Vanaf vandaag komen de staatshoofden en regeringsleiders van de 32 leden van de NAVO samen in Washington, in de Verenigde Staten, voor hun jaarlijkse top. Het militaire bondgenootschap viert zijn 75e verjaardag, maar met de aanslepende oorlog in Oekraïne is de vraag of er veel te vieren valt. "Het is zoeken naar een evenwicht tussen steun aan Oekraïne en het vermijden van een rechtstreeks conflict met Rusland", zegt buitenlandjournalist Jens Franssen.
NAVO zoekt op top in Washington naar evenwicht: "Enerzijds Oekraïne blijven steunen, anderzijds escalatie met Rusland vermijden"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Vandaag tot en met vrijdag houden de staatshoofden en regeringsleiders van de 32 NAVO-leden hun jaarlijkse top. Die vindt plaats in de Amerikaanse hoofdstad Washington. De oorlog in Oekraïne, met bijkomende militaire steun en een nieuwe veroordeling van Rusland, staat centraal. En hoewel het om een binnenlandse Amerikaanse aangelegenheid gaat, zal ook het functioneren van Amerikaans president Joe Biden met de nodige aandacht bekeken worden.
Wat is de NAVO?
De NAVO, of de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, is een militair defensief bondgenootschap. Het werd opgericht in 1949, enkele jaren na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Westerse landen wilden een tegengewicht vormen voor wat ze de dreiging van het Oostblok noemden. Het Oostblok is de verzamelnaam van de toenmalige communistische Sovjet-Unie en de landen die onder diens invloedssfeer vielen.
Een van de belangrijkste pijlers van de NAVO: de lidstaten beloven elkaar plechtig te verdedigen als een lidstaat wordt aangevallen. Dat staat verankerd in artikel 5, het belangrijkste deel van het verdrag. Momenteel heeft de NAVO 32 leden, Zweden trad eerder dit jaar officieel toe. Het hoofdkwartier ligt in Haren, een deelgemeente van Brussel.
Oekraïne, een lastige positie
Huidig secretaris-generaal Jens Stoltenberg stelde vorige week al dat de steun aan Oekraïne "de meest dringende taak op de top" zal zijn. Hij verwacht dat de NAVO een "substantieel pakket" voor steun aan de Oekraïense strijdkrachten zal goedkeuren.
De NAVO bevindt zich in een lastige positie, zegt buitenlandjournalist Jens Franssen vanuit Washington. "Enerzijds wil de organisatie Oekraïne blijven steunen, anderzijds wil ze vermijden dat het tot een echte escalatie met Rusland komt. De NAVO is niet rechtstreeks betrokken in deze oorlog en wil dat ook zo houden."
Op de NAVO-top zal opnieuw financiële steun beloofd worden aan Oekraïne, veel steun. "Het gaat om 40 miljard euro voor het komende jaar, waarvan 350 miljoen euro voor rekening van ons land", zegt Franssen. "Dat zijn voornamelijk de interesten van Russische gelden die door de sancties geparkeerd staan op Belgische rekeningen."
Er zal ook meer militaire steun aangekondigd worden, zoals bijkomende luchtafweer en munitie, meer bilaterale veiligheidsakkoorden en meer diepgaande militaire samenwerking. Eerder was al bekend dat de NAVO vanuit Wiesbaden in Duitsland een hoofdpost gaat leiden van waaruit de militaire hulp van NAVO-landen aan Oekraïne gecoördineerd wordt. Er komt ook een soort NAVO-ambassade in de Oekraïense hoofdstad Kiev, zegt Franssen. "Dat is voor een stuk symbolisch, om te tonen dat de NAVO Oekraïne niet in de steek laat."
Een belofte voor echt NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne zit er niet in
Buitenlandjournalist Jens Franssen
President Volodimir Zelenski stuurt al lang aan op het lidmaatschap van Oekraïne bij de NAVO, maar dat zal er ook deze keer niet van komen. "Je zal diplomatieke taal horen, 'Oekraïne is op weg naar het lidmaatschap' of zoiets, maar een belofte van echt lidmaatschap zit er helemaal niet in. Het is een voorbeeld van hoe de NAVO een escalatie met Rusland wil vermijden."
"De NAVO wil Oekraïne helpen, maar het is geen strategische oorlog voor de NAVO. De NAVO is niet zelf betrokken, wordt niet zelf aangevallen. Oekraïne is ook geen NAVO-land. Het is navigeren tussen enerzijds duidelijk maken dat Oekraïne hulp krijgt, maar ook vermijden dat er een direct conflict met Rusland ontstaat."
"Geen publiekelijke uitspraken over functioneren van Biden"
Begin november zijn er presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten. En hoewel het om een strikt binnenlandse aangelegenheid gaat, zal er op de NAVO-top ook wel aandacht voor zijn. De laatste dagen gaat de discussie vooral over het functioneren van president Joe Biden.
Jens Stoltenberg kreeg vorige week vragen over de fysieke en mentale toestand van Biden, maar ontweek die. Hij benadrukte vooral de goede samenwerking met de president en juichte het leiderschap van Biden toe, ook op vlak van steun aan de NAVO en aan Oekraïne.
"Je voelt dat de schaduw van de presidentsverkiezingen over die top hangt", merkt Franssen wel op. "Iedereen zal kijken naar Biden en hoe hij het de komende dagen gaat doen. Wat als hij nog eens een brain freeze krijgt, gaat stamelen of struikelen?"
Toch mogen we niet verwachten dat de NAVO-landen zich publiekelijk gaan uitspreken over de zaak. "De VS is de gastheer, het is ook een binnenlandse kwestie, het zou onkies zijn om dat te doen." Als Biden alsnog zou overwegen om zich terug te trekken, hoeven we volgens Franssen ook niet te verwachten dat hij dat de komende dagen zal doen, "met internationale staatshoofden en regeringsleiders en duizenden buitenlandse journalisten."
Wat met Bidens uitdager, de Republikein Donald Trump? Hij staat erg kritisch tegenover de steun aan Oekraïne. "Je merkt toch wel dat er geen vijfjarenplan voor Oekräine gemaakt wordt. Je ziet dat het afgesproken bedrag geldt voor het komende jaar. En dan afwachten wat er zal gebeuren."
75e verjaardag
Vandaag staat ook een speciale ceremonie op het programma om het 75-jarige bestaan van de NAVO te vieren. Op 4 april 1949 ondertekenden de 12 stichtende landen, waaronder België, het Noord-Atlantische Verdrag. Op 4 april van dit jaar werd die verjaardag al gevierd met een ceremonie én een verjaardagstaart - door België als gastland aangeboden - op de hoofdzetel van de alliantie in Brussel.
Nu is er een plechtigheid in hetzelfde auditorium als waar 75 jaar geleden het verdrag ondertekend werd. "Dat is vooral ceremonieel", zegt Franssen. "Alle 32 landen, met voor het eerst ook Zweden, zullen samen op de foto gaan bij het verdrag."
Het wordt ook de laatste NAVO-top van secretaris-generaal Jens Stoltenberg. De voormalige Nederlandse premier Mark Rutte werd eind vorige maand officieel aangesteld als diens opvolger, maar neemt zijn taak pas in oktober op. "Al zal Rutte ook wel al mee op de foto staan", zegt Franssen.
De volgende top van de NAVO vindt plaats in Den Haag, in Nederland, van 24 tot en met 26 juni 2025.
