De boeken van de week: gender in de sport, afscheid nemen van een moeder met dementie en een nieuwe biografie van Franz Kafka

De voetbalbond UEFA schakelde de bekende uroloog Piet Hoebeke in voor advies over hoe om te gaan met de toenemende genderdiversiteit in het voetbal. Hoebeke maakte de denkoefening samen met Imke Courtois; zij kent als ex-Red Flame alle gevoeligheden.

Deze denkoefening vanuit medisch én atletisch perspectief werd een boek: 'Gender Goals. Seksuele diversiteit in de sport' (uitgeverij Borgerhoff en Lamberigts).

Het aanvaarden van seksuele diversiteit blijft moeilijk in de sportwereld. Denk aan de Amerikaanse zwemster Lia Thomas: tot haar 18de identificeerde ze zich als man, nu 25 en vrouw. Door haar prestaties komt ze in aanmerking om geselecteerd te worden voor het vrouwenzwemmen tijdens de Olympische Spelen, maar ze mag niet deelnemen. Bij het gewichtheffen zijn trans vrouwen dan wel weer toegelaten. 

Volgens Hoebeke moet er een onderscheid gemaakt worden tussen de regelgeving gebaseerd op de huidige kennis over genderdiversiteit en die van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) die stelt dat er moet gestreefd worden naar maximale inclusie bij maximale fair-play. Dit betekent dat er geen oneerlijke concurrentie mag zijn en verklaart het verschil tussen zwemmen en gewichtheffen. 

Een binaire opdeling in mannen- en vrouwencategorieën is nodig in de sport. "Antropofysische kenmerken bepalen het verschil: de lengte van de persoon, de lengte van de botten en spieren, de grootte van het hart en de longen … In het geval van de zwemster moet je vooral gaan kijken naar de hormonale invloed van spierkracht op het zuurstoftransport in de bloedcellen. Belangrijke vraag is: hoelang blijven de hormonale effecten van bijvoorbeeld testosteron duren? Daar zijn we vandaag nog niet uit", licht Hoebeke toe.

Hoebeke nuanceert de invloed van testosteron omdat een hoge waarde niet altijd een effect heeft, zoals in het geval van een medische aandoening. Er zijn ook andere bepalende componenten zoals coördinatievermogen die niet hormonaal beïnvloed worden.

"We kunnen alleen maar regels opstellen op basis van de kennis die we nu hebben. Er moet nog veel onderzoek gebeuren en die IOC-gedachte – maximale inclusie bij maximale fair-play - naar best vermogen invullen", is de mening van Hoebeke.

Volgens Courtois moet er vooral op topsportniveau voorkomen worden dat er oneerlijke concurrentie is. "Als je als vrouw in een mannencategorie meedoet, verlies je gegarandeerd. Je moet gaan voor inclusie, maar tegelijk ook de vrouwensporten beschermen." 

Pascal Kerkhove, voormalig hoofdredacteur van de Zondag, zorgde voor zijn moeder tot ze begin vorig jaar overleed na dementie. In 'Dag ma. Blijf je nog even? Liefde in tijden van dementie' (uitgeverij Bitbook) schrijft hij over zijn ervaringen als mantelzorger. 

"Toen de diagnose van dementie viel, was dat een harde klap voor de familie en voor mijn moeder zelf", vertelt Kerkhove op Radio 1. "Er volgden diepgaande gesprekken – toen dat nog kon - over 'hoe zien we dit?'. Zij uitte de uitdrukkelijke wens om zo lang mogelijk thuis in Waregem te blijven wonen, in haar vertrouwde omgeving."

Gaandeweg nam niet alleen de zorg toe, maar ook de mentale druk, getuigt Kerkhove. "Het gaat steeds minder goed met je mama, je maakt je steeds meer zorgen en vraagt je af: doe ik het goede voor haar? Je zit in een emotionele rollercoaster, zeker met iemand die aan dementie lijdt. Er komt heel veel op je af en verwarring is een vast onderdeel."

