Ouderschap maakt mentaal kwetsbaar: jonge moeders starten vaker met antidepressiva

Uit een data-analyse die Solidaris uitvoerde bij eigen leden blijkt dat van alle moeders die het afgelopen jaar een kind kregen 4,7 procent startte met een antidepressivum. Ter vergelijking: voor alle vrouwen in de bevolking ligt dat percentage op 2,9 procent.

Bij de vaders startte in het eerste jaar na de geboorte 2,7 procent met een antidepressivum. Voor de hele bevolking is dat 2,1 procent. Dat verschil is minder significant, maar uit eerdere studies bleek dat ook jonge vaders risico lopen op postnatale depressie.

De studie van Solidaris focust op moeders en vaders die voor het ouderschap nog geen antidepressiva namen. Dat zij binnen het jaar na de bevalling starten met antidepressiva, wijst op een verslechtering van hun mentale gezondheid.

Op basis van die gegevens kan een postnatale depressie geïdentificeerd worden. Al wordt een antidepressivum soms ook om andere redenen voorgeschreven en zijn er ook mensen met een postnatale depressie die geen antidepressivum nemen.

Daarnaast is er ook nog een groep ouders die wél al een antidepressivum nam voor het krijgen van een kind. In totaal krijgt naar schatting 10 tot 20 procent van de vrouwen te maken met een postnatale depressie, en zo'n 9 procent van de mannen. 

Een postnatale depressie heeft nooit een eenduidige oorzaak, maar er zijn wel enkele risicofactoren. Volgens professor Titia Hompes, perinataal psychiater aan het UPC KU Leuven, zijn er drie soorten risicofactoren.

"De biologische factoren worden bepaald door hormoonschommelingen na de bevalling, maar ook door het immuunsysteem dat op een andere manier werkte tijdens de zwangerschap en nu een terugdraaibeweging moet maken", legt Hompes uit.

"Daarnaast heb je de psychologische factoren, die te maken hebben met onder andere een voorgeschiedenis van depressie of angst, trauma, of een perfectionistische persoonlijkheid." Zo blijkt uit het onderzoek van Solidaris dat het gebruik van antidepressiva voor de zwangerschap een belangrijke risicofactor is voor het gebruik ervan na de bevalling.

"En de sociale factoren ten slotte, de mate waarin de ouders ondersteund worden door een netwerk", zegt Hompes. Uit het onderzoek van Solidaris komt naar voren dat jonge en alleenstaande moeders meer risico lopen op een postnatale depressie.

Het is belangrijk dat een postnatale depressie opgemerkt en behandeld wordt. Naast de ouder die eronder lijdt, kan het ook een impact hebben op het kind. "Een depressieve ouder is soms minder emotioneel beschikbaar om een band op te bouwen met het kind", legt Hompes uit.

"Die band met je kind is te vergelijken met een handtas", getuigt Paulien Peeters over haar postnatale depressie na de geboorte van haar eerste kindje. "Je neemt die handtas overal mee naartoe en je kijkt steeds of je die niet vergeten bent, maar je hebt geen gevoel naar je handtas toe.”

"Met mijn kind had ik net hetzelfde", vertelt Paulien Peeters. "Dat kind was daar en mijn instinct zei ergens: ‘ik moet daarvoor zorgen’, maar er was verder niets van gevoel naar mijn kind toe.”

"Hierdoor kunnen er hechtingsproblemen ontstaan", zegt Hompes. "Ook de cognitieve ontwikkeling van het kind kan eronder lijden, en er is meer kans dat het kind later zelf depressieve klachten ondervindt."

"Daardoor kan het kind hechtingsproblemen krijgen of problemen met de cognitieve ontwikkeling", zegt Hompes. "Er is ook een groter risico dat het kind later zelf met mentale problemen te maken krijgt."

Het aantal postnatale depressies moet en kan naar beneden, zeggen zowel Solidaris als perinataal psychiater Titia Hompes. De overheid maakt werk van een betere integratie van mentale zorg in de algemene zorg, maar er is nog werk aan de winkel, klinkt het.

“Door in de eerste plaats te focussen op prenatale begeleiding waarbij we ouders voorbereiden op het ouderschap en wijzen op de problemen die zich kunnen voordoen en hoe ze daarmee moeten omgaan”, zegt Paul Callewaert, algemeen secretaris bij Solidaris.

"Ook een goede screening van het mentaal welzijn van jonge ouders is belangrijk, maar daarna moet er ook meer opvolging mogelijk zijn bij psychiaters en psychologen", zegt professor Hompes.

"En er is ook een rol weggelegd voor de maatschappij: jonge ouders hebben een nest rond hun nest nodig" legt Hompes uit. "Daar kunnen familie, vrienden en hun omgeving voor zorgen." Dat bevestigt ook Paulien Peeters: "Het is dankzij mijn gezin, mijn man, ouders, broers en ook zeker mijn vrienden dat ik uit mijn depressie ben geraakt."

Solidaris pleit ook voor een betere ondersteuning en meer aandacht voor het mentaal welzijn van jonge ouders. "Het is belangrijk dat er genoeg plaatsen zijn in de kinderopvang, zonder voorwaarden en voorrangsregels", zegt Paul Callewaert.