De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC is voor het eerst in 30 jaar haar meerderheid in het parlement kwijt. Dat bevestigen de zo goed als definitieve resultaten van de verkiezingen van woensdag. Het ANC moet nu op zoek naar 1 of meer coalitiepartners. Ook het lot van huidig president Ramaphosa is nog onzeker.
Zuid-Afrika staat voor moeilijke regeringsvorming nu ANC meerderheid kwijt is, blijft Ramaphosa aan als president?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Met meer dan 99 procent van de stemmen geteld, klokt het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) af op iets meer dan 40 procent. Bij de vorige verkiezingen in 2019 haalde de partij van wijlen Nelson Mandela nog 57,5 procent.
Het ANC blijft wel veruit de grootste partij van Zuid-Afrika. De Democratische Alliantie (DA) blijft de tweede partij van het land, met net geen 22 procent van de stemmen, iets meer dan in 2019.
John Steenhuisen van de Democratische Alliantie is tevreden met de uitslag. "De enige weg om Zuid-Afrika te redden, is door de meerderheid van ANC te breken en dat hebben we gedaan."
Toch is het verlies van het ANC vooral op het conto van uMkhonto we Sizwe (MK) te schrijven, de nieuwe partij van voormalig ANC-president Jacob Zuma (die zelf in extremis niet mocht deelnemen aan de verkiezingen). MK haalt iets meer dan 14 procent en wordt zo uit het niets de derde partij van het land.
De radicaal-linkse Economic Freedom Fighters (EFF), tot voor kort de op 1 na grootste oppositiepartij, zakken daardoor naar de vierde plaats. EFF haalt iets meer dan 9 procent van de stemmen. Ondanks die tegenslag is de partij bereid om met het ANC en andere partijen te onderhandelen.
De opkomst woensdag lag historisch laag, ongeveer 59 procent van de bijna 28 miljoen kiesgerechtigden kwam stemmen. 5 jaar geleden was dat nog 66 procent.
Moeilijke regeringsvorming
Het ANC haalt dus voor het eerst in 30 jaar geen absolute meerderheid in het Zuid-Afrikaanse parlement. De partij van zittend president Cyril Ramaphosa moet nu dus op zoek naar 1 of meer coalitiepartners. Een opsteker voor het ANC is wel dat de partij groot genoeg blijft om te voorkomen dat andere partijen een coalitie zonder haar zouden kunnen vormen.
De regeringsvorming wordt hoe dan ook een moeilijke opgave. Op basis van de uitslag lijken DA en MK de 2 meest voor de hand liggende partijen om een coalitie mee te vormen. Maar de Democratische Alliantie was de voorbije jaren wel de meest kritische oppositiepartij. Nu zouden ANC en DA de strijdbijl moeten begraven om samen te regeren.
Een coalitie van ANC en DA "zou als een huwelijk tussen 2 dronken mensen in Las Vegas zijn", verwoordde de leider van een kleinere partij die spreidstand in Zuid-Afrikaanse media. "Het zal nooit werken."
Maar ook de relatie met MK van Jacob Zuma is niet goed. Zuma trad in 2018 af als president (toen nog als lid van het ANC) na beschuldigingen van corruptie. Cyril Ramaphosa volgde hem toen op.
Naast het ANC, DA, MK en EFF namen nog tientallen andere partijen deel aan de verkiezingen. Vele daarvan haalden amper enkele zetels binnen.
Wie wordt president?
Of Ramaphosa aan de macht zal blijven, is nog onzeker. In Zuid-Afrika wordt een president niet rechtstreeks verkozen, maar na de parlementsverkiezingen aangesteld door het nieuwe parlement.
De voorbije decennia werd door de absolute meerderheid van het ANC de door het ANC naar voren geschoven kandidaat logischerwijze de nieuwe president. Het ANC is nog steeds de grootste partij en nodig in elke coalitie, waardoor de partij in principe ook nu de president zou moeten leveren.
Maar de vraag is of dat Ramaphosa zal zijn. Her en der wordt al gespeculeerd dat hij onder druk gezet wordt om zich terug te trekken na deze nederlaag. De partij van Zuma zegt dan weer dat ze met het ANC wil onderhandelen, maar alleen met het ANC in een coalitie zal stappen als Ramaphosa opstapt.
De nieuwe president moet binnen de 14 dagen na de officiële bekendmaking van de resultaten (vandaag of morgen) aangesteld worden.
Het ANC, de "bevrijder van Zuid-Afrika"
Het African National Congress (ANC) is een politieke partij in Zuid-Afrika. Het ANC werd opgericht in 1912 en heeft als belangrijkste doelstellingen de bestrijding van Apartheid en de bevordering van de rechten van de zwarte bevolking in Zuid-Afrika.
De partij speelde een centrale rol in de bevrijdingsstrijd tegen het apartheidsregime. Onder leiding van prominente figuren zoals Nelson Mandela, werd het ANC een symbool van verzet en vrijheid.
De beweging werd door sommige landen beschouwd als een terreurgroep, omdat het gewelddadige methoden gebruikte in de strijd tegen het apartheidsregime, inclusief sabotage en gewapend verzet.
Later transformeerde het ANC zich tot een legitieme politieke partij en won het democratisch de verkiezingen. In 1994 leverde de partij met Nelson Mandela de eerste zwarte president van Zuid-Afrika.