Elke zondag gaat Kerkhove op de koffie bij zijn moeder. "Ik wist nooit wie de deur zou opendoen. Toen ik binnenkwam, zag ik het meteen: ze is aangekleed, de koffie en taartjes staan klaar. Soms was ze nog in kamerjas en had ik iemand helemaal anders voor mij. Het kon ook tijdens een gesprek helemaal veranderen." Kerkhove wilde zijn verdriet aan zijn moeder niet tonen.

Zijn moeder gaat uiteindelijk naar een zorghotel, het woonzorgcentrum in Gent waar de echtgenote van Kerkhove werkt met mensen met dementie. "Een moeilijke beslissing gezien haar wens om thuis te blijven wonen." Ze nam afscheid met de woorden: "Dag Waregem, tot nooit meer". 

Kerkhove wil met zijn boek ook een lofzang brengen aan de zorgsector, cruciaal in onze samenleving waarin het aantal mensen met dementie toeneemt. "Er is een soort omgekeerde evenredigheid tussen het maatschappelijk belang van het zorgpersoneel en de maatschappelijke waardering, waarvan verloning er één is. Werken met mensen met dementie, vergt een extra inspanning én tijd wat vaak ontbreekt."

Eve Babitz (1943–2021) werd geboren in Hollywood en maakte deel uit van de artistieke scene van Los Angeles. Ze was schrijfster, kunstenaar en grafisch ontwerper van onder meer de platenhoezen voor Buffalo Springfield en Linda Ronstadt. Haar autobiografische roman uit 1977 is nu voor het eerst in het Nederlands vertaald met de titel 'Lome dagen, vluchtig gezelschap' (uitgeverij HetMoet). 

"Seks en mannen en minnaars zijn dus overal, all over the place, in dit stralende boek met de ondertitel 'De wereld, lust en L.A.'", vertelt  Christophe Vekeman in zijn recensie op Klara. Het boek is een liefdesroman bevolkt met kleurrijke figuren en een ode aan het zonovergoten Los Angeles.

De bedreiging dat een aardbeving de stad van de kaart veegt, maakt het "gewoon heel erg moeilijk om serieus te zijn, zelfs niet wanneer het gaat over jezelf of over wie je zogenaamd bent", citeert Vekeman Babitz uit het boek.

Ze maakt van feesten een levenskunst en omringt zich met de juiste personen.  "Ik ontdekte al vroeg in mijn leven dat een introductie door de juiste persoon de beste manier is om met iets kennis te maken. Zo legde ik de eerste keer dat ik kaviaar rook het toastje linea recta terug op het bord en heb ik 5 jaar gewacht totdat ik het vissige goedje opnieuw kreeg aangeboden door een verbannen Russische gravin die het met koude wodka in haar salon serveerde, en tóén was ik er ineens dol op." 

Volgens Vekeman is 'Lome dagen, vluchtig gezelschap' een schitterend, oergeestig boek, aanbevolen om te lezen tijdens de lange lome zomerdagen die eraan komen.

Op 3 juni 1924 overleed Franz Kafka, amper 41 jaar oud, aan de gevolgen van tuberculose. Honderd jaar na zijn sterfdatum verschijnt de biografie 'Kafka. Schrijven voor zijn leven' (uitgeverij Atlas Contact) van de Duitse filosoof en historicus Rüdiger Safranski. Voegt deze biografie iets toe aan alles wat er al is verschenen over Kafka? 

Volgens Gudrun De Geyter, die het boek las, geeft de biografie je vooral veel zin om Kafka te (her)lezen.

"Safranski volgt het spoor van het schrijven van Kafka en het gevecht dat Kafka had met het schrijven. Hij legt verbanden tussen de verhalen, ook met de talloze brieven die Kafka geschreven heeft en hij zoekt weerkerende motieven: hij laat vooral de schrijver zichtbaar worden doorheen het werk", vertelt De Geyter op Klara. 

