Paus Franciscus heeft zijn excuses aangeboden voor zijn uitspraak dat "er al genoeg nichterigheid" in de seminaries is. Een opvallende uitschuiver, want hij is de man die ervoor gezorgd heeft dat homokoppels gezegend mogen worden, dat transgender personen gedoopt kunnen worden én hij gaf stemrecht aan vrouwen in het Vaticaan.
Paus Franciscus biedt excuses aan voor uitspraak over "nichterigheid": zo liet hij zich eerder uit over holebi's, transgender personen en vrouwen
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
Hoe staat de paus tegenover homoseksualiteit?
Voor hij paus werd in 2013 was Jorge Mario Bergoglio een kardinaal in Argentinië. Hij heeft steeds de kerkelijke leer verdedigd dat mannen en vrouwen met homoseksuele neigingen moeten gerespecteerd worden en dat hun rechten moeten beschermd worden.
Mannen die met mannen trouwen of vrouwen die met vrouwen trouwen, vindt hij een brug te ver. Als aartsbisschop van Buenos Aires kantte hij zich in 2010 dan ook tegen de legalisering van het homohuwelijk in Argentinië. Hij noemde het "een vernietigende aanval op Gods plan".
Wie ben ik om te oordelen?
Paus Franciscus tijdens de Wereldjongerendagen in 2013
3 jaar later, tijdens de Wereldjongerendagen in juli 2013 in Brazilië, liet Franciscus zich voor de eerste keer als paus uit over het thema. Tijdens een persconferentie op de terugvlucht van Brazilië naar het Vaticaan vroeg een journalist naar de mening van de paus over homoseksuele priesters. Franciscus antwoordde: "Als iemand homoseksueel is, en op zoek is naar God, en van goede wil is, wie ben ik dan om te oordelen?"
Verdeeldheid in de Kerk
Eind 2014 vond de eerste bisschoppensynode onder het pontificaat van Franciscus plaats. Een synode waar veel van verwacht werd: 2 weken lang zou de nieuwe paus - die minder conservatief zou zijn dan zijn voorgangers - reflecteren met zo'n 250 bisschoppen, onder meer over de leer rond het huwelijk en seksualiteit.
De synode toonde echter vooral aan hoe verdeeld de Kerk was over het thema. Voorstellen om gescheiden en hertrouwde katholieken toe te laten tot de communie of een tekst waarin de Kerk homo's openlijk welkom zou heten, haalden het einddocument niet. Het verzet uit conservatieve hoek was te groot.
"Het is goed dat zaken openlijk kunnen besproken worden en dat mensen het niet geheim houden wanneer ze het ergens niet mee eens zijn", verklaarde de paus daarover achteraf in een interview. Hij onthulde dat er tijdens de synode onder meer gesproken was over manieren waarop de Kerk ouders van homoseksuele jongeren zou kunnen ondersteunen in "die moeilijke situatie".
Niet veel later, in januari 2015, trok Franciscus opnieuw hard van leer tegen het homohuwelijk. Tijdens een bezoek aan de Filipijnen waarschuwde hij voor de poging van het Westen om "het huwelijk te herdefiniëren".
"Homoseksuelen zijn kinderen van God"
In 2020 ontstond ophef toen de biografische documentaire "Francesco" van regisseur Jevgeni Afineevski in première ging. "Homoseksuelen zijn kinderen van God en hebben het recht om als een familie te leven", zo klonk het plots in de docu. "Wat ze nodig hebben, is een wettelijk samenlevingscontract zodat ze wettelijk beschermd zijn."
Het Vaticaan zette de puntjes snel op de i en zei dat de quote het resultaat is van slecht montagewerk. Twee aparte quotes werden aan elkaar geplakt. Het recht om als familie te leven is "een verwijzing naar de noodzaak dat een zoon of dochter met een homoseksuele oriëntatie nooit gediscrimineerd mag worden in een gezin".
Het wettelijk samenlevingscontract zou dan weer gaan over een specifieke situatie in Buenos Aires en de paus zou zeker niet bedoeld hebben dat hij voor het homohuwelijk is.
Vaticaan staat zegenen van homokoppels toe
Meer dan 10 jaar al blaast paus Franciscus dus warm en koud als het gaat over homoseksualiteit. Eind 2023 volgde een opvallende mededeling. De paus maakte bekend dat homokoppels - en niet getrouwde koppels - mogen gezegend worden.
Het Vaticaan voegde er meteen aan toe dat de beslissing niet inhoudt dat de Kerk homoseksuele relaties goedkeurt. Het gaat ook enkel om pastorale zegeningen. Een huwelijkszegening is niet aan de orde.
