Meer vaccinaties en aandacht voor hygiëne om infecties te voorkomen, meer opleiding en bijscholing voor zorgpersoneel, meer aandacht voor revalidatie én een register zoals andere landen dat hebben: dat staat in het nationaal sepsisplan dat infectioloog Erika Vlieghe en een expertengroep voorleggen aan minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit). Het plan komt er na een Pano-reportage over sepsis, een gevaarlijke complicatie na een infectie.
Na Pano-reportage over sepsis: Erika Vlieghe en expertengroep stellen ambitieus nationaal plan voor
Een groep experts, onder leiding van Erika Vlieghe (UZA, UAntwerpen), heeft zes maanden lang gewerkt aan een uitgebreid rapport over de aanpak van sepsis in ons land. De werkgroep bestond uit meer dan 60 deskundigen uit verschillende disciplines binnen de gezondheidszorg, onder wie huisartsen, intensivisten, spoedartsen, verpleegkundigen en sepsisoverlevers.
Aanpak van sepsis moet beter
Het rapport bevat een gedetailleerd advies van de experts om de aanpak van sepsis te verbeteren:
Sepsis begint altijd met een infectie. Daarom moet meer aandacht besteed worden aan het voorkomen van infecties, bijvoorbeeld door vaccinatie en door betere handhygiëne.
Sepsis moet een prominentere plaats krijgen in de opleiding en bijscholing van artsen en verpleegkundigen. Daarnaast is meer aandacht nodig voor sepsis bij het grote publiek. Terwijl de meeste mensen wel weten wat een hartinfarct of een beroerte is, is sepsis veel minder bekend. Dit moet veranderen, onder andere door middel van voorlichtingscampagnes.
Er moet meer gebruik gemaakt worden van waarschuwingssystemen om sepsis vroegtijdig op te sporen. Die systemen kunnen mensenlevens redden, maar toch worden ze in veel ziekenhuizen nog niet gebruikt. Daarnaast moeten ziekenhuizen zorgen voor Rapid Response Teams om snel in te grijpen bij patiënten die sepsis doormaken maar die niet op de afdeling intensieve zorg liggen.
Sepsispatiënten hebben vaak maanden of zelfs jaren last van fysieke beperkingen, cognitieve problemen en psychologische klachten. De helft van de sepsispatiënten is twee jaar na ontslag uit het ziekenhuis nog altijd niet volledig hersteld. Daarom moet er meer aandacht komen voor revalidatie en nazorg.
Er moet een sepsisregister komen om patiëntgegevens te verzamelen, zoals nu al bestaat in landen als Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Er is ook nood aan meer onderzoek, zodat sepsis gerichter kan worden aangepakt.
Het implementeren van al die veranderingen zal de komende jaren veel inspanningen vergen. Minister Frank Vandenbroucke wil alle beleidsniveaus oproepen om mee hun schouders onder dit plan te zetten.
Wat is sepsis, de 'stille sluipmoordenaar'?
Sepsis begint met een ernstige infectie. Dat kan een infectie zijn met een bacterie, een virus of een parasiet. Je immuunsysteem merkt de indringer op en reageert. Dat gaat vaak gepaard met pijn en koorts, maar op zich is dat geen probleem. Het is een normale reactie van je lichaam.
Sepsis ontstaat wanneer het immuunsysteem overreageert. Deze overreactie kan leiden tot orgaanfalen en levensbedreigende complicaties.
Verschillende symptomen kunnen wijzen op sepsis:
ongewoon hoge (of lage) lichaamstemperatuur
koude rillingen
versnelde hartslag
kortademigheid
extreme pijn, soms zo erg dat mensen het gevoel hebben dat ze doodgaan
verwardheid, sufheid
een bleke huidskleur
blauwe of paarse vlekken op de huid
uitdroging, weinig of niet moeten plassen
Bij sepsis is een snelle behandeling erg belangrijk. Patiënten kunnen ledematen verliezen of zelfs overlijden als ze niet tijdig behandeld worden. Sepsis wordt daarom ook wel een 'stille sluipmoordenaar' genoemd.
Pano-reportage gaf de aanzet
De aanzet tot een nationaal sepsisplan komt er na de Pano-reportage 'Kwaad bloed', die in november vorig jaar werd uitgezonden. Sepsisoverlevers en familieleden van overleden patiënten getuigden in de reportage hoe symptomen te laat herkend werden, vaak met dramatische gevolgen.
Momenteel ontbreekt het in België aan een gecoördineerde aanpak voor de behandeling van sepsis. Artsen en verpleegkundigen herkennen sepsis vaak te laat, wat resulteert in verlies van kostbare tijd. Daarnaast is er een gebrek aan bewustzijn over sepsis bij het grote publiek, waardoor patiënten zelf vaak te laat medische hulp inschakelen.
Het ontbreekt ook aan betrouwbare cijfers. Sepsis wordt in ziekenhuizen niet geregistreerd en het aantal overlijdens door sepsis is daarom een blinde vlek. Op basis van gegevens gepubliceerd in het tijdschrift The Lancet maken in België jaarlijks 41.000 patiënten een sepsis door, waarvan er 7.600 overlijden.
De Pano-reportage deed veel stof opwaaien. Patiëntenverenigingen, spoedartsen en intensivisten riepen op tot een nationaal sepsisplan. Minister Frank Vandenbroucke (Vooruit) kreeg in de Kamer kritische vragen van verschillende parlementsleden. Zij verwezen naar actieplannen die bestaan in andere Westerse landen en naar de schrijnende verhalen van patiënten die te laat geholpen werden.
Een eerbetoon aan alle sepsisoverlevers en nabestaanden
Minister Vandenbroucke vroeg de dag na de Pano-reportage aan infectiologe Erika Vlieghe om de krijtlijnen uit te tekenen voor een nationaal sepsisplan. Een wetenschappelijk onderbouwd rapport wordt vandaag officieel voorgesteld op een congres in Oostende.
"Het waren zes intensieve, boeiende maanden", zegt Erika Vlieghe. "Met mensen uit al die verschillende disciplines samenwerken gaf een bijzondere dynamiek. Ik ben blij dat ook verpleegkundigen en patiëntenorganisaties vanaf dag één mee aan tafel zaten. We hebben veel gediscussieerd om te komen tot een breed gedragen consensus."
Erika Vlieghe is blij dat het rapport er eindelijk is. “Het is een eerbetoon aan alle sepsisoverlevers en nabestaanden die zich inzetten voor meer bewustzijn rond sepsis. Dit is een onderwerp dat veel mensen diep raakt en beroert.”
Eindelijk erkenning
"Ik ben heel blij met het resultaat", zegt sepsisoverlever Ilse Malfait. "Vier jaar lang ben ik dag en nacht met sepsis bezig geweest. De eerste twee jaar was puur overleven en proberen je leven weer op de rails te krijgen. De voorbije twee jaar heb ik samen met andere sepsisoverlevers hemel en aarde bewogen om de sepsisaanpak te verbeteren. Dit sepsisplan is een erkenning voor mezelf en voor de vele slachtoffers die mij gecontacteerd hebben na de Pano-reportage."
Ilse Malfait hoopt dat de aanbevelingen snel in de praktijk worden omgezet. "Een nationaal sepsisplan zal zorgen voor minder overlijdens en minder nodeloos lijden. Ik zie de toekomst hoopvol tegemoet."
