Caro (16) kon niet enkel voor Europees Parlement stemmen maar ook voor Kamer en Vlaams Parlement: "Niet gemeld, maar ik vond het raar"

Jongeren vanaf 16 jaar oud kunnen vandaag voor de eerste keer hun stem uitbrengen voor het Europees Parlement. Het is niet de bedoeling dat ze ook voor het Vlaams Parlement en de Kamer kunnen stemmen. Nochtans is dat in verschillende stembureaus wel gebeurd. Jongeren kregen er toegang tot de kieslijsten van zowel Europa, het federale niveau als Vlaanderen. Ook op sociale media circuleren zulke getuigenissen.

“Ik vulde mijn stem in voor het Europees Parlement en dacht dat ik klaar was, toen ik plots ook moest stemmen voor de Kamer en het Vlaamse Parlement”, vertelt Dries Meeusen (17) uit Berchem, in de provincie Antwerpen aan onze redactie. 

“Ik vroeg wat ik moest doen, maar de mensen in het stembureau hadden volgens mij niet veel tijd om dat op te lossen. Ik moest gewoon alle stemmen invullen en dat heb ik dan ook gedaan.” Volgens Meeusen hebben verschillende minderjarige vrienden van hem hetzelfde meegemaakt.

Een gelijkaardig verhaal bij Olivia (17) die in Brugge ging stemmen. "Toen ik toekwam in het stembureau was er niets raars. Ik heb een elektronische stemkaart gekregen. Na mijn stem voor het Europees parlement heb ik op 'volgende' gedrukt. Daarna kreeg ik de lijsten voor de Kamer en die voor het Vlaams parlement. Ik heb 3 keer voor dezelfde partij gestemd."

"Ik vond dat heel raar, want ik moest enkel voor het Europees parlement stemmen. Ik heb gewoon mijn stem uitgebracht en ik heb er achteraf niets over gezegd. Ik vond het leuk dat ik meer mocht stemmen dan gedacht. Het was heel druk in het stembureau. Mijn mama vond het ook raar, maar we konden er niet echt nog iets aan veranderen."

Er zijn op onze redactie gelijkaardige meldingen binnengekomen uit verschillende gemeenten in alle Vlaamse provincies. Ook Achiel Vervoort (16) uit Brussel heeft via de stemcomputer voor de 4 verschillende niveaus kunnen stemmen.

"Ik had een blauwe oproepingsbrief gekregen, en ik heb in het stembureau in ruil daarvoor mijn elektronische stemkaart gekregen. Daarmee heb ik mijn stem voor het Europees Parlement uitgebracht. Maar daarna kreeg ik ook de andere lijsten te zien en was ik een beetje in de war. Ik wist niet dat dit kon", vertelt hij aan VRT NWS.

"Ik heb dan maar verder gestemd op de andere lijsten. Daarna ben ik naar mijn moeder gegaan, om dat te melden. Ze wilden eerst mijn naam opschrijven. Ze zeiden me dat al eerder gebeurd was, en dat ze mijn stem eruit zouden halen. Ik ben toch ook een beetje blij dat ik voor België heb kunnen stemmen."

"Ik heb in het stembureau in Tielrode een kaartje gekregen om te stemmen. Dat werd speciaal ingesteld, omdat ik maar 1 keer mocht kiezen, maar ik heb uiteindelijk 3 keer gekozen", vertelt Caro.

"Ik heb het daar niet gemeld. Ik vond het wel raar, maar ik dacht dat het niets speciaals was en dat het gewoon ok was. Ik heb het tegen mijn ouders gezegd en zij hebben me gezegd dat het niet de bedoeling was."

Ook in het stembureau van voorzitter Els Defrène in Kortrijk is er een fout gemaakt bij een minderjarige kiezer. "We hebben inderdaad gemerkt dat een minderjarige 3 keer kon gaan stemmen. We moeten de elektronische stemkaart volgens kleur opladen en daar moet een fout zijn gebeurd. De stem is geldig, want die is ingediend, maar ik zal een pv opmaken en doorgeven aan Binnenlandse Zaken dat er een fout is gebeurd. Na dat voorval hebben we de stemkaart opnieuw getest bij een andere minderjarige en daar was wel de juiste lijst opgeladen."

Hoe groot de impact zal zijn op de verkiezingsuitslag, is nog onduidelijk. In totaal mogen 247.516 jongeren van 16 en 17 jaar oud vandaag hun stem uitbrengen voor het Europees Parlement.

