Kloof tussen Vooruit en centrumrechtse partijen is Vlaams groter dan federaal, blijkt uit De Stemtest (al zegt dat niet alles)

De stemmen waren zondag nauwelijks geteld, of een centrumrechtse federale regering leek al in de steigers te staan. Tijdens de campagne groeiden de N-VA en CD&V in Vlaanderen en de MR en Les Engagés aan Waalse zijde al naar elkaar toe. Ook Vooruit, dat de wind in de zeilen had, liet een opening voor een regering zonder de PS.

Toen zondagavond bleek dat de kiezer zowel ten noorden als ten zuiden van de taalgrens (centrum)rechts gestemd had, leken de kaarten opeens bijzonder gunstig te liggen voor een snelle regeringsvorming. Maar gisteren doorprikte Vooruit-kopstuk Conner Rousseau dat beeld.

"Federaal is de kans klein dat we in een regering stappen. Die 4 centrumrechtse partijen willen een beleid voeren dat haaks staat op dat van ons", zei Rousseau in De Afspraak. "Ik denk dat de kans groter is dat we Vlaams tot een akkoord komen met de N-VA en CD&V dan federaal", voegde hij eraan toe in 'VTM Nieuws'.

Maar klopt dat wel?

Een analyse van de UAntwerpen op basis van de partijstandpunten in De Stemtest, geeft op het eerste gezicht alvast een ander beeld. Daaruit blijkt dat de kloof tussen Vooruit en de N-VA, die als grootste Vlaamse partij de regeringsvorming trekt, iets kleiner is op federaal niveau dan op Vlaams niveau.

Daarvoor keken de onderzoekers naar de standpunten van de partijen voor 86 federale stellingen en 82 Vlaamse stellingen. Op federaal niveau komen Vooruit en N-VA overeen op iets meer dan de helft van de stellingen (54,7 procent). Op Vlaams niveau is de afstand groter: daar blijkt voor minder dan de helft overeenkomst (47,6 procent).

Dan is de match tussen Vooruit en de CD&V beter. Als het gaat over Vlaamse beleidsthema's overlappen beide partijen op iets minder dan 8 op de 10 stellingen. Federaal is dat het geval voor bijna 7 op de 10 stellingen.

Vooral tussen de N-VA en Vooruit lijkt de kloof dus groot, ook op Vlaams niveau. "Op Vlaams niveau is de match tussen Vooruit en de N-VA het slechtst", zegt politicoloog Stefaan Walgrave van de UAntwerpen. Waarom ziet Rousseau dat dan anders?

"De Stemtest vertelt ons iets over de positie van de partijen, al moet je daar voorzichtig mee zijn", zegt professor politieke communicatie Jonas Lefevere van de UAntwerpen, die De Stemtest mee ontwikkelde.

"In de Stemtest worden alle stellingen als gelijkwaardig beschouwd. Dus het kan best zijn dat er tussen de N-VA en Vooruit over het algemeen veel overlap is, maar dat de overeenkomst veel kleiner is als het gaat over de thema's die voor Vooruit belangrijk zijn."

Die breekpunten lijken er vooral op sociaaleconomisch vlak. Zo pleiten de N-VA en de MR onder meer voor zware besparingen, het beperken van de werkloosheid in de tijd en het niet indexeren van de uitkeringen. Stuk voor stuk maatregelen die voor een socialistische partij moeilijk te verteren zijn.

Iets waar Rousseau gisteren ook naar verwees in De Afspraak. "Wij hebben ons de voorbije jaren ingezet op het beschermen van koopkracht en we hebben geïnvesteerd in gezondheidszorg. De kiezer heeft ons daarvoor beloond. De 4 andere partijen willen net besparen op de gezondheidszorg en willen géén eerlijke bijdragen van de grootste vermogens. Dat staat haaks op ons beleid."

"De thema's die over herverdeling gaan, waar de klassieke links-rechtstegenstelling meer tot uiting komt, zitten op federaal niveau", legt Walgrave uit. "Daar zijn de tegenstellingen vanzelf groter."

