roe v. Wade nietig had verklaard. Een recente poging om abortuspillen te verbieden, werd door datzelfde Hof afgewezen. 

Ondertussen probeert de regering-Biden via de juridische weg verregaande abortusbeperkingen te schrappen. De Democratische overheid slaagde er onder meer in om abortuszorg in de staat Idaho in noodgevallen door te laten gaan, ook al zegt de plaatselijke wetgeving dat dat alleen mag "als het leven van de moeder in gevaar is".

Daarnaast wil Biden ook de economie van het land stimuleren en de koopkracht van de mensen verbeteren. "Ik ga de kosten blijven verlagen voor hardwerkende gezinnen, onze economie verder doen groeien en onze persoonlijk vrijheden en burgerrechten blijven verdedigen", aldus Biden. 

Buiten de Amerikaanse grenzen blijft Joe Biden een van de belangrijkste stemmen op het wereldtoneel. De president gaf tijdens zijn speech aan dat hij zo snel mogelijk een oplossing wil voor de oorlog in de Gazastrook. Daarbij hoopt hij dat Israël en Hamas het voorgestelde driestappenplan voor een staakt-het-vuren aanvaarden. 

"Ik blijf werken aan het beëindigen van de oorlog in Gaza en het thuisbrengen van alle gijzelaars. Ik blijf werken aan vrede en veiligheid in het Midden-Oosten en een einde aan deze oorlog", klonk het in zijn speech.

Maar ondertussen verlopen de onderhandelingen tussen de strijdende partijen al langere tijd zeer moeilijk. Hamas eist dat de Israëli's zich volledig terugtrekken en dat de oorlog meteen ophoudt, terwijl Israël de oorlog pas wil beëindigen wanneer Hamas volledig is uitgeschakeld.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu is momenteel in de Verenigde Staten en heeft gisteren het Congres toegesproken. Tientallen Democratische Congresleden waren afwezig, onder wie Nancy Pelosi, Bernie Sanders, Cori Bush en Alexandria Ocasio-Cortez. Zij kondigde aan dat ze de toespraak boycot.

Tot slot is Biden ook de oorlog in Oekraïne niet vergeten. "We zullen een coalitie van trotse naties blijven bijeenbrengen om te voorkomen dat Poetin Oekraïne overneemt en meer schade aanricht. Ik zal de NAVO krachtiger en meer verenigd maken dan ooit in onze geschiedenis", klonk het. 

Biden kon in april - na maanden van tegenslag - een steunpakket van 61 miljard dollar voor de Oekraïners ondertekenen. De president was er toen in geslaagd om de Republikeinse voorzitter van het Huis Mike Johnson te overtuigen van het belang om Oekraïne niet te laten vallen. Johnson kan een belangrijke stem zijn voor verdere steun aan Oekraïne, ook als Donald Trump en J.D. Vance de verkiezingen zouden winnen.

Ondertussen blijft Biden zijn steun aan de Oekraïense president Volodimir Zelenski benadrukken. Enkele weken geleden ondertekenden de 2 nog een 10-jarig veiligheidsakkoord na de G7-top in Italië, met de belofte om "bijstand, advies en opleiding te verlenen, om de defensiecapaciteiten van Oekraïne verder uit te bouwen". 

Tijdens die G7-top hebben de wereldleiders - op aansturen van Biden - een akkoord bereikt om de winsten op de in Europa bevroren fondsen van Rusland te gebruiken als lening aan Oekraïne. Dat komt neer op een bedrag van 50 miljard dollar dat voor het einde van het jaar beschikbaar zou moeten zijn voor de Oekraïners.

Genoeg te doen, laat Biden uitschijnen. Toch is er een grote kans dat de president weinig nieuwe wetgeving door het Congres zal krijgen. Biden wordt nu al beschouwd als een 'lame duck', een president zonder veel manoeuvreerruimte. 

"Een 'lame duck' heeft heel wat tijd om zich op zijn taken te focussen. Anderzijds moedigt het ook tegenstanders in binnen- en buitenland aan, omdat ze niet langer bang zijn van die persoon." Dat stelt Julian Zelizer, een historicus aan de universiteit van Princeton. "Het narratief draait meer rond 'wat had kunnen zijn' en niet langer rond mogelijk doorbraken."

De kans is groot dat Biden zich meer zal toeleggen op het verankeren van zijn verwezenlijkingen. Onlangs besliste het Hooggerechtshof nog om de macht van federale agentschappen sterk te beperken, door de Chevron-doctrine te verwerpen. Dat zal hij mogelijk proberen rechttrekken. Onder meer de EPA (het federale milieuagentschap, nvdr.) kwam door de beslissing aan banden te liggen.

De vraag is ook: waar wordt Biden de komende maanden nog mee geconfronteerd? Onder meer de Amerikaanse ex-president George W. Bush werd enkele maanden voor het einde van zijn termijn belast met de financiële crisis van 2008. Bush ondertekende toen een steunpakket van 700 miljard dollar, enkele maanden voor Barack Obama zijn intrek nam in het Witte Huis.

De president blijft in de tussentijd ook de hoogste vertegenwoordiger van het land. Als de Russische president Poetin Europa verder uitdaagt of een rode lijn overschrijdt, is Biden de persoon die de gepaste reactie moet geven. Hij zal het internationale toneel dus goed in de gaten moeten houden.

Ondertussen heeft Biden beloofd om mee campagne te voeren voor zijn mogelijke opvolger Kamala Harris. Harris krijgt ook toegang tot het campagnegeld dat voor Biden was opgehaald. Het campagneteam van Trump stelt dat dat illegaal is, aangezien het geld bedoeld was voor de herverkiezingscampagne.

Een belangrijk thema dat de Republikeinen gebruiken om Harris aan te vallen, is immigratie. De vicepresident zou volgens de Republikeinse partij te weinig hebben gedaan om illegale migratie richting de Verenigde Staten tegen te houden. 

Onlangs kondigde Biden nog een tijdelijke maatregel aan om de grens met Mexico te sluiten als een te groot aantal migranten de grens illegaal oversteekt. Die maatregel lijkt ook het gewenste effect te hebben. In juni staken zo'n 130.400 mensen de grens over, het laagste aantal sinds februari 2021. Als de cijfers blijven dalen, kan de beslissing van Biden Harris' campagne dus vooruit helpen.