De nieuwe Waalse regering wil een wegenvignet invoeren om alle weggebruikers, buitenlanders én Belgen, te laten betalen voor het gebruik van de Waalse wegen. Dat staat te lezen in het regeerakkoord dat MR en Les Engagés hebben voorgesteld. Het is niet de eerste keer dat Wallonië het idee van een wegenvignet op tafel legt. Een nieuwe aflevering in de jarenlange saga van de kilometerheffing, die intussen al zo'n 20 jaar duurt.
Rijden we binnenkort in Wallonië met een wegenvignet? "Een apart systeem per gewest is absurd"
Amper 4 regels in het 112 pagina's tellende regeerakkoord. Meer ruimte is er niet voorzien voor het voorstel van een nieuw Waals wegenvignet. De discussie over zo'n vignet gaat nochtans al meer dan 20 jaar mee.
Met het wegenvignet wil de Waalse regering bestuurders laten betalen voor het gebruik van het Waalse wegennet. Zo'n systeem bestaat bijvoorbeeld al in Zwitserland en Oostenrijk, waar bestuurders uit binnen- en buitenland jaarlijks een sticker moeten kopen om te laten zien dat ze tol betaalden voor de wegen.
Wat zegt het regeerakkoord over het wegenvignet?
In de eerste plaats wil de Waalse regering de hervorming van de belasting op inverkeerstelling (BIV) aanpassen. Die hervorming kwam er onder de vorige legislatuur. MR en Les Engagés willen de fiscale druk op elektrische wagens verlagen. In Vlaanderen zijn elektrische auto's en auto's op waterstof vrijgesteld van de BIV en de jaarlijkse verkeersbelasting.
In Wallonië wordt voor de berekening van die belastingen, naast de CO2-uitstoot, ook rekening gehouden met het vermogen en het gewicht van een auto. Daardoor zou de BIV voor een aantal zware en krachtige elektrische auto's kunnen oplopen tot bijna 1.500 euro. Daar willen de MR en Les Engagés komaf mee maken.
Daarnaast wil de nieuwe Waalse regering ook een wegenvignet invoeren. Regeringspartij Les Engagés kijkt daarvoor vooral naar het systeem van Zwitserland, waar bestuurders zo'n 40 euro per jaar betalen om gebruik te kunnen maken van de Zwitserse wegen. Met het wegenvignet wil de regering de "gebruikers betrekken bij de kwaliteit van het Waals wegennet dat ze gebruiken", zo luidt het akkoord.
De 2 maatregelen zouden volgens het regeerakkoord "de huidige belastingdruk niet verhogen, en geen negatieve gevolgen hebben voor de begroting".
Hoeveel het vignet zal kosten en op welke manier de Waalse bestuurders gecompenseerd zullen worden, staat niet in het akkoord. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zei op de Franstalige omroep RTBF dat het de bedoeling is dat de kostprijs van het wegenvignet wordt afgetrokken van de jaarlijkse verkeersbelasting die de Walen jaarlijks betalen.
"Anderzijds zal het wel mogelijk zijn om de tienduizenden buitenlandse voertuigen die elk jaar op onze wegen rijden en nu niets betalen, te belasten", aldus Bouchez. "Wallonië is mooi, het is gastvrij, maar het is niet abnormaal om een kleine bijdrage te betalen voor de dienst waar we gebruik van maken."
Samenwerkingsakkoord met de andere gewesten
De gewesten hebben in ons land in principe de bevoegdheid om een kilometerheffing in te voeren, en de verkeersbelastingen te verlagen of verhogen. Maar plannen voor een kilometerheffing van het ene gewest lokte in het verleden steevast kritiek uit van de andere gewesten.
Bovendien kunnen de gewesten specifiek voor leasewagens de verkeersbelasting enkel aanpassen na een samenwerkingsakkoord met de andere gewesten. Dat maakt het voor één gewest al snel moeilijk om op eigen houtje een hervorming van de kilometerheffing door te voeren.
Bouchez liet op RTBF weten dat het dan ook de bedoeling is om met de andere deelstaten, in bijzonder met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, een samenwerkingsakkoord te sluiten. De MR-voorzitter heeft naar eigen zeggen al contact gehad met de Brusselse leiders van MR en Les Engagés, David Leisterh en Christophe De Beukelaer, om hen op de hoogte te brengen. "Het is niet de bedoeling om andere Belgen te laten betalen", klonk het. Vlaanderen werd daarbij niet expliciet genoemd door Bouchez.
