Een Zweeds experiment om meer jongeren in het leger te krijgen, heeft de interesse gewekt van Nederland en Duitsland. In een testcentrum aan de rand van Stockholm wil de Zweedse Defensie elk jaar meer dan 100.000 tieners screenen en een deel daarvan ook persoonlijk contacteren om toe te treden tot het leger. De Nederlanders en Duitsers bekijken nu of het systeem ook bij hen ingevoerd kan worden.
You're in the army now: Zweeds plan dat einde moet maken aan troepentekort wekt interesse van andere Europese landen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In het grijsgrauwe militaire gebouw Tegeluddsvägen 29A, aan de rand van de hoofdstad Stockholm, wordt druk nagedacht over de toekomst van het Zweedse leger. Defensie experimenteert er met een nieuwe aanpak om de troepentekorten binnen het leger op te lossen, en dat wekt interesse bij andere Europese landen.
Net als veel andere Europese legers kampt Zweden met een 'soldatentekort'. Na het einde van de Koude Oorlog werd de Zweedse troepenmacht afgeslankt en kwam er een duidelijke verschuiving in strategie. Het dienstplichtsysteem werd aangepast, wat leidde tot een afname van het aantal opgeroepen dienstplichtigen.
Ook verschillende militaire basissen en installaties werden gesloten als onderdeel van de bezuinigingsmaatregelen en herstructureringen. Zo verdween ook de militaire aanwezigheid op het Zweedse strategische eiland Gotland, bijvoorbeeld. In 2005 besloot de regering om alle militairen er weg te halen.
Lang duurde de demilitarisatie van het land echter niet, want toen Rusland de Krim in 2014 binnenviel, sloeg de Zweden de schrik om het hart. Na een interne doorlichting bleek dat het leger te sterk afgeslankt was. In 2017 herintroduceerde Zweden de militaire dienstplicht als reactie op de toenemende dreigingen in de regio en de behoefte aan een grotere militaire reserve. Toch blijkt jong bloed aantrekken in het leger moeilijker dan gedacht.
"Bijdrage van onschatbare waarde"
En dus komt defensie met een nieuw plan op de proppen: het actief screenen en contacteren van jongeren.
In Tegeluddsvägen 29A wil het leger, in samenwerking met andere centra in Gotenburg en Malmö, dit jaar alleen al 110.000 tieners doorlichten. Een kwart van hen zullen daarop door defensie geselecteerd en gecontacteerd worden om deel te nemen aan fysieke en psychologische proeven. Van die deelnemers zal een derde gerekruteerd worden om tussen de 9 à 15 maanden te dienen in het leger, of ze dat nu willen of niet.
Zweden die weigeren deel te nemen aan het screeningsproces kunnen een boete of in sommige gevallen zelfs een celstraf krijgen.
Tegelijk rolt het leger ook een informatiecampagne uit over defensie. Daarin worden de voordelen van een legerdienst voor de persoonlijke ontwikkeling en voor de nationale defensiestrategie benadrukt.
"De 'totale verdediging' van Zweden bestaat uit het beschermen van onze democratie, onze belangen en het recht om te leven zoals wij willen", staat te lezen in een officiële brochure. "Als dienstplichtige lever je een bijdrage van onschatbare waarde aan Zweden, omdat je bijdraagt aan het veiligstellen van die vrijheid."
Als Defensie er uiteindelijk in slaagt om nieuw bloed aan te werven, is er ook een grotere kans dat ze blijven. Uit enquêtes aan het einde van hun diensttijd blijkt "dat ongeveer 80 procent van de dienstplichtigen andere jongeren aanraden om in militaire dienst te gaan", zegt Zweeds minister van Defensie Pal Jonson. Ongeveer 30 procent meldt zich opnieuw aan als soldaat of reservist, want militaire dienst staat ook goed op je cv.
Buitenlandse interesse
Dat systeem trekt nu de aandacht van andere Europese landen, die soortgelijke problemen hebben. De laatste maanden was het in Tegeluddsvägen een komen en gaan van Europese officieren. Ook enkele Nederlandse gezaghebbers en de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius brachten al een bezoekje.
Naar eigen zeggen heeft Pistorius enkele ideeën opgedaan om ook in Duitsland in te voeren. "We hebben jonge en gemotiveerde mannen en vrouwen nodig om onze landen te verdedigen als dat nodig is", zei hij tegen verslaggevers in Stockholm. "Ik heb veel gehoord over de Zweedse aanpak en het bevalt me wel. De aanpak zet een sterke reservemacht centraal en we hebben in Oekraïne gezien dat dit belangrijk is."
Pistorius heeft nu een soortgelijk plan ter goedkeuring voorgelegd. Daarbij wil hij alle 18-jarigen (men schat elk jaar zo'n 400.000) vragen om een vragenlijst in te vullen. Defensie zal daaruit ongeveer 40.000 profielen selecteren die medische testen zullen ondergaan. Een kwart, zo'n 10.000 dus, worden uiteindelijk geselecteerd voor de basisopleiding in het leger.
Komt er in België een herinvoering van de dienstplicht?
De signalen daarover zijn voorlopig erg verdeeld.
Die dienstplicht is in ons land nooit afgeschaft, maar is sinds begin jaren 90 'opgeschort'. Hierdoor worden dienstplichtigen niet meer opgeroepen. In theorie kan de militaire dienstplicht gewoon terugkomen. Iets waar de laatste jaren al verschillende ballonnetjes over zijn opgelaten.
De voormalige Stafchef van het Belgische leger, Michel Hofman, heeft in interviews te kennen gegeven dat hij voorstander is voor een herinvoering van die dienstplicht. Hij noemt dat een logische beslissing, in het licht van de huidige situatie waarbij Europa door Rusland wordt bedreigd.
De politiek ziet zo'n herinvoering minder zitten. Volgens Defensieminister Ludivine Dedonder is dat op dit moment niet aan de orde. Bij de afgelopen verkiezingen heeft geen enkele partij de militaire dienstplicht in haar verkiezingsprogramma opgenomen.
Dat betekent niet dat defensie geen creatievere manieren zal zoeken om Belgen in uniform te krijgen. Ook in ons land is er immers een groot tekort aan militair personeel.
