Vapesector wil "strengere controle" op leeftijd en illegale vapes, FOD Volksgezondheid roept handelaars op leeftijdsbewijzen te vragen

Uit een onderzoek van de Universiteit Antwerpen, waarin 11.000 jongeren tussen 15 en 18 jaar in Vlaanderen en Brussel bevraagd zijn, blijkt dat 1 op de 10 jongeren regelmatig vapet. Zelfs bij kinderen op de lagere school wordt vapen populair. 

VapeBel, de Belgische federatie van retailers en distributeurs in vapes, vindt de resultaten zorgwekkend. "Er is meer nodig om onze jongeren te beschermen, zoals een strengere controle op illegale producten en op bepaalde verkooppunten zoals nachtwinkels", klinkt het in een verklaring. "Er is meer repressie nodig voor degenen die de regels niet naleven."

"We roepen daarom de autoriteiten, verkopers en andere belanghebbenden op om gezamenlijk strengere controles op leeftijd en illegale vapes te ondersteunen. Er is een hele illegale handel online en aan bepaalde verkooppunten, zoals nachtwinkels, en de veiligheid van deze producten is niet gegarandeerd. Er is een flagrant gebrek aan controle door de autoriteiten bij deze verkooppunten", klinkt het. 

"De verkoop van elektronische wegwerpsigaretten aan jongeren is verboden. Dat uit het onderzoek nu blijkt dat heel veel jongeren vapen, toont aan dat de wetgeving onvoldoende gerespecteerd wordt", reageert Annelies Wynant, woordvoerder van de FOD Volksgezondheid. 

Volgens de FOD Volksgezondheid wordt er wel degelijk ingezet op controles. "We weten dat het een probleem is, het is een absolute prioriteit. Er worden constant controles uitgevoerd door onze inspecteurs, zowel op de verkoop aan jongeren als op de verkoop van illegale vapes."

Volgens de woordvoerder is er een gedeelde verantwoordelijkheid: controle door de FOD én controle door de handelaars zelf. Het probleem is namelijk dat minderjarigen relatief eenvoudig aan elektronische wegwerpsigaretten raken, klinkt het.

"Het is belangrijk om te weten dat het de verantwoordelijkheid van de handelaars is om de verkoop niet uit te voeren bij minderjarigen. De wet geeft handelaars de mogelijkheid om een leeftijdsbewijs te vragen. Dit is ook een oproep aan hen om de wetgeving te respecteren."

Maar dat gebeurt nog veel te weinig, aldus Wynant. Zo voerde de FOD Volksgezondheid afgelopen zomer grootschalige controles uit met zogenoemde 'mystery shoppers'. Daarbij werden minderjarige jobstudenten ingezet om te kijken of ze alcohol en tabaksproducten konden kopen.

"Daaruit bleek dat meer dan 67 procent van de handelaars elektronische wegwerpsigaretten verkoopt aan minderjarigen, wat dus niet zou mogen", zegt Wynant. 

Tijdens de controlecampagne van vorig jaar werden de gecontroleerde zaken nog niet beboet omdat de inspectiediensten vooral wilden sensibiliseren. In de toekomst wil de FOD overgaan tot effectieve sancties. "De gecontroleerde zaken werden vorige zomer allemaal op de hoogte gebracht. We gaan blijven controleren en we plannen nieuwe acties, ook met de 'mystery shoppers'."

"Het is de bedoeling om in de toekomst boetes uit te schrijven, zeker voor recidivisten. We hebben gezien dat zaken die al in de fout zijn gegaan zichzelf niet verbeteren. Het is belangrijk dat we in die gevallen sanctioneren."

In het tabaksplan van federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wordt de verkoop van elektronische wegwerpsigaretten vanaf januari 2025 verboden. "Het feit dat je een verbod invoert is een duidelijk signaal dat het geen veilig product is en dat het helemaal niet goed is dat dergelijke producten beschikbaar zijn op de markt."

Bij de inspectiediensten hoopt en denkt men dat een volledig verbod makkelijker te hanteren en controleren is, dan enkel een verbod bij minderjarigen. Al is de vraag of de verkoop via het illegale circuit, bijvoorbeeld online of op sociale media, dan sterk zal groeien.  

"Tegelijk blijven we inzetten op controles op de verkoop van illegale producten. Zo hebben we vorige maand meer dan 25.000 wegwerp e-sigaretten in beslag genomen tijdens een grootschalige actie in Anderlecht. We weten dat veel van de verkoop ook online gebeurt. We zullen dus ook die platformen in de gaten houden", aldus Wynant.