Wordt Vlaanderen onafhankelijk? Gaat Vlaams Belang mee besturen? Een antwoord op jouw vragen na verkiezingsdag 

Kaatje en Paul vragen zich af wat er gebeurt nu de uitslagen bekend zijn. "Wanneer gaat ons land weer bestuurd worden?", vragen ze zich af. 

Er moeten nu nieuwe regeringen gevormd worden op de verschillende niveaus: federaal, in Vlaanderen, Brussel, Wallonië en de Duitstalige Gemeenschap. Op het federale (Belgische) niveau is daar een rol weggelegd voor de Koning: die nodigt vandaag al een paar belangrijke politieke figuren uit, zoals de premier en de voorzitters van de partijen.

Daarna duidt de Koning er een informateur aan, die met alle politieke partijen moet praten. Vervolgens wordt een formateur aangeduid die partijen bijeen moet brengen die samen een meerderheid hebben in het federaal parlement.

Die onderhandelen dan weer over een regeerakkoord, waarna de ministers van de regering worden aangeduid. In die latere fases zijn vooral de partijvoorzitters aan zet. Intussen blijft de huidige federale regering van Alexander De Croo (Open VLD) aan, maar kan die minder beslissingen nemen: de regering is "ontslagnemend" of in "lopende zaken". 

In Vlaanderen neemt de grootste partij het initiatief om gesprekken aan te gaan met de andere partijen. Dat zal dus de taak zijn van N-VA-voorzitter Bart De Wever. Hij moet verschillende partijen bijeenbrengen die samen een meerderheid hebben in het Vlaams Parlement. 

"Is het mogelijk dat Vlaams Belang zal regeren?", vraagt River zich af. "Hoe kan het uitsluiten van Vlaams Belang om mee te regeren democratisch genoemd worden?", zegt ook Kristel. Vlaams Belang werd gisteren de 2e grootste partij van Vlaanderen en ging er van alle Vlaamse partijen het meeste op vooruit. Veel kiezers vragen zich dan ook af wat er met die stemmen zal gebeuren.

Het is zo goed als uitgesloten dat Vlaams Belang mee in een regering zal zitten, zowel op het Vlaamse als het federale niveau. Dat komt in de eerste plaats omdat N-VA niet wil besturen met Vlaams Belang. N-VA-voorzitter Bart De Wever herhaalde dat ook na de verkiezingen.

Bovendien hebben N-VA en Vlaams Belang samen geen meerderheid in het Vlaams Parlement. Dat is nodig om een Vlaamse regering te kunnen vormen. "Dat leidt dus tot niets", zegt De Wever vandaag. Andere partijen sloten ook het cordon sanitaire af, een afspraak om niet met Vlaams Belang te besturen. 

Dat betekent niet dat er niet met Vlaams Belang zal worden gepraat. N-VA-voorzitter Bart De Wever, die de gesprekken leidt, heeft al gezegd dat hij met de partij zal samenzitten. "Die partij moet gerespecteerd worden en de kiezers nog meer", zegt De Wever. "Het is niet omdat het niet onmiddellijk tot iets kan leiden, dat het nutteloos is." 

Toch is Vlaams Belang niet tevreden. "In een normaal land zou een partij als Vlaams Belang in een regering zitten", zegt voorzitter Tom Van Grieken vandaag. 

Vlaams Belang, een van de winnaars de verkiezingen, wil graag dat Vlaanderen op termijn onafhankelijk wordt. Ook N-VA, de grootste partij in Vlaanderen, ziet dat als het uiteindelijke doel van de partij. Maar N-VA-voorzitter Bart De Wever zei afgelopen week dat een verregaande autonomie voor Vlaanderen en Wallonië, zonder een afscheuring, ook kan volstaan. Wordt Vlaanderen onafhankelijk nu die twee partijen goed scoren, vraagt onder andere Bram? 

Nee, Vlaanderen wordt niet onafhankelijk door het succes van Vlaams Belang. Wat wel kan, is dat een nieuwe federale regering beslist om de staat te hervormen. Verschillende Vlaamse en Franstalige partijen pleitten er al voor om Vlaanderen en Wallonië elk apart verantwoordelijk te maken voor het betalen van werkloosheidsuitkeringen. Mogelijk is daarvoor een wijziging van de grondwet nodig. In dat geval moeten twee derde van de parlementsleden in het federaal parlement hun akkoord geven.   