Want de visie op homoseksualiteit blijft vooralsnog ongewijzigd: "Homoseksuele neigingen" zijn niet zondig, maar "homoseksuele handelingen" wel. Het criminaliseren van homoseksualiteit kan absoluut niet en holebi's moeten met respect worden behandeld.
Homofobe uitspraken?
Dat respect leek tijdens een besloten vergadering met Italiaanse bisschoppen begin vorige week even zoek. Volgens Italiaanse media althans. Toen de paus de vraag werd gesteld of homoseksuele mannen toegelaten zouden moeten worden tot de priesteropleiding, zolang ze celibatair blijven, reageerde hij "nee".
Vervolgens zou de paus gezegd hebben: "C'è già troppa frociaggine", wat vertaald kan worden naar "er is al te veel nichterigheid". Vooral die laatste term, "frociaggine", wordt binnen de Italiaanse cultuur beschouwd als denigrerend en homofoob.
De paus heeft intussen via de woordvoerder van het Vaticaan zijn excuses aangeboden. Matteo Bruni wijst erop dat de inclusie van de LGBTQ-gemeenschap altijd al een van de prioriteiten is geweest voor paus Franciscus.
Wat denkt de paus over transgender personen?
Op vlak van homoseksualiteit hinkt de paus in zijn stellingen duidelijk op 2 gedachten. Maar over transgender personen is hij duidelijker. En conservatiever. In 2015, tijdens een persconferentie na een bezoek aan de Filipijnen, bestempelde hij genderideologie als een "aanval op traditionele familiewaarden".
De paus verzet zich ook tegen het bespreken van genderideologie op school. Hij noemt het "ideologische kolonisatie". In 2016 pende hij zijn kritiek neer in “De vreugde van de liefde” . Genderideologie ontkent volgens Franciscus de natuurlijke relatie tussen man en vrouw en ondermijnt de basis van het gezin.
Hoewel het Vaticaan sinds november 2023 toelaat dat transgenderpersonen gedoopt worden of dooppeter of -meter worden, maakte de paus recent nog duidelijk dat zijn visie niet veranderd is.
Tijdens een internationaal congres op het Vaticaan stelde de kerkvorst dat het gevaarlijk is dat alle verschillen tussen mannen en vrouwen uitgewist worden door het idee dat de geslachten niet biologisch bepaald zijn.
Wat denkt de paus over vrouwen in de Kerk?
Paus Franciscus is een voorvechter van meer rechten voor vrouwen in de Kerk. In 2016 richtte hij een commissie op die moest onderzoeken of vrouwen diaken zouden kunnen worden in de katholieke Kerk.
In mei 2019 concludeerde de commissie dat meer onderzoek nodig was om tot een besluit te kunnen komen. De resultaten van dat tweede onderzoek werden nooit bekend gemaakt.
In de jaren die volgden, breidde de paus stelselmatig wel de rechten die vrouwen hebben in de Kerk verder uit. Sinds januari 2021 kunnen ze bijvoorbeeld officieel lector of acoliet worden.
Wat doet een lector, een acoliet of een diaken?
Een lector is verantwoordelijke voor het voorlezen van de Bijbelteksten - met uitzondering van het evangelie - tijdens de eucharistieviering. Een acoliet - of misdienaar - vervult liturgische handelingen. Vrouwen mochten deze taken al uitvoeren, maar sinds 2021 kunnen ze ook officieel benoemd worden.
De benoeming tot lector of acoliet is een tussenstap naar de benoeming als sub-diaken en later diaken. Een gewijde diaken mag preken, het evangelie lezen en de communie uitdelen tijdens de mis. Ze kunnen ook een rol spelen bij dopen, huwelijken en begrafenissen.
Voorgaan in de eucharistieviering en de biecht afnemen is voorbehouden aan priesters en bisschoppen.
Ook in het Vaticaan krijgen vrouwen steeds belangrijkere functies onder Franciscus. Zo stelde hij in 2021 de eerste vrouwelijke secretaris van een bisschoppensynode aan: zuster Nathalie Bequart. Zij kreeg daarmee naast spreekrecht ook stemrecht tijdens de synode.
Tijdens de bisschoppensynode van oktober vorig jaar kregen maar liefst 40 vrouwen stemrecht. Voor het eerst hadden vrouwen echt iets te zeggen in de Kerk. Of vrouwen binnenkort ook diaken zullen mogen worden, is voer voor de volgende bisschoppensynode, in oktober. De Belgische bisschoppen zien daar alvast geen graten in.
