Mogen we dromen van snelle regeringsvorming? "De verleiding is groot om overdreven optimistisch te zijn"

Om half 2 deze namiddag worden de eerste stappen gezet richting een nieuwe Vlaamse regering. Bart De Wever (N-VA) start dan op het Martelaarsplein met zijn informatieronde. Hij zal elke Vlaamse partijvoorzitter – in de volgorde van de verkiezingsuitslag - 3 kwartier onder 4 ogen spreken. 

Zo'n anderhalve kilometer verderop wacht ook koning Filip een drukke dag. Hij ontvangt op het paleis onder meer voorzitters Melissa Depraetere (Vooruit), Maxime Prévot (Les Engagés) en Sammy Mahdi (CD&V) om te praten over de verkiezingsresultaten.  

Morgen volgt mogelijk al de volgende stap. De Wever hoopt Vlaams dan al zicht te hebben op een mogelijke coalitie, de koning stelt waarschijnlijk een eerste informateur aan. Het begin van een snelle regeringsvorming? En dus een breuk met de traditie van maandenlange (en soms jarenlange) regeringsonderhandelingen?

Zo liggen de kaarten Vlaams en federaal. 

Stilletjes wordt er gefluisterd dat er misschien op de Vlaamse feestdag - over precies 1 maand - al sprake kan zijn van een nieuwe coalitie.

De kiezer heeft de kaarten duidelijk geschud, vandaar het optimisme. Hoewel Bart De Wever de coalitie op voorhand al had uitgesloten is een regering met Vlaams Belang ook door de zetelverdeling geen mogelijkheid. De Zweedse coalitie met N-VA, CD&V en Open VLD – die Vlaanderen een decennium bestuurde - haalt geen meerderheid meer. Open VLD kiest hoe dan ook voor de oppositie en Groen is sinds zondag de kleinste partij van Vlaanderen.    

Het meest waarschijnlijke scenario is een regering met N-VA, CD&V en Vooruit. Bart De Wever kan het goed vinden met de nieuwe generatie socialisten – hij bestuurt er ook mee in Antwerpen – en Sammy Mahdi leek op verkiezingsavond al te solliciteren naar een plaatsje aan tafel. "Ik zie geen andere coalitie op dit moment", zei politiek journaliste Isolde Van den Eynde gisteren in De Afspraak. 

Alleen moeten die partijen wel tot een regeerakkoord komen waarin de drie kanten van het politieke spectrum – links, centrum en rechts – zich moeten kunnen vinden. Tijdens de campagne kregen we al een voorproefje van dossiers die voor moeilijkheden kunnen zorgen aan de onderhandelingstafel. 

Melissa Depraetere (Vooruit) schoof gratis maaltijden op school voor alle leerlingen als breekpunt naar voor. "Het breekpunt zal gebroken moeten worden, want het is een belachelijk idee", wond De Wever er geen doekjes om tijdens de campagne. De socialisten zetten zich af tegen het beleid dat de N-VA de afgelopen 10 jaar in Vlaanderen voerde. "Het roer moet om", benadrukte Vooruitkopstuk Caroline Gennez gisterenavond in Terzake. 

CD&V wil dan weer bijvoorbeeld het budget voor de kinderopvang verdubbelen tot 2 miljard euro per jaar. Het stikstofakkoord heeft het afgelopen jaar ook diepe wonden geslagen tussen de christendemocraten en N-VA. 

"Qua sfeer en constructiviteit is de regering al bijna gevormd precies" concludeerde Pieterjan Desmedt gisterenavond al lachend in Terzake waar Jean-Marie Dedecker (N-VA), Annelies Verlinden (CD&V) en Caroline Gennez (Vooruit) te gast waren. "De mensen snakken naar oplossingen. Ik denk dat we allemaal over onze eigen schaduw stappen", klonk het bij de socialiste, die zelfs de optie naar voor schoof van De Wever als minister-president.  

