Waarom Franz Kafka 100 jaar na zijn dood nog altijd zoveel jongeren inspireert

In de Tsjechische hoofdstad Praag kan je niet om de merchandising rond Franz Kafka heen: je vindt zijn hoofd op posters, koffiemokken, T-shirts en zelfs op boekentassen. Toeristen trekken er massaal naar huisnummer 22 in het Gouden Straatje, waar hij ooit woonde, of poseren bij het 'roterende hoofd' van kunstenaar David Černý.

Ook op het socialemediaplatform TikTok is de schrijver razend populair. Jongeren delen er memes die gebaseerd zijn op zijn werk, of delen citaten uit zijn boeken.   

Bijna hadden we zijn meesterwerken zoals ‘Het proces’ en ‘De gedaanteverwisseling’ niet gekend. Kafka vond zijn werken immers niet helemaal af.  

Als zijn vriend en collega-schrijver Max Brod de uitdrukkelijke instructies van Kafka destijds had gevolgd, waren al zijn manuscripten in vlammen opgegaan. Dan spraken we nu niet over Kafkaiaanse toestanden. En dan was Gen Z, de jongeren die geboren zijn tussen 1995 en 2010, vandaag niet zo gefascineerd door zijn (liefdes)brieven aan Milena.

Ook Benjamin Biebuyck, professor Duitse literatuur aan de Universiteit Gent, noemt zichzelf een fan en “een intensieve lezer". Het valt ook hem op dat Kafka een auteur is die jonge mensen aanspreekt. 

“Dat zagen we al bij de generatie na de Tweede Wereldoorlog die zich volop ging verdiepen in het existentialisme: deze jonge mensen hebben Kafka wereldberoemd gemaakt", zegt hij in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Dit zie je dan telkens terugkomen over de jaren heen: jonge mensen voelen zich onbegrepen en onderdrukt door een overmacht waar ze niet tegenop kunnen.”

Beluister: professor Duitse literatuur Benjamin Biebuyck verklaart de populariteit van Franz Kafka

“Kafka’s teksten zijn ook vrij toegankelijk, en qua taal niet bijzonder uitdagend”, zegt Biebuyck. “Het zijn geen teksten die je vanaf het begin voor een muur stellen. Je kan er zachtjes inrollen.” 

“Voor je het weet zit je in een soort van universum waar je heel veel vragen ziet naar voren komen die jonge mensen interesseren. Ik denk bijvoorbeeld aan de samenleving die heel erg op economie gericht is, en waar je niet altijd je plaats in vindt.”

“Ook vragen die te maken hebben met seksualiteit en lichaamsbeleving komen aan bod bij Kafka. Je ziet dat hij een aantal domeinen beroert die veel mensen inspireren en fascineren, en zeker jonge mensen.” 

Welk werk van Kafka zou Biebuyck aanraden? “Bijna alles”, lacht hij. “Ik heb nog maar weinig teksten van Kafka gelezen die ik niet goed vond.”

“Ik heb natuurlijk het voordeel dat ik de boeken in het Duits kan lezen, en dat is meteen ook mijn tip: leer Duits om zo Kafka te kunnen lezen.” 

“Je kunt zijn hele werk kopen voor 45 euro, denk ik. Voor die prijs krijg je een prachtige regenboog van teksten, die heel leesbaar zijn. Het zijn teksten die je je aan het denken zetten, waar je onzeker door wordt en waardoor je het gevoel hebt dat er nog heel veel te ontdekken valt.”

“Door verder te lezen ontdek ik ook altijd maar nieuwe wegen, nieuwe sporen, maar ook nieuwe onduidelijkheden. Ik denk dat dat iets is wat heel veel mensen inspireert.”

Als Biebuyck dan toch een werk zou aanraden, gaat hij voor 'Brieven aan Milena’: “Je zou zo op Kafka verliefd worden als je het leest, omdat hij het zo schitterend uitwerkt.”

Daarnaast is hij ook een enorme fan van ‘Auf der Galerie’. “Het is een tekst van nauwelijks 1 pagina, je bent er hooguit 5 minuten mee bezig. Je ziet onmiddellijk de gelaagdheid van de Kafkaëske wereld die uitgelegd wordt in een sprankelende taal. Daarmee kan je dus best beginnen.”

Beluister: ook actrice Hilde Van Mieghem outte zich in ‘De wereld van Sofie’ als grote fan van ‘Brieven aan Milena’