Hoe veel jongeren - per ongeluk - ook voor het federale en regionale niveau hebben kunnen stemmen, is niet geweten. Pas als alle stemmen zijn geteld, zal duidelijk worden hoeveel stemmen er 'te veel' zijn uitgebracht.

"De stemming is natuurlijk anoniem, dus we zien niet welke stem van wie komt. Het lijkt om een uitzonderlijke, menselijke fout te gaan", reageert Koen Schuyten, woordvoerder van de FOD Binnenlandse Zaken.

"Het kan dat een voorzitter van een kiesbureau een elektronische magneetkaart fout heeft klaargemaakt. Of dat er bij de stemming met potlood en papier foute stembiljetten zijn meegegeven. Het gaat zeker niet om een systeemfout die te maken heeft met elektronisch stemmen, al is er daar wel het meeste kans op fouten. Aan die witte magneetkaarten zie je niet voor welke parlementen iemand kan stemmen, terwijl de papieren stembiljetten er allemaal anders uitzien."

Deze fouten kunnen na de stemming niet meer worden rechtgezet, benadrukt Schuyten. "We kunnen achteraf niet zien van wie welke stem komt, dus we kunnen geen stemmen eruit halen."

Bij haar bezoek aan het controlecentrum van Binnenlandse Zaken benadrukt bevoegd minister Annelies Verlinden (CD&) dat verkiezingen organiseren "een menselijke zaak is". "Uit de berichten die ons via de media hebben bereikt, concludeer ik dat er geen structurele problemen zijn. De fouten lijken beperkt en zullen opgevolgd worden. Het is mogelijk dat er stemkaarten die gevalideerd waren voor álle verkiezingen zijn uitgereikt aan minderjarigen."

"Ik benadruk graag dat de verkiezingen geheim zijn. Er valt nergens terug te vinden wie er wanneer welke stem heeft uitgebracht, en dat is maar goed ook. Als er klachten binnenkomen dan worden die onderzocht. Voorlopig ga ik ervan uit dat de impact beperkt is. We gaan verder met deze verkiezingen, met dank aan veel vrijwilligers en veel inzet."

Volgens Herman Matthijs, professor aan de UGent en VUB, kan een onjuist aantal stemmen vanavond mogelijk een probleem opleveren, als de zetelverdeling wordt berekend. "Stel het voor een bepaalde kieskring op 100 stemmen aankomt en dat er daar 200 stemmen te veel zijn, dan kan dat een probleem zijn."

"Je kan nooit achterhalen om welke stemmen het gaat, omdat de stemming anoniem is. Tegen de sluiting van de elektronische stembureaus om 16 uur gaan we weten of er mensen te veel gestemd hebben."

Of deze verkiezingen ongeldig verklaard worden, is niet zeker, zegt Matthijs. "Het is aan het parlement in kwestie om zich uit te spreken over de geldigheid van de verkiezingen. Als een partij klacht indient omdat er een probleem is bij de zetelverdeling, dan kan dat een probleem opleveren."

"Als een partij het gevoel heeft dat ze een zetel kwijtspelen omdat er te veel stemmen zijn uitgebracht, dan moet het parlement de stemming voor die bepaalde kieskring nietig verklaren. En in dat geval moeten de mensen in die kieskring opnieuw naar de stembus. In ons land is na de Tweede Wereldoorlog nog nooit een stemming ongeldig verklaard."

"Maar: als er niemand klacht indient, dan gebeurt er niets. Afwachten dus, want ook de stemmen van Belgen in het buitenland worden er morgen nog bijgeteld."

Johan Ackaert, prof. emeritus aan de UHasselt, verwacht geen grote problemen. "De geldigheid van de verkiezingen wordt beoordeeld door de Kamer zelf, en niet door een administratieve rechtbank. Het wordt moeilijk om aan hen aan te tonen wat het effect van die 'foute' jongerenstemmen zou zijn op de zetelverdeling."

"Als er een klacht wordt ingediend, dan valt het moeilijk te bewijzen waar de scheeftrekking in de resultaten zit, zeker als het om een beperkt aantal stemmen gaat. Bij vorige verkiezingen zijn er hier en daar wel klachten geweest over lokale incidenten, maar daar is toen weinig gewicht aan gegeven. Het is bijzonder moeilijk om de impact van een fout aan te tonen op de effectieve zetelverdeling."