Bouw gestart van eerste groene datacenter in België, maar hoeveel energie verbruikt het internet? En kunnen we daar iets aan doen?

Stuurde jij vandaag al een foto via WhatsApp, of had je een videovergadering? Googelde je de weg naar een afspraak voor je werk terwijl je naar Spotify luisterde? Keek je gisterenavond naar een serie via Netflix of VRT MAX?

Hoe dan ook, we gebruiken het internet massaal. Met al zijn mogelijkheden en toepassingen is het niet weg te denken uit ons leven. Maar voor internet is ook energie nodig, en veel: om alle informatie op te slaan, te versturen en te verwerken. Dat gebeurt in datacenters die erg veel stroom nodig hebben. De Europese Commissie wil dan ook ingrijpen en eist dat alle datacenters tegen 2030 CO₂-neutraal worden in het kader van de Green Deal.

Woensdag is in ons land de eerste steen gelegd van een groen datacenter dat de servers van de Vrije Universiteit Brussel en het UZ Brussel zal herbergen, maar waarvan ook een deel gecommercialiseerd zal worden. In het Green Energy Park in Zellik slaan universiteiten en private investeerders de handen in elkaar om de uitstoot naar beneden te halen. We leggen uit hoe het werkt. 

Een datacenter is een gebouw vol servers - computers die draaien om informatie op te slaan en beschikbaar te maken voor internetverkeer. Stel het je zo voor: als jij dit artikel openklikt, laadt je internetbrowser de tekst, foto's of video's die erin te zien zijn. De browser ontvangt blokjes informatie van een server, een computer die (kilometers verder) de informatie bewaart en verstuurt. Die server moet dus voortdurend aanstaan. Om de blokjes info te versturen van dat datacenter tot jouw computer en om de informatie door je computer te laten verwerken, is er ook elektriciteit nodig.

Hetzelfde geldt eigenlijk voor al onze internetdiensten: wanneer je een filmpje verstuurt via een berichtenapp, moet dat ook doorgegeven worden van computer naar computer (naar computer). Sommige informatie bewaren we gewoon op een externe USB-stick of geheugenkaart, of op de harde schijf in ons toestel. Maar alles waar je een back-up van neemt of wat online beschikbaar is, zoals e-mails, berichten, en websites, staat dus ergens geparkeerd op een server.

Soms houden bedrijven hun servers binnen hun eigen gebouw. Zo ging het vroeger voornamelijk. Maar steeds vaker richten ze zich tot datacenters, waar ze bij wijze van spreken een hoekje kunnen huren om hun servers te laten zetten. Het datacenter zorgt voor de stroom en de koeling van die computers. Want computers die aanstaan, geven warmte af. Het datacenter biedt bovendien zekerheid qua performantie (het presteren van je servers, zeg maar): als er een stroomonderbreking is, bieden zij continuïteit met noodgeneratoren. Die slurpen (meestal) diesel.

Volgens Jimmy Van Moer, Algemeen Directeur van het Green Energy Park, is dit het eerste groene datacentrum in ons land. Toch zijn er twee datacentra die al beweren 'groen' te zijn. Hoe zit dat dan?

De twee centra, LCL Diegem en het Interxion-datacenter in Zaventem, werken met 100 procent aangekochte groene stroom. Dat neemt, zelfs als de energie volledig uit hernieuwbare bronnen komt, echter niet weg dat een datacentrum energie gebruikt om toestellen af te koelen. En dat geeft, zelfs als de koeling zo efficiënt mogelijk is ontworpen, restwarmte. Koele lucht of water gaat binnen, warme(re) lucht of water gaat buiten: energie die verloren gaat.

"Je hebt in een datacenter verschillende aspecten aan het energieverbruik, los van het type energie dat binnenkomt", legt Johan Claes, zelf consultant voor digitale vergroening, ons uit. "Er is de efficiëntie van de IT zelf, de servers dus. Daarnaast is er de koeling, maar ook de warmte die uit het gebouw komt: elke watt die een server laat draaien, komt eruit als een watt warmte-energie".

Het unieke aan het nieuwe centrum is dat die warmte volledig zal worden ingezet in de omringende gebouwen. "Het datacenter is onmiddellijk mee ontworpen binnen de gebiedsontwikkeling", zegt Van Moer. "Het is een verticaal center: geen breed gebouw op een grote akker, maar een hoog gebouw dat deel is van het hele Green Energy Park. We verwarmen de gebouwen in het domein".

