Voorbije maand juni was warmste junimaand ooit gemeten op aarde (en zo zitten we aan recordmaand 13)

Zoals elke maand maakte Copernicus een 'staat van ons klimaat' op. Het was onder meer afwachten of we alweer een recordmaand zouden beleven, nadat een maand geleden de cirkel van 12 recordmaanden was rondgemaakt. Dat blijkt inderdaad het geval, ondanks de tanende invloed van het weerfenomeen El Niño. De aarde heeft meer dan ooit koorts en dat vertaalt zich in volgende data: 

• Nooit werd er een warmere junimaand gemeten dan dit jaar. De gemiddelde temperatuur op aarde lag 0,14 graden Celsius boven die van juni vorig jaar, wat toen ook al een record was. De opeenvolging van 13 recordmaanden is geen primeur: het gebeurde ook al eens in 2015-2016. 

• Het was de voorbije maand 1,50 graden warmer dan een gemiddelde junimaand in de pre-industriële periode 1850-1900. Daarmee wordt volgens Copernicus voor de 12e opeenvolgende maand de symbolische opwarmingsdrempel van anderhalve graad overschreden. Dit is te zien in onderstaande grafiek die Copernicus maakte, waarbij de dikke rode lijn bovenaan de waarden meegeeft van de voorbije 12 maanden. De grafiek toont aan hoe we "op eenzame hoogte" zitten vergeleken met de voorgaande decennia (in dunnere lijnen, aflopend van rood naar blauw hoe verder we in de tijd teruggaan).

• De voorbije 12 maanden betekenden de warmste periode van 1 aansluitend jaar die de aarde ooit beleefde in onze moderne geschiedenis. Het was 1,64 graden Celsius warmer dan de pre-industriële referentieperiode. Volgens het klimaatakkoord van Parijs zouden we de opwarming van de aarde "ruim onder de 2 graden en liefst op anderhalve graad" moeten houden. Maar dat gaat dan over de langere termijn, veel langer dan 1 jaar. Hoe dan ook, zelfs die anderhalve graad wordt een bijzonder heikele klus. De bedoeling is om de ergste (of beter: nog ergere) gevolgen van de klimaatverstoring te voorkomen. 

• Wat het weer in Europa betreft, was er een opvallende tweedeling tussen (noord-)westelijke delen (met België) en het zuidoosten, waar het heel wat warmer was. 

• Het einde van het weerfenomeen El Niño werd bevestigd door dalende temperaturen in het evenaarsgebied in het oosten van de Stille Oceaan. 

• Ook de oceanen blijven maar recordwarm. Juni zette een nieuw record neer. De oceaantemperatuur zit nu al aan 15 opeenvolgende recordmaanden. Onze zeeën en oceanen nemen een groot deel van de extra warmte door de klimaatverandering op, om en bij de 90 procent. Maar ze slaan die warmte dus wel op, als gigantische batterijen. Dat beïnvloedt op zijn beurt onze weersystemen. 

• De oppervlakte aan zee-ijs aan Antarctica lag in juni 12 procent lager dan gemiddeld, het op een na slechtste cijfer sinds het begin van de metingen. Alleen juni 2023 deed nog slechter met 16 procent in de min. 

Bovenstaande kaart toont hoe de oppervlaktetemperatuur van onze zeeën en oceanen momenteel afwijkt van het gemiddelde van de periode 1991-2020. Hoe roder, hoe warmer. Hoe blauwer, hoe frisser. Grote delen van de Atlantische Oceaan blijven heel warm, en zelfs recordwarm, onder meer ook delen van de Noordzee. 

Het recordwarme oceaanwater vormt de perfecte brandstof voor tropische stormen en orkanen. Het was geen toeval dat Beryl bijzonder snel kon uitgroeien tot een orkaan. Nooit kwam een orkaan van categorie 5  zo vroeg op het seizoen.  

Beryl vormde zich boven de recordwarme Atlantische Oceaan, en bleef maar extra kracht oppikken daarna. Experts wijzen erop dat het water in de Caraïbische Zee nu even warm is als normaal in september, waarmee het 2 maanden voor zit op schema.

Beryl slaagde er al 3 keer in om in minder dan 24 uur tijd 35 mijl per uur (56,3 kilometer per uur) aan windsnelheden te winnen. Die drempel bestempelen experts als een "snelle intensifiëring".

Weersvoorspellers hadden dit niet zien aankomen, net zoals dat bij orkaan Otis het geval was vorig jaar. Het is opnieuw het signaal dat de mensheid zich in de nieuwe klimaatrealiteit op onbekend terrein bevindt, en dat we er maar beter alles aan doen om een verdere ontsporing te vermijden. Dat kan door de uitstoot van broeikasgassen snel naar beneden te halen.

Omdat het zeewater boven de Caraïbische Zee en de Golf van Mexico zo warm is, houden ze Beryl nauwlettend in het oog. Beryl deed het Mexicaanse schiereiland Yucatán aan, en bereikte afgelopen nacht het zuiden van Texas.

De Amerikaanse weerdienst NOAA liet eerder al weten dat het een druk orkaanseizoen zou kunnen worden door het begin van een La Niña in combinatie met het warme zeewater. 

Copernicus-directeur Carlo Buontempo schetst waar we staan: "Juni is de 13e opeenvolgende maand geworden met recordtemperaturen. Het is ook de 12e maand op rij dat we anderhalve graad boven het pre-industriële gemiddelde zitten."

"Dit is meer dan een statistische eigenaardigheid. Het legt een grote verandering bloot in ons klimaat, een die gaat blijven duren." 

Vroeg of laat zal deze opeenvolging van extreme records tot een einde komen, maar dat betekent niet dat er geen probleem meer zou zijn, zegt Buontempo nog. De algemene trend van klimaatopwarming blijft immers duren, en vroeg of laat zullen er opnieuw records sneuvelen.

Het zal van beleidsmakers en van onze persoonlijke keuzes en inspanningen afhangen hoe snel de opwarming afgeremd kan worden. Ondanks de slechte cijfers blijft dat de moeite: het kan bijvoorbeeld bepalen of de wereld de opwarming nog onder de 2 graden kan houden.

Elk tiende van een graad telt, en heeft een positieve impact op de toekomstige gevolgen van de klimaatverstoring. Buontempo kan enkel maar dezelfde boodschap meegeven als elke maand: de nieuwe records zijn onvermijdelijk, tenzij we stoppen met broeikasgassen in de atmosfeer te pompen.