Bij de Franstalige commerciële omroep RTL liet Les Engagés-voorzitter Maxime Prévot verstaan dat "het zuiden van het land niet altijd hoeft te dansen wanneer het noorden van het land fluit". Volgens hem zou het wegenvignet "in een ideaal scenario" in heel het land worden ingevoerd, maar "anders zal Wallonië het apart invoeren".
Kilometerheffing of wegenvignet?
Of het Waals wegenvignet er echt zal komen, valt nog af te wachten. Nieuw is het idee in ieder geval niet. Ruim 20 jaar geleden stond de invoering van een wegenvignet al eens op de agenda. In 2004 was er in het toenmalige regeerakkoord van de Vlaamse regering al sprake van zo'n vignet "zodat voortaan iedereen, ook buitenlanders, betaalt voor het gebruik van onze wegeninfrastructuur".
Het Brusselse en Waalse Gewest leken toen voorstander te zijn van een vignet. Maar na juridische bezwaren dat het wegenvignet de toets van de Europese regelgeving mogelijk niet zou doorstaan, en na stevige kritiek vanuit Nederland, besloot toenmalig Vlaams minister-president Leterme in 2007 het idee te begraven.
Ook voorbije jaren bleef het niet stil rond een mogelijk wegenvignet of slimme kilometerheffing. Zowel Vlaanderen als Brussel legden de voorbije jaren meermaals het idee van een slimme kilometerheffing op tafel. In tegenstelling tot een wegenvignet, waarbij je jaarlijks één vast bedrag betaalt, betaal je bij een slimme kilometerheffing belastingen op basis van het aantal kilometers dat je rijdt. Voor vrachtwagens bestaat zo'n regeling al.
De saga van het rekeningrijden
De Brusselse regering keurde in 2020 het plan goed voor de Brusselse kilometerheffing, dat de naam 'SmartMove' kreeg. Iedereen die vanaf 2022 in Brussel zou rijden, zou een kilometerheffing moeten betalen. Die heffing was gebaseerd op het aantal gereden kilometers, het tijdstip van de verplaatsing - spitsuren, daluren en nacht - en het vermogen van het voertuig. Als compensatie voor die nieuwe heffing wou de Brusselse regering de jaarlijkse verkeersbelasting en de BIV voor Brusselaars afschaffen.
Maar verder dan een testfase raakt 'SmartMove' momenteel nog niet. Het voorstel van de Brusselse regering lokte heel wat negatieve reacties uit. De Vlaamse en Waalse overheden vreesden dat de Brusselse kilometerheffing Vlaamse en Waalse pendelaars extra zou belasten, omdat zij in hun eigen gewest wel nog steeds verkeersbelastingen moeten betalen.
In Vlaanderen was de toenmalige minister van Mobiliteit Ben Weyts (N-VA) in 2016 nog grote voorstander van een slimme kilometerheffing, maar hij veranderde het geweer van schouder in aanloop naar de verkiezingen van 2019. Hij gaf toen aan dat er te weinig draagvlak was bij de bevolking.
Vorig jaar deed minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open VLD) opnieuw een poging om een slimme kilometerheffing in te voeren in Vlaanderen. Maar coalitiepartners CD&V en N-VA waren niet enthousiast. "Ik vind het onbegrijpelijk dat men een kilometerheffing wil voor de werkende klasse. Die extra taksen moeten echt stoppen", reageerde minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir (N-VA) toen.
2 systemen in 1 land
De Waalse regering kiest nu (opnieuw) resoluut voor een forfaitair vignet, en niet voor een slimme kilometerheffing. Indien Vlaanderen en Brussel de komende jaren toch opnieuw een slimme kilometerheffing op tafel leggen, gaan we in ons land mogelijk naar een situatie met 2 verschillende systemen voor een kilometerheffing.
"Wij zijn in elk geval geen voorstander van een apart systeem per gewest", zegt Touring-woordvoerder Danny Smagghe op het voorstel. "Dat is een beetje absurd. We moeten net gaan naar een uniform systeem voor het hele land", klinkt het.
"Wij hebben het meer voor een slimme kilometerheffing in functie van wanneer, waar en hoe ver automobilisten rijden." Touring pleit voor een budgetneutraal systeem, met een herziening van de fiscaliteit.