In de hete zomerdagen is die warmte niet rechtstreeks nuttig, maar ook dan probeert het center duurzaam en circulair te werken. De hele kelder onder het gebouw is een opslagplaats voor regenwater, zodat er voldoende water is in droge periodes.

De principes zijn niet per se nieuw: warmte hergebruiken in warmtenetten, efficiënter koelen, gebruik van regenwater, ... maar ze worden nog niet vaak gebruikt in datacenters. "Dat is wel degelijk nuttig. Grote spelers als Amazon, Google, en Microsoft bouwen energie-efficiënte centers, en kijken nu ook naar projecten met restwarmte", zegt informaticaprofessor Wim Vanderbauwhede van de Universiteit van Glasgow.

Het is daarnaast ook een plek waar met recente technologie zal gewerkt worden, namelijk met waterstof. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel willen samen met partners als Fluxys en Fluvius de klassieke, vervuilende dieselgeneratoren vervangen met waterstofgeneratoren. Die generatoren worden gebruikt als oplossing bij stroomonderbrekingen en om het net aan te vullen als er te weinig andere elektriciteitsproducitie is. Eens de technologie ver genoeg staat, zou met waterstof zou ook die productie vergroenen. "Tenminste als de waterstof zelf niet gemaakt is op basis van fossiele brandstoffen", merkt Vanderbauwhede op. 

Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden, want de beschikbare cijfers variëren, maar meestal liggen ze tussen twee en vier procent (zoals in deze recente studie ). Onderzoekers verwachten tegen 2040 een verviervoudiging. Eén ding staat vast: de sector groeit stevig, en dus ook de CO₂-uitstoot ervan. Bovendien is het stroomverbruik dat naar IT gaat veel hoger in Europa en in de Verenigde Staten, dan elders: tot wel een vierde van het totale elektriciteitsverbruik.

"Ongeveer de helft daarvan is te wijten aan het internetverkeer, dus het versturen van informatie. De andere helft komt voort uit de productie van toestellen", zegt Vanderbauwhede. Het kost immers ook veel energie om bijvoorbeeld metalen te mijnen die in je telefoon zitten.

Er komt dan ook stilletjes een beweging op in de IT-wereld om duurzamer te werken, met ondere andere de "Green Deal Digital Coalition " waarin bedrijfsleiders hun engagement vastleggen om de sector te verduurzamen. En er zijn ook kleine ondernemers op zoek naar duurzamere oplossingen voor het internet. En dus stilaan ook groenere datacentra.

En er is nog een positieve noot. "Het internet bespáárt ook energie, dat mogen we niet vergeten", zegt Csaba Varszegi, duurzaam webontwikkelaar. Als je online vergadert, bespaar je misschien veel op transport, om maar één voorbeeld te gebruiken. "En het gebruik van datacentra op zich ook al: het is veel efficiënter om die servers te verzamelen in een goed beheerd gebouw dat daarvoor gemaakt is, dan in een kamertje bij al die bedrijven apart".

Je zal het misschien niet graag horen: minder kattenfilmpjes en Netflix kijken, om maar één ding te noemen. "Van het internetverkeer is op dit moment 83 procent afkomstig van videostreaming", zegt Vanderbauwhede. "Het zou ook al veel schelen als we niet telkens in high definition (HD, hoogste beeldkwaliteit) kijken. Het verschil tussen de hoogste resolutie en iets lager kunnen we met het menselijke oog nauwelijks zien, maar maakt een groot verschil voor de uitstoot." 

Al is er nog iets heel eenvoudigs dat je kan doen: je apparatuur zo lang mogelijk gebruiken. "Voor de eindgebruiker is 70 à 80 procent van het verbruik al gebeurd vóór je je toestel in handen hebt, bij de productie. We zouden eigenlijk allemaal twintig jaar moeten doen met onze telefoon", volgens Vanderbauwhede. 

Toch is vooral de bouw van het internet van belang volgens Varszegi, die zijn missie maakt van de creatie van "lichtgewicht" websites: sites die weinig serverruimte vereisen omdat er minder zware beelden op staan of omdat de code simpeler is. En dan zijn er nog "idle servers": servers die ooit nuttig waren, maar die al lang niet meer gebruikt worden. "Niemand durft die afzetten, want je weet maar nooit dat er toch nog iets op draait", zo vertelt Claes.

In welke mate dit nieuwe duurzame datacenter z'n belofte zal waarmaken, is nog af te wachten, zegt Claes tot slot. "Maar hun ambitie en attitude zijn veelbelovend."