Bij de verkiezingen zijn er ook altijd partijen die slechter scoren dan de vorige keer. In Vlaanderen is dat vooral Open VLD, maar ook Groen en CD&V. In Wallonië en Brussel halveerde de score van Ecolo en in Wallonië verloren ook de Franstalige socialisten van de PS stemmen. Daardoor kunnen zij minder kandidaten naar de parlementen sturen. Willem en Quinten vragen zich af wat er met de "verliezers" van de verkiezingen gaat gebeuren. 

Sommige partijen maken nu al intern de balans op. De voorzitter van Open VLD, Tom Ongena, kondigde gisteren al zijn ontslag aan en vanmorgen volgde het heel partijbestuur. Tegen het einde van de zomer wil Open VLD een nieuwe voorzitter en partijbestuur kiezen. Vanmorgen namen ook de co-voorzitters van Ecolo ontslag. 

Daarnaast verdwijnen er ook mensen uit het parlement: omdat ze niet opnieuw verkozen zijn of stoppen als parlementslid. Vertrekkende parlementsleden in het Vlaams en federaal parlement hebben recht op een uittredingsvergoeding. Die hangt af van hun loopbaan. Sommige politici kondigden al aan dat ze die uittredingsvergoeding niet (volledig) zullen opnemen. 

Daarnaast heeft de uitslag ook een financiële impact op de verliezende partijen. Hoeveel geld partijen krijgen, hangt onder andere af van het aantal stemmen en de grootte van hun groep in het parlement. Ecolo verliest op jaarbasis bijvoorbeeld ruim 3 miljoen euro en Open VLD bijna 2 miljoen euro. Les Engagés, MR en Vlaams Belang krijgen dan weer meer geld, blijkt uit een berekening van de KU Leuven. 

Gisteren bleek uit verschillende getuigenissen dat sommige 16- en 17-jarigen niet enkel voor het Europese niveau konden stemmen, maar ook voor het Vlaamse en het federale niveau. "Hoeveel extra stemmen werden zo uitgebracht?", vraagt Daan, "en zijn er partijen die aanstalten maken om klacht neer te leggen?" Zijn bezorgdheid wordt door heel wat kiezers gedeeld. 

Dat kom door een menselijke fout. "Het kan dat een voorzitter van een kiesbureau een elektronische magneetkaart fout heeft klaargemaakt. Of dat er bij de stemming met potlood en papier foute stembiljetten zijn meegegeven", zegt de overheidsdienst Binnenlandse Zaken, die de verkiezingen organiseert.

De overheidsdienst heeft naar het totaal aantal kiezers gekeken, en "daaruit blijkt niet dat er een significant probleem is". Het zou dus om lage aantallen gaan. Het is niet mogelijk om die stemmen uit de uitslagen te halen. "De stemming is natuurlijk anoniem, dus we zien niet welke stem van wie komt", zei Binnenlandse Zaken gisteren al. 

Normaal zullen die 'foute' stemmen dus niet worden rechtgezet, tenzij een partij een klacht indient. "Als een partij het gevoel heeft dat ze een zetel kwijtspelen, omdat er te veel stemmen zijn uitgebracht, dan moet het parlement de stemming voor die bepaalde kieskring nietig verklaren. En in dat geval moeten de mensen in die kieskring opnieuw naar de stembus", zei professor openbare financiën Herman Matthijs gisteren al. 

Voorlopig hebben we geen weet van een partij die een klacht zou indienen. 

Als je je stembiljet verscheurt, op een foute manier stemt of bijvoorbeeld op het stembiljet tekent, is je stem ongeldig. Vul je niets in, dan stem je blanco. Blanco stemmen is ook een optie als je elektronisch stemt. Verschillende mensen vragen hoeveel kiezers blanco of ongeldig stemden, en hoeveel mensen niet kwamen opdagen.

Volgens Binnenlandse Zaken waren 5,69 procent van neergelegde stemmen blanco of ongeldig voor de federale verkiezingen. Dat is minder dan in 2019, toen 6,07 procent van de stemmen blanco of ongeldig waren. 

Daarnaast is het mogelijk om niet te gaan stemmen. In België is er dan wel een opkomstplicht, je krijgt geen boete als je niet naar het stemhokje gaat. Op dit moment zijn de cijfers over het aantal niet-stemmers nog niet definitief, omdat er nog gewacht wordt op het aantal mensen dat per brief vanuit het buitenland stemde. 

In 2019 ging 11,62 procent van de ingeschreven kiezers niet stemmen. Dat komt ongeveer overeen met 950.000 stemgerechtigden die geen stem neerlegden, op een totaal van ruim 8 miljoen ingeschreven kiezers. Mogelijk zal dat deze keer in dezelfde grootteorde liggen.