Nochtans bleek uit onderzoek van de UAntwerpen vorig jaar nog dat Vooruit de voorbije jaren op sociaaleconomisch vlak een stuk opgeschoven is naar het midden. Zo is de partij vandaag bijvoorbeeld voor verplichte gemeenschapsdienst voor mensen die een leefloon krijgen en wil ze de pensioenleeftijd niet opnieuw verlagen naar 65 jaar.

"Er wordt vaak gezegd dat Vooruit de voorbije jaren naar rechts is opgeschoven. Dat klopt, zeker als je kijkt naar de socioculturele as", zegt Lefevere. "Maar de klassieke thema's voor een socialistische partij zijn natuurlijk vooral sociaaleconomisch, en daar zie je toch dat de kloof met N-VA nog altijd groot is."

"Bovendien moet je er ook rekening mee houden dat federaal de budgetten beperkter zullen zijn door de slechte begrotingstoestand", vult Walgrave aan. Volgens hem wil Rousseau dan ook vooral de onderhandelingspositie van zijn partij versterken.

"Ik denk dat Vooruit het heel gevaarlijk vindt om als enige linkse partij in een centrumrechtse regering te stappen. Ze zullen hun huid allicht duur willen verkopen, omdat ze geïsoleerd staan."

"Op Vlaams niveau zit je met 3 partijen aan tafel, federaal met 5 partijen. Dat betekent dat Vooruit op federaal niveau alleen staat tegenover 4 partijen die qua standpunten dichter bij elkaar liggen", zegt ook Lefevere. "Dus het is logisch dat de onderhandelingen voor Vooruit federaal moeilijker zullen zijn dan op Vlaams niveau."

Het valt in elk geval op dat weinig partijen voorlopig willen onderhandelen. Gisteren nog zei Groen dat ze zowel federaal als Vlaams kiezen voor de oppositie. Ook de Franstalige socialisten van de PS gaven na hun verkiezingsnederlaag al snel aan dat ze federaal in de oppositie willen gaan. Bij de Open VLD kondigden ze dat zelfs zondagavond al aan.

Nochtans zou een centrumrechtse regering met de Open VLD logischer zijn, stelt Rousseau. "Wat gaan zij doen? Oppositie voeren tegen de MR met het beleid waarvoor ze zelf jaren hebben gesmeekt om het te kunnen voeren?", zei hij in De Afspraak.

"Op papier is een meerderheid met Open VLD inderdaad logischer", zegt Lefevere, "Maar zij hebben afgelopen zondag een historisch verlies geleden en zijn momenteel meer bezig met de vraag hoe ze als partij nu verder moeten."

Dat gaf ook kopstuk Gwendolyn Rutten maandag al aan in De Afspraak. "De kiezers hebben een duidelijk signaal gegeven. Wij zijn na 25 jaar uitbestuurd. Het is tijd om te herbronnen, en dat moeten we nu vooral goed en grondig doen."

En dus lijkt het dat de 4 centrumrechtse partijen toch op Vooruit zullen moeten rekenen. "Doordat enkele grote partijen meteen voor de oppositie gekozen hebben, en doordat niemand met Vlaams Belang wil regeren, zijn de opties natuurlijk beperkt", zegt Lefevere.

"Het is logisch dat iedereen na de verkiezingen meteen zei: de kaarten liggen zeer helder. Maar ik begrijp ook dat elke partij eerst even kijkt: wacht, wat hebben wij eraan? Gaan wij ons programma kunnen realiseren?"

Betekent dat dat een snelle regeringsvorming opeens een stuk verder af is? Rousseau gaf in De Afspraak alvast aan dat de onderhandelingen voor zijn part nog even mogen duren. "Wat hebben mensen aan een snelle regeringsvorming als ze de prijs ervan betalen? Ze willen goed werk, geen halfslachtig werk", stelde hij.

Wordt vervolgd dus.