Safranski schrijft over Kafka's job bij de arbeidsongevallenverzekering, zijn complexe verhoudingen met vrouwen, eerst met Felice Bauer die hij in Berlijn heeft leren kennen via zijn beste vriend Max Brod en de andere vrouwen die daarop volgden. Met Bauer had Kafka vooral een brievenrelatie die hem in de roes van het schrijven van 'Het vonnis' en 'Het proces' bracht. Ook legt Safranski het verband tussen de problematische relatie tussen vader en zoon en het oeuvre van Kafka. 

"Je hebt de neiging om Kafka te zien als een soort terneergeslagen zelfkweller die niet weet hoe te leven en eigenlijk klopt dat niet", vindt De Geyter na het lezen van de biografie. "Er zijn genoeg getuigen die zeggen dat Kafka een grote geestigaard was. Hij kon heel goed voordragen uit zijn eigen werk – mensen die dat hebben meegemaakt vonden het ongelooflijk - en hij vond zichzelf heel sterk in het imiteren van mensen."

'Kafka. Schrijven voor zijn leven' van Rüdiger Safranski ligt vanaf  9 juli in de winkel.

Dat de baarmoeder zonder seks verstopt kon raken was in Italië tijdens de 15de eeuw een gangbare opvatting. In 'Seks in de Renaissance. Standjes en standpunten in de tijd van Da Vinci' (uitgeverij Atlas Contact) brengt Marlisa den Hartog een mentaliteitsgeschiedenis over seksualitiet: wat was toen deugdelijk en wat taboe? En welke rol speelden kerk en staat? 

Voor dit boek raadpleegde Den Hartog een 60-tal bronnen waaronder medische handboeken over menselijke anatomie, theologische traktaten, preken, een ridderroman van 500 pagina's, een collectie van 200 korte verhalen en brieven, "die niet bedoeld waren om te publiceren, maar gelukkig wel bewaard zijn gebleven in familie-archieven", vertelt Den Hartog op Radio 1. 

De focus van haar onderzoek ligt op de periode van 1450 tot 1550 en Italië dat toen een van de meest verstedelijkte gebieden was en een culturele bloeiperiode beleefde. Er was welvaart, en zowel mannen als vrouwen waren geletterd. "Wat je wel ziet is dat vrouwen in brieven niet snel geneigd zijn het te hebben over hun seksleven waar mannen dit wel degelijk doen", vertelt Den Hartog. 

In die tijd heerst er zowel een bro-culture, waarin mannelijkheid wordt gemeten aan de hand van seksuele prestaties, als een rape-culture waarin seksueel geweld tot op een bepaalde hoogte goed wordt gepraat. 

Er is een dubbele moraal: "De kuisheidscode is strenger voor vrouwen dan voor mannen, ingegeven door de angst voor buitenechtelijke kinderen die op die manier een erfenis kunnen krijgen van een man die niet hun vader is", licht Den Hartog toe. 

Schoonheid wordt gelijkgesteld aan jeugdigheid. De minimumleeftijd om te trouwen bij meisjes is 12, bij jongens 14 en de gemiddelde leeftijd waarop getrouwd wordt ligt bij vrouwen in hun late tienerjaren terwijl mannen eerder eind de 20 zijn. Hoe rijker de mannen en machtiger hun familie, hoe ouder ze trouwen. Vrouwen eens de 40 voorbij zijn niet langer een lustobject. 

Homoseksualiteit is verboden en wordt vervolgd door wereldlijke overheden in Venetië en Florence waar er zelfs speciale opsporingseenheden zijn. Voor de Kerk is het een doodzonde. 

In haar boek toont Den Hartog aan hoe sommige clichématige opvattingen van toen tot op vandaag bepalen hoe we naar seks kijken.