Oekraïne mag nu ook (delen van) Rusland aanvallen met wapens uit de VS: wat betekent dat voor de oorlog? 

Het nieuws dat Oekraïne nu ook met Amerikaanse wapens militaire doelwitten in Rusland mag aanvallen, kwam naar buiten via anonieme bronnen in het Witte Huis. De toestemming gaat wel gepaard met een aantal beperkingen: Oekraïne mag geen langeafstandsraketten gebruiken in Rusland, en mag enkel doelwitten aanvallen in de Russische grensstrook ten noorden van Charkiv. Van daaruit valt Rusland Charkiv voortdurend aan. Het Russische leger is er onlangs ook met een grondoffensief begonnen.

"Voor Oekraïne is dit belangrijk, omdat Rusland de afgelopen weken meer en meer troepen aan het verzamelen is daar", zegt onze Ruslandexpert Jan Balliauw. "Rusland maakt zich klaar voor misschien nog een extra invasie, daar zijn sterke aanwijzingen voor. Als Oekraïne die verzamelplaatsen niet kan aanvallen, en Rusland tegelijk Oekraïense stellingen kan blijven onder vuur nemen, dan betekent dat eigenlijk dat het Oekraïense leger zich 10 of 15 kilometer van de grens zou moeten terugtrekken. Voor de verdediging aan de grens zal dit dus wel een verschil maken."

Ook Patrick Bolder, defensie-expert aan het Haags Centrum voor Strategische Studies, zegt dat de bedoeling vooral is dat Oekraïne zich in de regio Charkiv beter kan verdedigen tegen de Russische agressie: "Rusland kon tot nu toe eigenlijk dood en verderf zaaien over Oekraïne, zonder dat het daarvoor gestraft werd. Daar komt nu een einde aan."

"Voor de Russen wordt het nu ook gevaarlijker om aanvallen uit te voeren op Charkiv, omdat ze weten dat ze een tegenaanval met westerse precisiewapens kunnen verwachten." Ook onder meer Duitsland, Frankrijk, Nederland, Litouwen en Polen zeggen dat Oekraïne hun wapens mag gebruiken voor aanvallen op Rusland. Ons land wil dat dan weer niet.

Deze beslissing zal ook wel niet meteen betekenen dat ze meteen weer in het voordeel zullen komen in de oorlog. "Deze zet is vooral bedoeld om te vermijden dat de Oekraïense linies instorten", zegt Balliauw. "Het gaat erom op korte termijn het bloeden te stelpen. Voor een mogelijk tegenoffensief van Oekraïne is het nog veel te vroeg. Daar hebben ze ook veel te weinig manschappen voor."

Maken de Amerikanen zich schuldig aan een nieuwe escalatie, door Oekraïne toe te laten nu ook met hun wapens doelwitten in Rusland zelf aan te vallen? "Dat is de Russische retoriek", zegt Patrick Bolder. "Rusland is degene die escaleert door burgerdoelwitten aan te vallen in Charkiv. En dit is de logische reactie daarop. Wat we doen is gewoon Oekraïne de beste kansen geven om zich te verdedigen."

De vraag kan ook gesteld worden of het Westen zich toch niet op glad ijs begeeft. Kan het wel controleren waar Oekraïne die wapens inzet? Volgens Jan Balliauw zijn de regels duidelijk en hebben de Oekraïners in het verleden al bewezen dat ze op dat vlak te vertrouwen zijn. "Een raketaanval laat sporen na, en de Russen zullen de eersten zijn om te melden dat westerse wapens zijn gebruikt bij een aanval. Dan komen de Oekraïners echt serieus in de problemen met de Amerikanen. Dat risico zullen ze niet nemen."

Hoe dan ook wordt opnieuw een stap gezet. Vorig jaar werd nog maandenlang gediscussieerd over het leveren van tanks aan Oekraïne, die werden uiteindelijk geleverd door de VS en veel Europese landen. Daarna schoof de discussie op naar de gevechtsvliegtuigen. Eerst ondenkbaar, maar ondertussen worden Oekraïense piloten volop opgeleid om met westerse F-16's te leren vliegen. Hebben zogenoemde "rode lijnen" eigenlijk nog betekenis in deze oorlog?

"Dat is een goede vraag", reageert Bolder. "Er wordt een hoop gedreig en verbaal geweld geuit, maar eigenlijk hebben we gewoon geen keuze. We zien in de oorlog in Gaza ook dat de rode lijnen van Biden eerder een lichtrode elastiek zijn. Zelfs als die worden overschreden, gebeurt er gewoon niks."

"De laatste rode lijn die er is, is om geen manschappen van NAVO-landen naar Oekraïne te sturen. Maar ook die rode lijn zal sneuvelen", weet Balliauw. "Frankrijk is van plan om binnenkort verkenners te sturen om te zien waar ze eventueel een opleiding kunnen geven, ook de NAVO spreekt over opleidingen geven dichter bij het front in het westen van Oekraïne. Aan de ene kant heb je Rusland dat zowat alle middelen gebruikt om Oekraïne onder druk te zetten, en het Westen merkt dat als het niet voluit gaat, het heel moeilijk wordt voor Oekraïne om stand te houden. Waar dat gaat eindigen, dat weet niemand op dit moment."

De Oekraïense president Volodimir Zelenski is - niet verbazend - heel tevreden met deze beslissing: "Het is een stap vooruit, en ook een kwestie van tijd voor Oekraïne ook westerse wapens zal gebruiken voor aanvallen op Rusland." Een reactie uit Rusland liet ook niet lang op zich wachten. Ten eerste heeft volgens de woordvoerder van het Kremlin Oekraïne ook eerder al westerse wapens gebruikt op Russisch grondgebied. "Dit toont heel duidelijk hoe sterk de Amerikanen betrokken zijn bij dit conflict," klinkt het.

Oud-president en huidig ondervoorzitter van de Russische Veiligheidsraad Dmitri Medvedev gebruikte hardere woorden, zoals we dat intussen van hem gewoon zijn. Medvedev zei dat al het militair personeel en materieel uit het Westen dat betrokken is bij aanvallen op Rusland, een legitiem doelwit is. Hij verzekert ook dat de dreigementen van Rusland om tactische kernwapens te gebruiken in Oekraïne, zeker geen bluf zijn.

Volgens Bolder zal het niet tot een kernoorlog komen. "Daar heeft niemand baat bij, dat weet Poetin ook donders goed." Ook Balliauw nuanceert: "Rusland heeft al veel en vaak gedreigd, maar nog nooit zo'n dreiging uitgevoerd."

"De vraag is of er een kantelpunt komt, waarna Rusland toch over zal gaan tot actie. Ik denk dat we daar nog niet zijn, want we zien daar op dit moment ook geen enkele voorbereidingen voor. We moeten er wel eerlijk over zijn, we zitten in een gevaarlijke situatie. Dat beseffen zowel de Russen als de westerse leiders. Er zijn veel inspanningen geleverd om een escalatie te vermijden, ook door Rusland. Maar er kan altijd iets onvoorziens gebeuren, wat toch kan leiden tot een escalatie."