Hoe reis je goedkoop met de trein? En wat als je toch moet vliegen? Met deze 6 tips reis je zo klimaatvriendelijk mogelijk

Deze zomer vertrekken nogal wat landgenoten op reis. Logisch, want reizen vergroot je wereld. Je leert nieuwe culturen kennen en het geeft een stevige boost aan de economie. En het is ook gewoon erg ontspannend.

Maar reizen is ook een stevige bron van broeikasgassen. Wetenschappers berekenden  dat 1 langeafstandsvlucht genoeg uitstoot veroorzaakt om de klimaatwinst van 2 jaar veganistisch eten teniet te doen. De internationale luchtvaart is goed voor 2,5 procent van de wereldwijde uitstoot, en dat aandeel kan volgens sommige studies doorgroeien tot 22 procent in 2050.

De sector maakt zich sterk dat ze klimaatneutraal zal zijn in 2050 en tegelijk kan blijven groeien, maar de vraag is hoe realistisch dat is. Er zijn geen technologische klimaatoplossingen in zicht die op korte termijn breed uitgerold kunnen worden, anders dan bijvoorbeeld in de autosector die volop elektrificeert. Biokerosine is beperkt beschikbaar en zeer duur. Vliegen op grote hoeveelheden synthetische brandstoffen is nog niet voor morgen, en dat geldt ook voor batterij- of waterstofvliegtuigen.

Toch kan reizen ook op een duurzamere manier. Vorige week meldde de Vereniging Vlaamse Reisbureaus nog dat er dit jaar meer dan dubbel zoveel Belgen met de trein op reis gaan dan vorig jaar. Maar de trein is niet het enige alternatief. Met deze handige tips reis je zonder dat je vakantie een aanslag wordt op het klimaat.

Door zo snel mogelijk naar je eindbestemming te reizen, mis je kansen op een mooie tussenstop. Een nachtje Kopenhagen op weg naar Stockholm? Je trip naar Liverpool combineren met enkele musea in Londen? Of een tussenstop met tapas in Barcelona tijdens de rondreis door Spanje? Met de trein kan het probleemloos. 

Ook de treinreis zelf kan trouwens de moeite zijn. Een beroemd traject is bijvoorbeeld dat met de Caledonian Sleeper-nachttrein doorheen Engeland naar Schotland. Die heeft een eetwagon en je krijgt er ook een Schots ontbijt op de trein. Er zijn zelfs coupés met tweepersoonsbedden als je echt luxe wil, maar die moet je wel op tijd boeken. Reis je door naar het Isle of Skye, dan kan je zelfs het treintraject van Harry Potter overdoen.

Treinmaatschappijen gebruiken tegenwoordig hetzelfde prijsmechanisme als vliegtuigmaatschappijen: hoe langer je wacht om een ticket te kopen, hoe duurder. Vroeg boeken is dé tip. Sommige Europese bestemmingen zijn per trein zelfs goedkoper dan het vliegtuig als je op tijd boekt.

Op de kaart hieronder kan je per bestemming de prijs van een treinreis vergelijken met een vliegtuigreis als je 3 maanden op voorhand boekt.

Ga je op reis met vrienden of familie? Weet dan dat je vanaf 6 personen al recht kan hebben op groepskortingen die kunnen oplopen tot 70 procent. Weet ook dat er in veel landen stevige kortingen gelden voor kinderen. In Oostenrijk reizen kinderen jonger dan 6 gratis en jongeren onder de 15 aan halve prijs. In Duitsland reizen begeleide kinderen tot 14 jaar dan weer gratis .

Ben je 18, dan kan je meedingen naar een van de 35.000 gratis DiscoverEU-reispassen die de Europese Commissie jaarlijks uitreikt en waarmee je door Europa kan reizen. 

Bovendien kan je de kost van een overnachting uitsparen als je vanuit Brussel de slaaptrein neemt. Met de Nightjet van de Oostenrijkse maatschappij ÖBB kan je onder andere naar Frankfurt, Berlijn en Wenen. Het Nederlandse bedrijf European Sleeper rijdt dan weer onder andere naar Berlijn en de Tsjechische hoofdstad Praag, en wil ten laatste in 2026 ook naar Barcelona rijden.

Als je een goede nachtrust wil, doe je er wel goed aan een slaapcoupé te boeken in plaats van een zetel. Er zijn ook verschillende prijsklasses voor de slaapcoupés. Hoe duurder, hoe comfortabeler (en hoe beter je slaapt).

