Ierse datacenters slurpen zo veel stroom dat er rechtszaken van komen: hoe kan het anders?

Even terugspoelen: in 2008 hield de bankencrisis lelijk huis in Ierland. Om de zware economische klap te boven te komen, voerde Ierland een beleid waarmee het internationale technologiebedrijven naar het land wilde lokken. Met onder meer bijzonder lage belastingen lukte dat ook. Hoofdstad Dublin werd echt the place to be voor bedrijven als Amazon, Google, Temu en TikTok. 

Maar zulke cashcows komen ook met een kost. Allemaal poten ze namelijk forse datacenters neer, lees: grote gebouwen vol computerservers, die hun internettoepassingen moeten doen draaien en de gegevens ervan verwerken. De regio rond Dublin telt vandaag liefst 82 van die mastodonten. 

En zulke datacenters zuipen stroom, almaar meer zelfs met de opkomst van cryptomunten en AI-toepassingen als ChatGPT. De servers zelf moeten blijven draaien, er is noodstroom nodig (vaak op gas of diesel) en ook de koeling vergt enorm veel energie.

Samen hebben de grote datacenters rond Dublin vandaag zowat een vijfde van de in Ierland beschikbare stroom nodig en binnen enkele jaren zou dat groeien naar een derde. Dat zijn cijfers die onder meer de industrie zorgen baren: wordt de stroomvoorziening zo niet erg krap tijdens een koude winter? En ook bij enkele Ierse burgers en ngo's zijn er vraagtekens: zij zijn naar het Hooggerechtshof gestapt, omdat de groei van die datacenters niet te verenigen zou zijn met de wettelijk vastgelegde klimaatdoelstellingen.

De Ierse regering worstelt ermee. Waar netbeheerder Eirgrid een moratorium tot 2028 heeft ingesteld op nieuwe datacenterprojecten, zoeken politici oplossingen om de toekomstige groei toch liever niet te hard af te remmen. Alleen is dan de vraag waar ze dan de nodige energie moeten vinden.

Het probleem is momenteel vrij acuut in Ierland, maar tegelijk al veel langer bekend, zegt Pieterjan Van Leemputten, journalist bij ICT-magazine Data News, in De Ochtend op Radio 1. "In Nederland is ook al enkele jaren een publiek debat aan de gang over hoeveel stroom die datacenters mogen verbruiken. Want in heel Europa - Amsterdam, Frankfurt, Parijs - heb je van die grote hubs die heel veel elektriciteit vragen." 

En doordat ook die plekken stilaan verzadigd raken, is er nu ook een opmars in België bezig, weet hij. "Dus dit probleem zal zich ook hier op termijn stellen. We hebben daar heel veel stroom voor nodig."

Verrassend is dat niet, want zulke datacenters worden voor zowat alles gebruikt wat wij op het internet doen. "Noem ze het kloppende hart van het internet. Alle data van onze online gaming, alles wat we met ChatGPT doen, beeldgeneratie, maar zelfs de online versie van Microsoft Office zit daarin samen."

Daarom vindt Van Leemputten het in elk geval niet fair om voor dat energievraagstuk naar individuele datacenters of zelfs individuele techbedrijven te wijzen. "Je hebt ook veel datacenters waar verschillende bedrijven hun infrastructuur mogen inschuiven. Samengeteld hebben die een enorme stroomvraag, maar bekijk je dat individueel, dan is dat al een pak genuanceerder. En het valt nog beter mee als je per gebruiker rekent of zelfs naar het nut van een toepassing kijkt."

"De VUB heeft bijvoorbeeld net een nieuwe supercomputer aangekondigd, die in Brussel gaat staan", illustreert Van Leemputten. "Dat ding vreet stroom. Maar misschien gaat die ooit wel een deel van het klimaatprobleem oplossen?" 

Kunnen we als consument misschien iets doen om het energieverbruik van die datacenters te beperken? Onlangs nog wees computerwetenschapper Jeroen Baert erop dat AI-chatbots als ChatGPT en Google Gemini tot 25 keer meer energie verbruiken dan de traditionele Google-zoekmachine. "We zetten AI momenteel in als een soort van manusje-van-alles. We spelen er als gek mee, terwijl de vraag die enorme rekenkracht vaak niet waard is", klonk het in onze podcast 'Het uur van de waarheid'. 

"Stel dat je de biografie van Albert Einstein nodig hebt. Dan kan je enerzijds zijn Wikipedia-pagina bezoeken, of anderzijds ChatGPT die biografie in elkaar laten puzzelen op basis van alle woorden op het internet. Veel mensen begrijpen niet dat daar een gigantisch energieverschil tussen zit. We moeten echt duidelijk maken dat er voor veel problemen ook gewoon saaie oplossingen bestaan."

Van Leemputten is het daar in essentie mee eens. "We moeten ons er allemaal van bewust zijn wat we verbruiken. Maar toch kan je moeilijk zeggen: 'we moeten een beetje dimmen met dat internet'. We gebruiken dat voor zowel heel nuttige als gewoon plezierige dingen. Ik speel ook videogames: je zou daarvan ook kunnen zeggen dat het nutteloos is. Maar ik doe dat gewoon graag." 

Het idee van een moratorium of ban op datacenters is dus niet zo zinvol, denkt Van Leemputten. "Maar je moet natuurlijk wel zien dat je stroomvoorziening niet in gevaar komt."

De groene Ierse minister van Milieu en Klimaat Eamon Ryan wil daarom bijvoorbeeld toekomstige nieuwe datacenters verplichten om enkel nog op CO2-neutrale energiebronnen te draaien. Al moet gezegd dat hij voor dat idee niet direct veel bijval oogst bij zijn christendemocratische regeringspartners.

Ook Van Leemputten vindt het logisch dat datacenterbouwers de boodschap zouden krijgen dat het zo ecologisch mogelijk moet, stelt hij. "En als ik met mensen uit de sector spreek, denk ik dat ze die boodschap zelf ook uitdragen. Niet alleen om ecologische redenen trouwens, maar ook gewoon omdat het dan minder kost om ze te doen draaien."