In De Afspraak werd dat enthousiasme al getemperd. "Er gaat heel wat tijd over gaan", denkt politiek journalist Hannes Heynderickx. Carl Devos geeft hem gelijk: "Voor Vooruit zal het niet gemakkelijk zijn om mee te gaan met N-VA en CD&V in besparingsmodus." 

Ook op het federale niveau liggen de kaarten redelijk helder. Ten noorden én ten zuiden van de taalgrens stemde de kiezer (centrum-)rechts. Sommigen schuiven daarom meteen een coalitie naar voren met N-VA, CD&V en Vooruit aan Vlaamse kant en de Waalse winnaars MR en Les Engagés. 

"Het is hoopvol dat je op beide niveaus ziet dat er een coalitie van winnende partijen mogelijk is", zei politiek journaliste Isolde Van den Eynde in De Afspraak.  

De vraag is of er veel andere opties zijn, met Open VLD en PS die al aangegeven hebben niet in een regering te zullen stappen. De groenen hebben de verkiezingen verloren en niemand wil samenwerken met PVDA en Vlaams Belang. 

Georges-Louis Bouchez ziet het wel erg rooskleurig: "Het is een kwestie van weken, niet van maanden. We moeten niet te lang wachten met de samenstelling vast te leggen." Toch zal het allerminst een sinecure zijn.

Die coalitie mag dan wel overwegend centrumrechts zijn, ze heeft wel nood aan de zetels van de socialisten van Vooruit om aan een meerderheid te komen. Vooruit gaf op voorhand al aan wel in een regering te willen stappen zonder PS. Aangezien die nu zelf aangaf in oppositie te gaan, is de weg voor Vooruit vrij om een eigen koers te varen. Alleen maakt dat de partij ook kwetsbaar. 

MR en N-VA pleiten voor zware besparingen, het beperken van de werkloosheid in de tijd en het niet indexeren van de uitkeringen. Hoe gaan de socialisten inhoudelijk opboksen tegen de centrumrechtse partijen? En dreigt voor hen het scenario van Open VLD in Vivaldi: mee de agenda uitvoeren van partijen van de andere kant van het politieke spectrum? 

Ook een staatshervorming kan de nieuwe coalitie nog dwarsbomen. MR en Les Engagés maakten dan wel een opening voor een staatshervorming, de deur blijft op een heel klein kiertje staan. Hoeveel belang De Wever nog hecht aan een minikabinet – waar geen enkele andere partij voor staat te springen – is niet duidelijk. Houdt zijn argument van de 2 democratieën nog wel stand nu ook in Wallonië ook op socio-economisch vlak sprake is van een ruk naar rechts? "Hij blijft wel een Vlaams-nationalist die wil aantonen dat België niet werkt", merkte Heynderickx op.

Ten slotte blijft ook de positie van De Wever zelf een mogelijk struikelblok. Gisteren sprak Maxime Prévot, de voorzitter van Les Engagés, zich duidelijk uit tegen De Wever als premier. Die trok wel met die belofte naar de kiezer en die beloonde hem daar met meer dan 255.000 voorkeurstemmen rijkelijk voor. De vraag is of hij dat signaal zomaar kan negeren. 

"Iedereen zal water bij de wijn moeten doen. Ook de N-VA", aldus Heynderickx. "De partij wil de premier leveren, een staatshervorming en hun socio-economisch plan uitvoeren. Alle drie zal niet lukken."  

Devos tempert het enthousiasme over een snelle regeringsvorming. "Het is zeer ongewoon dat we op regionaal en federaal niveau zo snel zicht hebben op mogelijke coalitieformules. De verleiding is groot om daar overdreven optimistisch over te zijn. Het is niet omdat het geen maanden duurt voor het duidelijk is wie met wie rond de tafel kan zitten dat het per definitie makkelijk en snel zal gaan."   

Hij sluit ook niet uit dat toch nog andere coalities mogelijk worden. "Het is niet omdat partijen nu zeggen dat ze niet mee doen, dat ze binnen een paar maanden niet van gedacht veranderen. Dat hebben we in het verleden ook gezien."