Het Europese spoornet is een puzzel van nationale spoorwegmaatschappijen. Daardoor is het momenteel doorgaans niet mogelijk om met één enkel ticket naar de andere kant van Europa te sporen, zoals dat met het vliegtuig wel kan (tenzij je de nachttrein neemt). De uitzondering is de Interrail Pass , waarmee je binnen dezelfde maand een aantal dagen naar keuze onbeperkt door Europa kan sporen.

Je moet je reis dus zelf uitstippelen. Hoe meer landen je doorkruist, hoe meer inspanning dat kost. En net zoals bij binnenlandse treinreizen kunnen vertragingen leiden tot gemiste aansluitingen.

Maar er zijn websites die je helpen om je reis te plannen. Op de charmante website Seat 61  vind je ideeën voor treinreizen door heel Europa, heel nauwkeurig beschreven. Op de Trainline -website kan je meteen al de nodige treintickets boeken, maar hou er rekening mee dat daar servicekosten bovenop komen. Rechtstreeks bij de treinmaatschappij boeken, is het goedkoopst.

Er zijn ook reisbureaus die gespecialiseerd zijn in treinreizen, zoals Ergens Onderweg , en die je graag persoonlijk verder helpen.

Heb je je aansluiting toch gemist, ergens in een Europees station? Weet dan dat je door Europese wetgeving op het eerstvolgende alternatief mag stappen, ook als dat met een andere treinmaatschappij is.

De prijzen van lowcost-busmaatschappijen zoals Flixbus of BlaBlaCar zijn gelijkaardig aan die van lowcost-vliegtuigmaatschappijen. Zo'n busrit is iets minder comfortabel en duurt langer dan een vliegtuigreis, maar de CO2-uitstoot per reiziger is wel slechts half zo groot.

Bovendien is de uitstoot van een bus op zich ook minder schadelijk dan die van een vliegtuig. Het condensspoor van een vliegtuig blijft immers langer hangen in de atmosfeer door de ijzige temperatuur op grote hoogte. Daardoor vormt die een soort opwarmend dekentje.

Ook de auto hoeft niet per se een klimaatkiller te zijn, zolang je die maar verstandig gebruikt. Rijd niet op je eentje naar het zuiden van Frankrijk, maar neem een paar vrienden of lifters mee. Vanaf 3 passagiers is de klimaatimpact van de auto even laag als die van een reisbus. Zit je er daarentegen alleen in, dan komt de klimaatimpact in de buurt van het vliegtuig.

"Echt duurzaam vliegen, kan niet", benadrukt expert Matt Tips (KU Leuven). "Wil of moet je het toch, dan kan je compenseren." Je betaalt dan een meerprijs om de impact van je vlucht deels te verkleinen. Dat kan door projecten te steunen die bijvoorbeeld bos beschermen of aanplanten.

Zulke compensatieprogramma's lagen de voorbije jaren vaak onder vuur omdat ze niet altijd doen wat ze beloven. Toch bestaan er programma's die wel degelijk betrouwbaar zijn. Bos+ raadt bijvoorbeeld Treecological  aan, dat bomen aanplant in Vlaanderen en het globale Zuiden.

Compensatieprogramma's van luchtvaartmaatschappijen zelf, waar je voor enkele euro's bovenop de vaste ticketprijs je uitstoot vergoedt, zijn vaak minder betrouwbaar. "5 euro compensatie voor een vlucht naar Frans-Polynesië? Dan weet je dat er iets niet klopt", merkt Tips op. Dat is gewoon te goedkoop om voldoende te kunnen compenseren.

Wat dan wel realistische bedragen zijn? 20 of 30 euro voor een Europese heen- en terugvlucht bovenop de prijs van je ticket, en zo'n 250 euro voor een vlucht naar pakweg Australië.

Er zijn nog andere manieren om de klimaatimpact van je vlucht iets minder hoog te maken. Let op: die zullen je vlucht niet plots duurzaam maken. Maar alle beetjes helpen.

Kies een vlucht met zo min mogelijk overstappen, want de meeste uitstoot wordt veroorzaakt bij het opstijgen en landen.

Dagvluchten zijn minder schadelijk dan nachtvluchten, doordat de uitstootsporen sneller verdampen. 

En je kan ook een luchtvaartmaatschappij kiezen die beter scoort op duurzaamheid. Onder andere de organisatie Atmosfair  brengt dat bijvoorbeeld in kaart. Hou er wel rekening mee dat de laatste berekening die ze maakten 6 jaar oud is, en momenteel dus niet meer zo up-to-date. Volgend jaar komt er een nieuwe versie.